Literarishe bleter · 1929-05-10 · 19 (10.5.1929) · p. Seite 357

_!"ם 357 ׳— װאאוצ־אנערע רייע;. אססל, דער ריכסער סו; רעװאלוציאנעח סרי־ כונאל (זײט.338 א.י; וױיטער), ״דור־אײן דור־אוים״ איז א אינטערעםאנס װערק , נע׳סריבן פון אן אסתן דיכסער א ׳ססיק ײדייס לעבן סיס די װייטיקפואםטע, באוטיקםטע, םרײדיקםסע און אוסברחסנותדיקםסע נע׳עעענייען איז אדײננעבראקס אין בוך. עס ױירמ נאך דאם לעבן בײם הינססרער. און עם ױירס נאך דאם אעבן אין בוך. סיס א םארכאםטן אס׳עס װערס דאפ בוך געאײענס. חנם ק־נפסאערייטע בלויזן זענען פאראן דא און דארט. רער טאאענספואער, ארינינערער און ברויזנדיקער ד־כסער זעס זיך אין װערק פון יע־ן זײטא. 0^?'$1110ר'ש0 12102170 2(0. 9/ (262) ווע און נעגאסױוע, די םיספאטי׳שע און אנטיפאס־׳צע. איינע, װאם פירט צים נײעם נעזאננ, װעאכער װעקס-אויך אויך רעם אעצטן זײטא פון בוך דאם ׳שטעטא, און די צװײסע איניע, װעאכע ברענגס איבער דער נרענעץ. א״ן איניע איז עזרא, רי צװײטע — סאאאסאן בעאקין. עזרא א׳ז ׳שטענדיק א׳דעאאיז־רס, פון בעאקינען סאכס סארקייש כסעט תסיד חוזק. עזרא קוסס אםוף צורײסן דורך פײן און יםורים צו זײן ישטעסא אויך א פערד, בעאקין אנסאו־פס נארי׳ש, װי א טרוס סיס א בריאאנס כין א פאר קאראסן, װעאכן ער פירט אריבער או־ך א סאדנעם ניישט-עפטעטיישן אופן איבער דער גרע־ נעץ... בעאק־ן איז דאך אעבעד קער, הנם אפססאא ישאדץ ישאר־ זישירט, ארויס בײ סארקיישן. ישארפע ׳שארזישן זענען א יך געגעבן פון א ר״ פאר׳שוינען, װעאכע האבן זיך ארײנגערוקט אין די רע- דמיטדי םעדעזשקאװםלןים ״גדינע לאםפ״ רער ׳שטארק־עקזאאטירסער אראסאװיסיש האס ז־ך ניישס נע־ ישסיצט אויץ אינוסענט;. ער האס אר״ן רעדקאערט, אז זײנע אוים־ פירוננען זענען ד־קסירס פון א אינעראעכן רראננ, פון א פעםטן גאויבן, און ער האט פיא סאא אונטערנעישסראכן: איך ג א,־ ־ ב, איך ג א ו י ב... און װען נאך אים זענען ארויסנעסירעטן אײניקע ישרײ־ בער־אנפעננער אויך פון דער רופיישער עסינראצ־ע און ס־ט א קרובה׳צער אידעאאאגיע, און גענוסען סבסא סאכן דעם פעםיסיזם פין סערעזישקאװסקיס תאסיר איז אויפגעישסאנען רער רבי אא״ן און באיש־צס רעם רעפערענס. ער האס זיך אר״ננעאאיט אין א אאנגער רעאיניעזער חקירה, אדורכגעפידס, װי זײן ־שסײגער איז. פאראאעאן און נאך ׳שסארקער נעײאאט איבערצ״נן, אז ״דאם װארט ענדיקט זיך־. ״אין אנהויב א־ז נעװען ראם װארט־׳ — און סיטן סוי5 פאייישװינרט ראם ווארט האס דאן ר• ״נרינע אאספ״ אײנגעארדנט נאך א פאר אװנטן, אאץ בכרי אײנצואערנען און צו פאי־סיפן די תורה פון ״קץ״. סיאיז נעװען א אאננע ר־םקוסיע ווענן נאנאאן, און סעדעזישקאװםקי האט צונויפנעזאסאט א ישפע סיט ציטאט;, אז ישוין גאנאא האט אנניג־ סערקט ר־ נאענטק״ט פון סװ־ א םפעיצ־עאער אװנס איז אפנענעבן נעװארן פו׳שקינען א״י דעם אװנט האבן זיך ־שוין אחיץ די ישטענ־ דיקע פרעאענענסן אין דער ״נרינער ראספ״ אויך פארזאסאט די אננעזעענםסע ישר״בער פון דער רוכ״שער עסיני־אציע■. בוניי. אי־ ־אנאװ, ־אבאאנאװכקי און אנו־ערע. װידעראסאא האס אראסא־ ־ו־טיש אפגעהאאסן ראננ רי צאאר״בע או־דיסאריע סיט זײנע נע־ ׳וײנאעכע חק־רות. ראכסאא האט ער ־שוין אר־רכגעפירס א ־שארפע ני־ענעץ־איניע: פוישקין איז נעװען דער אעצטער אים איז נאך גע־ געבן געװארן רי זכיה צו ז״ן דע־ זיננער פון ז״ן פאי־ק. ־עי דיכ־ טעיי פון אאנד א.ין פון נײםט פון ז״ן פאאק. עיי איז נעװען דער אעצסע־ װאם האס נעקיניגס אוײ־ א ז־כערן סיראן פון דער רוסי- ישער קואסור נאך א־ם האס דעי־ סראן זיך נענוסען ײאקאע;, א־ן אאץ נאך אים האט אננעהויבן פונאנדערפאאן זיך: דער רוס״;■ ר סאוכה־געדאנק, דאם ד־ם״שע אאנר ראם דום״שע פאאק, ז״ז א־סע- ־אטוי־. ז״ן ישפי־אך באאר נאך ז״ן תאסיד איז װירעראסא־ אויפנע־שסאנען סע־ ׳־עז־שקאווםקי און ס־ט א באזונרערעי־ םאס־םפאקציע, כסעס ס־ס א סרױסיל, פעםסגע־שסעאט ד־ ענאעכק״ס פון אדאסאװ־סישעס אפ־ ישאצוננ װעגן פו׳שקינען סיט ז״נע אויכפ־ריננעז װעגן רעם םו.׳־ פיז דער רום״שער איסעדאסור א־ן רעם ער־שסן רעפעראט. סערעדש־ קאװםקי האט אפ־או גע־שאאגן ,.קאפ־טאא״ פון רעי־ ענאעכקײס פון טאן א־ן אדאסאײיסישעם ב״רע אריײםסרעסוננען, א״ו־ דער סוז־ק — װי ער האט זיך אײםנעדריקט — פון די צ־ו״ רעפעראסן. בעת איך ״שר־־ב א״ך ־עם ארסיקא, רערײים א־ך ״ך, אז ־' .ני־־נע ־אספ״ האס אננעזאגס או־■־ גאר א־נניכן א נײעם נרו־םן ר־םקוםיע-אװנט װענן דעם אפ־שטארבן פון קריםטאעכן נאו־ב;. סיט דער איטעראסור א־ז סען ישוי;, ײ־־זט או־ם, פארס־ק... און נעפינט א־ר ז־ך אויפ די פארזאסאוננען פון דע־ ״נרינער יאספ״ און א־ר העדט ז־ך צו צו ר־ ו־כוה־ם, חרוישס א־ר זיך ניישס װ״נ־ק: ״שוין-זישע׳■ קי״ם צען ־אר, ײי סענטישן האין זיך ארויםנע־ ריםן פון זייער באה, און — ׳שוין אזוי פארסר־קנס, אזא אפהענ־ סיק״ט. אזא חואאת, אז זײ ישס״ען און קיקן אויםי דעם סויט פאריז, אין אפריל. אין סזרח-א״ראפע דערסאנט סען אפט װענן א א־סעראר־- ׳שער גרופע צװ״שן דער רוםיישער עסינראצ־ע א־ן פראנקר״ך, װאם טראגס רעם סישונהדיקן נאסען ״ד ־ נ ר י נ ע א א ס פ״ (״ז־עאא- נאיא אאספא״). די נרופע א־ז א ז־־ער-א־נטערעסאנטע דער׳שײ־ נוננ. אירע פירער זענען די ״קעפ״ פון דער אסאאיקער, פארסאחסה־ דיקער רום״שער קואטור, איר אידעאאאגיע — זי האאט אין אײן פדאקאאסירן, אז זי קוסט סיט א באישטיססער א־דעאאאגיע — װארפט א באראקטעריסטי׳שע ׳שײן אויץ דעם נאנצן װ־רוואר אין דער אײראפעיישער איסעראטור פארײאם עפעם: ״די נר־נע אאספ״?^ראם א־ז אביםא ישװער- אעך צו דערקאערן, װי ישװער עם א־ז בכאא צו פארד־־ען ד• נעדאנ־ קען און ה־ או־םפ־דן, װעאכע די גרופע פארישפרײט א,ײז א־רע עפנסאעבע א,־ן נעישאאםענע ארױםסרעטוננע;. דער נאסען האט בבא אופן א ישטארקע יש־יכות סיט דעם סיםט־ציזם, א־ן װעאכן עס פאאן ארײן אײנער נאך דעם אנדערן די ״פאראקטאבערדיקע״, די אאץ-פאראייקנרע, אזוי האט געװאאט נ״שט קײן אנדערער. װ־ רס־טרי סערעזישקאװםק־, ײעאכער האט זיך נעישטעאט אן ישפ־ץ פון דער נרופע. עד האט צונויפנעזאסאט תאס־ד־ם, או־ך צײ״שן דער עס־נראנס״שער ױננט, און ער קנעאט א־צט ס־ט זײ א־ין א תורה פון ״קץ״. בײ סערעזישקאװפקין און בײ רעד נרופע א־ז נעס־ אעך אפגעפאסט, אז אאץ ענר־קס ז־ך, אז ד־ רוםיישע א־סעראסור האט ישו־ן או־סגעאטעסט א־ר אעצטן אסעם, אז דאס רוכ״שע פאאק אעבט דורך צוזאסען ס־טן רוס״שן סאוכה-געדאנק א ס־ן סת־-סרבר- עפאבע. אאץ סוז אונטיערני־;, אאץ סוז או־פישסארב;. איבער דער גאנצער א־טעראטור, װעאכע א־ז דעריש־נען א־ן רוםאאנד פאד ־ער צ״ס פון דער באאישעװיםטיישער ססישאה, װערס ש־טזןניאי' גע־ סאכט א ישטריך. זי נײט בכאא נ״שט ארי־ן אין חישבון בײ סעדע־ זישקאװםקין. דאם, װאם עם װערט דארט געישאפ;, איז ניישס רופייש און א־ז בכאא קײן ישאפן נ״שט ־ער א״נציקער אסת י׳־גט א־צט סחוץ די נרענעצן פון א־צטיקן רופאאנד ״זא רוב־עז״שאם״, און רער אסת איז, אז אאץ ישטארבט אויכ, נ־־ט אונטער האט ר־ ״נר־נע אאספ״ אײנגעאררנט א־ן א־צט־יקן םעזאן א נאנצע י״ אװנטן או״־ א סעסע, װאם האט נעה־־םן נ״שט אנרער״ש, ווי ״דיער םוי־ פון דער איטעראטור״. סערעז־שקאװסק־ם בעםטער און געטי־ײםסער תאס־ד א־ז א ־וננער ׳שי־ײבער נרינארי אדאסא- װיטיש, א קאײן-װוקם־קער, ׳שטארק-עקזאאסירטער, ס־ט א נעא־ אײננעפאאן פנים, ס־ט אויגן גדאע, ײאם אט-אט פאראעישן ז־• ז־ך הינסער רער איש-פארב, און ס־ט א ״שנײם, וואם צעווא־עסט זיך עי־ישט רעסאאט, װען עם קוסט צו-ר־־ד װענן דעס, אז ״אאץ ענדיקטי ז־ך״. אוײ־ א־ם האט עס סערעזישקאװםק־ ז־־נע הענט ארו־פנע- א־־נט נ. אדאסאװיטיש האט נעהאאטן דעם הו־פט-רעפע יאט װענן ״םו.,־ פון דער איטעראטור״. ע־ א־ז װי־ט פאי־גאנגע;: ראם סענטיש- אעבע װארט בכאא—האט ער או־םנעפ־רט — ישטארבט אפ ישיר־'־ בער פאראירן דאפ אישו;. רופיישע ׳שי־ײבער האבן ׳ש ו י; פאי־או־ר;. ־שר״בער פון אנדערע פעאקער סאכן איצט ארורך ־עם פי־אצעם רעם בעסטן באװײז געבן די רום״שע ״.ירײבער גופא פון דעם א־צ- ט־קן ד־ר פון גם־םח: װאם א־ז ראכ פאר א רום״ש א״שון בײ ־עםע- נינען, ב״ סא־אקאװםקי;? און דאן: ישוין רער רר־ערד־קער דור פון רופ״שע ״־ר־יבער האט אנגעזאגט רעב סױ־ — טאאםטאי, אנ־ דרעיעװ, נאך פריער פאר ז־י — נאנאל פו׳שקי;. א א א פ ע ר י ן