Literarishe bleter · 1929-05-17 · 20 (17.5.1929) · p. Seite 378

?יבעדאו ^׳/! ב?סםטר 012. 20 (263) /ײס 78^ * דערצײאט נערװעזער, צונעאײיטער, כדי װאם ניבער צו יןונוען צו דער פאאנטע, צום ׳כפ־ץ. ביז נאר אינטערעםאנמ איז, װי אזױ דאם פאאק פארענדייוט יאם דאזיקע פרעכטיקע װעריו. װי אזוי םיװער; שארף נעצוינן די נרענעצן צװי׳שן רענענדע און װירקלעכקײט דורך כעאעם, הײסט עס, איז אין א טאנ דורכגעי!אפן א קאץ. א בא׳עעפעניע, װאפ טען האט נאך ביז דענםטטאר אין דער דאזי- קער ישטאט ניעט געזען. איז נאנץ כערעם הענדום-פענדום נאכנעראפן דעם דאזיקן װונרער און אז די קאץ איז ארויפגעיצפרונגען אויםן דאך פונפ קרויםטער, האט טען אזוי ראנג געװארפן טיט ׳טטיינדרעך, ביז זי איז צוריק אראפ און אװעק װײטער און כערעם נאך איר צונעקומען צום ט״ך, איז די קאץ אדײננעיכפרונגען און כע רעם נאך א־ר די קאץ איז אריבערגעישװוטע;, און כערעם איז דערטרונקען געװארן. פון דענםטטאר, פארענריקט טען דעם אנעק- ראט, איז אויפגעישטאנען א ניי כערעם, װאס האט קיין ישום שײכ־ת ניישט צום ארטן. רער פינאר איבעראיטט טטיט װיפיר קינםטרערייטע דיםציפרין און טאקט דאם פאנק פארטאגט. םיאיז א סברה, אז טען ראר־= זיך דערווייר דערהויבן צום פארל,, כדי צו רערנען אט די צװײ װיכטיקע טדות. ביז ווער, װאם, װען, האב איך א פאריכיראנ: טען דארף זאטרען די ארע אוצרות. און איבערװערטן ז״ די צײט פאר איבערװערטוננ אױ ישוין נעקוטע;. די ארע פיאכטיקע אוצרות, ײאס בריען נאך דערײײר טיט ארע כחות אין זכרון פונם פארק. א,-ן רער פריטעניק פירט רעם כערעטער פעטער אהײם צו זיך אײױ נאכטרעגער בײנאכט, רעד כערעטיעד דארק אויף א דגע אדוים אין דרויםן. דעי פריטעניק פירט אים. און ראזט אים איבער אר״ן. און דער כערעטער פעטער פראנטערט זיך צײי׳שן די הויפן און קען בישום-א־פן רעם װענ נייטט נעפינען. רויםט ער ארום איבער ד• װאד־שעװער נאסן, רי תחתונים אין די הענט און ׳צרײט: — ״איך בין רער פעטער טיעה פון כערעםן״ און קײנער נרויבט ניישט און טען ראבט. -ער כערעטער אנעקראט װערט דערצײרט פונם פארק רויק און געראסן, א־ננאנצן אין עפייסן נוםה האט דער כערעטער רב געטראכט דריי טעג און רר״ נ*..י א-ן צום סוף האט ער דערטראכט■. אז דער ישטיס רעם פערץ טוז טראג;, װייר םיאיז װינטער אין סיאיז קארט. אבער אז רער יםטיס טראגט רעם פערץ, פאררירט ער רעס דרך-ארץ פארן בער־הבית דעי בער־הבית טראנט א פערץ. אין ער, דער יטטיב, טראגט א פערץ. װו ז׳סע איז רער חירוק? ראר■־ טען דעם פערץ צונעטען בײפ יסטיכ אבער אז טען װעט רעם פערץ צונעטען ב״ם יסטיס, װעט ער דאך נ־׳סט קענען נ״ן אויפװעקן רי בער-הבתים, װייא םיאיז ײינטער און סיאיז קאאט און אז דער ־סטיס װעט ני׳סט אויפװעקן די בער- היתים, װעט קײן טנין נ־יסט ז״;, און אז סיװעט קײן טני] נ־׳סט זײן, װעט טען קײן תהירים נ״סט זאנ;. און אז טען װעט קײן תהיר־ם ני־סט זאנ;, װעאן װײטער ׳סטארבן קרײנע קינדער... בא־ דארי טען... א א װ א א װ. א קאײנער בײיספיר, װ• אװי ראם פארק רערצײרט די כערע- טער טעיסױת רהיפוך רעם אםטראפאריער-אנעקדאט. װאם װערט?. ׳ 3 8 ר ר ז אז אוצר פרד ײדישע חפציכמ איז מיטז רױשנדילןז פאריז א געװיסע טעטיקײט אויף דעם נעביט פון אויפזובן רי ראזיקע אוצרות פון דער אטאריקער ײדי׳סער רעריגיעזעד קונפט און ׳סור־ באצירונגען. באזונרערס האט טען טיט רערפארנ אננעפירט טיט אזא װיכטיקער ארבעט אין טזרח-אײראפע, מיט דער הירף םון עט- נאגראפ״סע קאמיםיעם, װערכע האבן אונטעדנענוטען ראננע רײזעם איבעד רי פארװארפנסטע ײדי׳סע י׳סובים, צז נעפינען ׳ספורן פון דער ארטער ארנאטענטאר־אויםארבעטוננ די פעטערבורנער קאמיסיע מיט ׳ס. אנ-סקי בראיס האט ני׳סט װ״נ־ק טערקװירדיקע חפצים אננעקריבן. אין רוםראנד נופא געפינען זיך ײונדעררעכע זאכ;, אויך דעד ײדי׳סער װיסנ׳סאפטרעכער אינסט־טוט באזיצט ׳סוין פאדיס״- רענע אנטיקן. אין פאריז, אין ײערמ-באריטטן ״טוזעי קריוני״, אױ פאראז א באזונדעד צ־טער טיט ײדי׳סע פ־נאנאנארע חפצים און ענרעכע מערקײירדיק״ט;. דא נעפינט זיך די נוט-באקאנטע זאטרוננ ׳סטרויס, װערכע איז א־בערנענאננען אין ריסות פון די ראטיסירדם און זײ האבן דאס אװעקנעיסענקט דעם פאריזער מוזײ דא טאקע קאן מען כאװונדערן א טאסע קוריאזע ארבעטן פון ײדייסער ארנאמענטיק, העפטערײ, אותױת-פארצירונגע;, ׳סײן-כתב אויף פארטעט, װונדער- רעכע טעיסױת און א םך אנדערע זאכן, ײאס ניבן א באנריף פון א זײער אנטײיקיטן חויס פאר קונםט בײ ײדן אין ארע צ־יט;. און אט איז טיר בא׳סערט נעװען מיט טײנע א״גענע אויגן צו זען רי א־נטערעסאנטע זאטרוננ פון דער ארט ״דייסע חפצים און די דאזיקע זאמרוננ געפינט זיך אין פאריז, נייסט אין א נארער־ע, ני׳סט אין א מוזײ, אויך נייסט בײ אײנעם פון די כרר־טוער אדער פון טענט׳שן, װאפ ראזן רעדן װעגן זיך. ניין. איך האב עם געזען אין דער װו־נונג פון הי ׳סכנא טאריס סאיאטא;, א ״ד, װאפ רעבט פיר טערקװירדיקע זאכן אין דער װערט, האבן טיר צו פאדדאנקן רעם ברוױן צופאר. פאד מיר, אן ארטן פארױער, וואס אױ הײטייס אין ארע באהארטענע ײינ- קערעך פון רער פראנצויזי- ׳סער הויפטיסטאט, פאר מיר איז ד• טעג אנטפרעקט נע- װארן א זאך, ײאס א-ך האב דאם נארני׳סט באטערקט ביז הײנמ. איך בין נעװויר נעװארן, אז אין צענטער פון פאריז פארטאנן ײ־ר אײנע פון די רײכםטע קא- רעקציעס פון ײדי׳סע אר- טערטיטרעכקײטן, פון ״די״ ׳סע רעריניעזע אוצרות״ פי- נאגאנע הפצים און אויסאר- בעטוננען, װאס זענען אויפ- נעהיט געװארן פונם טיטר- ארטער ביזן הײנטיקן טאנ. טיר פארטאגן גארנ״סט אזוי פיא טערקײירדיקע זירבערנע, נארדענע, טע׳סענע און קופערנע אויסארבעטונגען, אז די זאמרוננ, פין וועלכער א-ך רער רא, זאר אדורך אוטבאטעיקט. אטת, די רעצ- טע צײט האט טען זיך אביפר אי—טנעזען, און פיהאט זיך אננעהויבן :אראטאן