Literarishe bleter · 1929-05-10 · 19 (10.5.1929) · p. Seite 358

דיס 558 ^₪₪₪^]₪^₪₪₪/₪/^₪₪₪₪^₪₪?יסעד^דיישע בלטסטר נ*ם. 19 (62?) װעגן י• מאגגעדס אײגזײטיקן גדוס פון תמעניען כזיך האט געפרײט צו א״ענע;, אז ד־האט דעם יינגן דיכטעד אז נרוסן זאאן אפנעגענן װערן אײנזײטיקע. ב א**פין האט זיך נייעט ראנג נעקראנט, אז אאע א״עריקאנער ״דײטע *שרײבער, װאס האבן באזוכט א״ראפע, קאבן אפנעגעבן אײנװינקצדיקע גרוםן. טוז םען טקבר זײן באהבה די שר״בערי׳טע איינװינקלדיקע םוביעק- טױויטעט, אבער נאר צו אעבעדיקע, נישט צו קײן נעשיכטע ״ריכט״ איז ש־וין נעשיכטע. פון דער נרופע זענען צװײ נעשטארבן און צװײ געװארן ןאדער נעבליבןן צױניםטן, און א״נער איז אװעק אין טדהקיס. ןדאם רידא ״צען נוטע ברידער זענען בויר נעװען״ איז א ביז-טראניזם אן אטתד־ק אידא). איז צו נעיעיכמע, איבער טאננער, דארק טען ז״ן אביעקטיװ אז טאננער האט אײי באעװאהט די נאנצע גרופע ״ריכטי•, האט ער טיך פערזענרעך שוין גאר באעװאהט. ער האט ארין גערעדט װעגן נאאדפאדן און װעאװא זבארזשער ןאיך ײעא צונעבן ראובן אשר ברוידעם), װעטענם פונקען טיקאן נאך נעפינען אין רוטעניען אונטער בערג איט. און ער האט גערעדט װעגן דעם, אז ער איז נע- נאנגען אויף ז״ערע ײענן. איך װעא זיך ׳עוין אננעטען טיט אוטפי- ׳טער באש״דנקייט און ני׳עט פאראאננען ק״ן פאאץ נאך די דער- טאנטע. באט׳ע א־ך האב אין ט׳שך פון א האאב צענדאיק יאר נעטון דאס זעאביקע, ײאם ז״. א־ך האב אפיאו אידער יידישע געװננען פאין עואם, בכדי אים נעװינען פאר יידיש. נעשריבן, גערעדט און געזוננען•, אטת, געזוננען נ־שט אין די ׳עענקען, נאר אין םאאאנען, אײער נעײנגען. דעם ײענ צו גאאדפאדן און זבארושער האב איך דאך אװדאי דער עד־שטעד באנייט טא פארװאם-זשע האט ער אזוי פאר׳טוױנן, אז א־ך בין נעװען אין דעם פרט זיינער א װענװייזערץ װײםט ער ני׳טט, אז עד־הױם. ײען טיזאנט אין אאטרוטעניען ״״ד״שי׳, זאנט טען אויך תיכר ״באטאש א נס ק י״? און װ״םט ער ני׳שט, אז אויב עם נעפ־נען זיך נאך ױנגע טאטעם אין אאטרו- טענ־עז, װאם ישאעפן א״ן ז״ערע ק־נדער טיט ײדי׳טע אידער, האבן ז״ די אידער בי• טיר געאערנטץ טיין טארסירער-װענ . ־אן) פאד ״ד־ש אין אאטרוטעניען איז ־עוין כטעט נע׳ט־כטע, און טאננער האט אױ־אי געדארפט זיין צו אים אביעקטיײ. א־ציק טאננער — איך טאן טיין האקן — און אז סיהאאט ׳עוין ביי חאק אפטאנען, ײעא איך אים אפ- טאנען אייך ב״ אן אנדערן ד״ר ייעראא רובין אױ נעװען אין דוטעניען און צוריקנעקומען טיט ״א נאםט קוטט אויץ א װייא און זעט אויז א טײא״-נרוםן און דערצײאט, אז יעקב שטערנכערג האט גענרינדעט א ״די׳שן רעװי-טעאטער אין בוקארעםט און איז נעװען דער איינציקעד טהבר פון די רעװי-נומערן. נישט אאיין נענרינדעט און ני׳שט דער א״נצ־קער טהבר, חיר ישראא רוביןן איך האב םיי אין -ער נד־נדונג, ם״ אין די פראנראטען נעהאט טײן חאק, א נרע- םערן, צ־ א קאענער;, איז שוין איצט שפעט צו טעםט;. דער פאאם פון יענע פיעםעם האט ׳שוין אויםנעברענט, און אש טעםט טען נישט םיקאן ז״ן, אז די אייענער האבן שוין אאננ_פארנעםן, אז םיא־ז אטאא נעװען א טאננער אין װארשע און נעבראכט א נרוס פון דוטענ־ען, װעאן ז״ זיך טוזן דערטאנען. א־ך בין נישט ׳שואריק, ײאם ד• ״ד״עע װעאט און די ״פאפ־רענע בריק״ אונזערע ציען ז־ך פון װאדשע ביז בוענאס-א״רעס און פון בוקארעםט ביז יאהא- נ־םבזינ פיר װאבן אהי;, פיר װאכן צוריק, װי־טע דיםטאנצן און נאענטע באצױנגען. א םיטן: פון בוענאם-א״רעס טאנט טען האק ב״ בוקארעסט דורך װאריעע- ב־א״־ענ, מערץ 1(10-2. פארד־יאג די מעאטער־װעלט נאכט־שאטנס ־ד דױאשאשישן יןועפע אין דרי •קסן ״יז ר• פראנהענסאל צו קרינן אין אלע נוכהאנדלונגצן. איציק טאנגער פון רוטעניען דעד טדינה אויפנענוטען אין װאריעע טיט חכרייםקיימ און טיהאט אים אר״נגעפ־רט, אײי צו זאגן, נא״ך אין פאנטעאן אר״ן, װארים איך בין א״נע־ פון טאנגערס• קװא- טערס ...טאננער געדענקט טםתטא; 8)19 א■; דער יםטאט יאםי. א ־שטורטישע צ־יט פון װאאן. איך און ט״ן חבר יעקב ׳שטערנבערנ האבן זיך דעטאאט אייננעשפאנט אין יאך פין רוטעני־םעד ארבע- טער-פאאיטיק, אביםא א׳נ־ם ײעאט-אויפא״זוננ און אביםא איעם יידייע. טיר זענען געגאנגען א־ן דער סאטע טיט פון א ר־זן-טאני- פעםטאצ־ע. און אט דעטאאט א־ז צונעקוטען צ■ טיר טאננער; א ׳עװארץ ױננא, אוטפנפראאעטאדיש געקא״רמ, ער האט נעהאאטן א־ן א״ן שר״ען ״טרא־אםקא אטרעיאי׳ חאא אעבן׳ דער דריטער א־נטערנאציאנאא) און טיר נעוו-זן א שיר. א שיר, וואם האט ניש־ט געהאט די קאענםטע שייכות צו דער ארבעטער-טאניפעסטאצ־ע. א ש־ר, װאם זוכט ״דעם צאם פון יעדן בוים״, אדער איז פוא ט־ט ״נאכט, טויט א־ן טשױגעת״ אבער נעפעאן איז ער טיר. דער שיר. און איך האב א טארע נעטזן שטערניערגן: ״־אקי. ןאזוי ה״םט ער באטש• עי ש־ר״בט זיך ־עקב און טאננער ה״םט שוין גארנ־ש־ט יצהק. גאר א־ציקן, קום ײעםטו העףן £ ,״״. איד״ און דעטאאט א־ז טאננער אנערקענט געװאר;. און דוכט טיר, אז ז״ן ערש־ט א־ר האט ז־ך אויך געדרוקט אין א זש־ורנאא. פון וועאכן איך בין נעװען א״נער פון ד• ־עדאקטארן ט־ין רעכט זיך אנצורופן טאננערס קװאטער א־ז באנרינדעט, און ט״ן ש־טהה פארש־טענדאער, אבער — םיהאט טיר אביםא וױי געטון. װאם טאננער האט אפנענעבן אזא אײנזײטיקן נרוס ער א־ז אריבערגעפארן איבער רער גיופע ״איבטי׳, ־ואם האט אין 1015— 1910 ארויםנעגעבן ז זאטאביכע־. און געזאנט, אז די דאזיקע זאטא- ביכער האבן ק״ן הש־פעה נ־שט נעהאט. םיאיז פאאש־ ןפיאיז דאם ט־אדםטע ײא־ט א־ן דעם פאאן. ״איכט״ באט״ט דער אנהויב פון טאדע־נער ייד־שער איטעראטור אין מטעניען. ״איכט״ איז נעװען נאציאנאאיםט־ש• נעפארבט, אבער ״רישיםטיש. און די השפעה איז נעװען אזא בר״טע, אז ־־ דוטעניש-״דישע םאציאאיםטן, ב־אש טיטן טארטידער טאקם װעקכאער, װאם האבן זיך שוין געהאט אפ- נעזאנט פון ״ריש־, האבז גענוטען ארױםגעבן א יידיש צװ״-װאבנ- ביאט ״דער װעקער״, אין זינט דעטאאט קהאט זיך טיט ײדיש אין ר־טעניע;. דער ק־נםטאערייעער װערט פון ״א־כט״ א־ז א פיא קאע- נערע־ װי דער קואטורעאער. אבע־ אינגאנצן קיין .קװאאיטע נעגאיזשאבא״ איז אט ר־ װערט־ א״ך ניש־ט געײען. ־עקב נראפער איז א ריכטער טיט א פערזענאעכער נאטע, דער פארש־טארבענער רתתיהי א־זדן פיידנא; ,א נוט-״דישע־ זון. װאס האט נעהאט א ט־ראגיש־ אעבן אין א ױננן טויטיו-איז אויך נעװען אינטע- רעםאנט, צוזאננד־ק און איבע־הויפט שטארק ױטעניש-־ידיש דעד טחבר פ־ן ־י ש־—הם, ויאם א־ז נעװעז ־ער א־ניצ־אטא־ פין ״איכט״, רע־ טאיע־ ר ו : ־; . א־צט ־ע־ אנגעזעענםטע־ טאאעי א־ן פא- אעםט־נען, דע•־ ױנג-פא־שטארבענער פ־באיצ־םט אפ־־ם װאאדטאן און דער פאינקער פעיזן-טאבער טאט־ ־אב־נאװ־טש־ האבן אויך צינענעבן א״גנארט ד־ זאטיביבע־ ״י־כט״. א״רא• א־ז ד־ ש־פעטעיע גרופע, ױעיבע ■ טאנגע,־ ר־פט ״שויבן״ צואיב א קא״נעם, צ־פעאיקן זאטיב־בי ״שו־בן״), א נרע- םערע און װיכטיקערע. אא־עזר ש־ט־־נבארג, ־עקב ש־טערנבערנ זענע־ ״בערן״, א־ציק טאנגער. טש־ה איטטאן זענען או־ך א־נטערעםאנטע... ״ח־ות״ וט־ר האאטן דאך כ־■ זאאיאניען. אבע־ יעיב ניאפעד טו- יייעט ז־ך ־אך אטאיי צ־ צ• ־ע־ ראז־קעי נרופע און ־ער טחב־ פון אט י־ ש־־הם געהע־ נ־שיט צי א־־, ױ״א ע־ א־ז אװעק א־ן טיהק־ם ,א־ן ־ער ײ״טער ה״םער אינענטינעו, אבער די גרופע ״א־כט״ טאר נ־שיט א־ננאנצן געש־טעיט װעין אין ש־אטן צואיבן ש־״ן פ־ן ײ שויבן עם זענען פאראן נאך א פאי ג־ופ־ױננען א־ן רוטענ- יען, ײאם האבן ניש־ט ק״ן ש־ט״נבארנם און ש־טערנבערנם, אבע־ פאישװ״נן האט ז־י טאננעי נישט נעטארט ז. ־אזנטאא פיז קע- ש־ענעװ א־ז ניש־ט צום ארויםװארפן א־ן טידכ־ נאאינכערנ אויך נ־ש־ט אץ אאיה־ ט״טום אװרא• ניש־ט., נאר—סיא־ז אפנים א טוז.