Literarishe bleter · 1929-05-17 · 20 (17.5.1929) · p. Seite 376

זיםגגר^רי^ס 3?סססר ג*ם. 20 (263) 411. וײם 376 * י צ ח ק ם $ ג ג ס ר / י-עס די כעלעםעד מעשי1ח דאם ײדי׳עע פארק, כרי בויטער צו מאכן די אאכנדיקע נע- ׳כטארמ פון הערשערע אםטראפאריעד, האט אים אקעגננע׳שטערט דעם מעראנכארי׳טן רבין. דאס אײגענע פארק האט אין די כערעמער מעיטױת אקעננ- נעיטטערט צװי־ שטעט; װאר׳טע און כערעם װאד׳כע, — די ראפינירטע, קרונע און אויפנעװעקטע. און כערעם — די נארישע, אומנערומפערטע און... מיט דער אנטיטעזע, מיט װערכער דער נאון האט נע- ׳טפירמ — האט נעשפיאט דאם פאלק און דאם — נייטט װינציקער דעעניאר. א־ך האכ תמיד, ראכנד׳ק א־בער די טויזנמער אײנפא■:;, אויסגעצ״כנטע און װונדערבארע, װאם דאם פארק האט ארייננע- רײגט אין די דאזיקע מע׳םױת, זיך נישט נעקענט באפרייען פון א מאדנע פײנרעכן נעפיר. אויך אין די מעשױת איז פאראן א רויטער טראנישער קערן. כערעם איז קינד. קינד מיט בארד און פאות, אומבאהארפן און נאױו. פון ארע זײנע אפקומענישן און צרות װײעט ארוים דער אראמאט פון צרם. דא װערט געקרײציקט דאם נארדענע קינדיש-נאױוע אויןז די כימרע ראפינירט-פערװערזע םמפעם פון דער װערט. מענרעך, אז דאם פארק האט דא אויסן נעװען עפעם אנדערש. דער ײד פון רער װאך, װאם האט ריב צו הארטן דעם פינגער בײם ׳םטערן, כדי צו באװ״זן באשײנפעדרעך, אז ער האט א ײדישן קאפ אויך זיך, האט זיך פארמאפטן אפצושפעטן און אפראכן די װערט- פרעםדקײט און אומנערומפעדטקײט, װאם כערעם פארקערפערט מיט זיך. נאד מארע װאם מען איז אויס;. איז דאך םערװאנטעם אין זײן דאן-קישאט אויסן נעװען נ־שט מער, װי א פאמפרעט אקענן די ׳עפאנ״צע ריטער-ראמאנע;. און געטראפן האט ער א םך װײטער, װי ער האט געצירט. געיםאםן אין פאמפרעטישן, און נעטראפן אין םאמע האר־ו פונם טראנישן. די כערעמער מעשױת זענען נעװארן אן אויםטעררישער שפינא, װאפ דעפרעקטידט ארע מענט׳םרעכע תנועות, האנדרוננען רעוױת אויף א ביזארן אופן. דא קושט דער שכר-הישר דעם נאנכענס גרײך אין שטערן אריין. ״אז דו ביסט איך, — זאנט אײן כערעמעד צום צװ״טן, זעענדיק דאם רויטע בענדר, װאס ער האט זיך צונעבונדן צום פים, כדי ער זאר זיך דערקענען אין מרהץ, בײם צװ״טן כערעמער אויפן פופ, — װער-זשע בי1 איךץ דערהערנדיק, אז די װערט דארף זיך די נאכט איבערקערן. ר״גן זיך ארע כעועמער, װי אויה א קאמאנרע, מימן פנים אראפ דער שכר דערפון רינט דאך אויה דער האנט. װעט מען אויםקומען דער- נאך מיטן פנים ארויף. און אז אין כעועם איז שטײן נעכויבן דער ז״גער און מען האט נישט נעוװםט, צי םיאיז טאג, צי םיאיז גאכט, האמ םען ארויםנעשיקט א שריח קײן װארשע זען, װי מען הארט אין דער װעומ. דער שריה איז ארוים נאנץ פרי פון כעועם און אויך דער- גאטפריד קערקעד, דער שעקםפיר פון דער נאװעוע, װי פאור הײזע האט א־ם געקרוינט, עפנט זײן קראפי־םן נאװערן-באנד ״די רײט פון זערדװירא״ מיט ־עד באמעדקוננ: ״זערדוו־רא; אױ־ דע־ געאנדאפיש־ער קארטע זוכט מען א,מ- זיטמ דעב נאמען פון דעד דײז־קעד ש־טאט. אבעד אויםנעטראכט א־ז עם פאדט נ־־םט. אין ־עדער ד־יטשעד שטאט־, אין יעדן דײטש־ן א־י־ דעד געאגדאפ־ש־עד קארטע טדעפט מען דװקא יא פאד- צ־־כנט דעב נאמען בערעם, און דװקא — א־ן דער מדינה פויר;. אבעד פ.־; דעב רעגענדאדן כעיעכ איז פאדאן א־ן יעדן ייריי״ץ ײעוב א ט רעכ און אויר ־ערן -ו־יעכ --־ ראע גא?רעני< װעטער־פעכרל כאיװיטעכ, אוי־ װעלבן יאכ פאיק אויבגע־ קריצט א נאכצע עפאפײ ד י כ ע א ע מ ע ר מ ע ש־ י ו ת נאכאמאר א מאטעדיאר, װאם ו־נט און װאדט־ אויפן מײם- טעד רופט ממ־ע דעם נאונישן קאדיקאטוד־םט, שרעפט א־כ פאד די פארעם: ״קוב און שעפ מ־ט ביידע זשמענ־עם״. ש־רום-עריכם האט אוי־ אײנעם פון די כערעיועד אנעקדאטן געבויט אײנם פון זיינע מ״כטערװערק; דעם פאדכיש־ופטן שניידער ד־ מעש־ה פון ש־מעון ארי ש־מע קומי, װאכ פאדט האנדרען א ציג און ברענגט צופירן א צאפ א-ן דעד ד־בטער ־עקכ ש־טערנבערנ האט דעם ״פארכי־עופטן שנײדער״ פאדװאנדרט א־ן אן א־נטעדעפאנט־עך טעאטדארישעד ךאמפאזיצ־ע. א״ן אכעקדאט ד.אט שו־ן ביז איצט דורכנעמאכט צײײ ר־- טע־אדישע נמווים. און םיזענען נאך פאדאן 909 ןרעד אדויפ; נײן הוגדעדט נײן און נײנצ־ק), װאם זענען צעוײט און צעשפרײט איכעד דער װערט. כעיעמע־ מעש־־ות, װאכ י־דן מ־ט במנדע כעדד, און ק־נדער מ ט זעענד־קע או־ג; דעדצ״רן א־ן די װ־נטעד-פאדנאכטן ב־ים ש־־ן פונם קאניצר. און ראכן. כײם שייין פין גערעכטער ווערט ריכטיקעד אויד דער ניםמיו. מען ראבט פון די כערעמער ײדן, װאס קענען דער קאץ דעם עק נ־ש־ט פאדב־נדן. פון די כערעמעי ײדן, װאם רויפן, פריען ־און ־אנן און קענען ז־ך בשוכ-אופן א־ן דעד ווערט ניש־ט אדיענט־רן פון ד• כערעמעד ײדן, װאם פדענן עפעם א״כיק אזוינע מאד- נע קשױת און ש־ט״ען ־אי־ץ או־- אן ארט. פון די כערעמעד ײרן. װאכ באפן ז־ך אדאפ פון צייט־-־צ - צ־־ט ק־־ן ־ואדשע, כרי עיש־ט ראדט צו באװײז;, אז זײ זענען כע- רעמע־ און נ־־םט, האירה, אכי ,־וער ״בערעכ בא־־כט כערעכ א־ן ־ערה־־ם און א־ן דער פרעמד״, -- האט מיר אמאא א ייד באמערקט נאכדעם, ײאם ער האט פאו- ענד־קט דע־צײאן אײנע פון ד־ מעש־ות. װאס שטעאן מ־ט זיך פאר די כעאעמער מעשױת? כערװאנטעם, דער זשעניאאער מהבר פון דאן-קישאט, כדי כואטער צו מאכן די געש־טארט פון דעם פאנטאסט דאן-קישאט, האט אים אקעגננעש־טערט דעם טרוקענעם ניכטערנעם םאנש־א פאנ־עא.