Literarishe bleter · 1929-05-10 · 19 (10.5.1929) · p. Seite 356

(262,?יסעדז^ד״שע ב?עםער נום. 9] 7 דיס 356 פון ערנעיל ארוים די יבנה און באטאפט די טויטע קרייטרעך וױ טצבװז. אונטער יעדער אזא םצבה ־םרולןבט פארנראב; אביםר בטחון אויה ר״דיהע פאריצעפ, און אין יםור יםטײען ׳פיין ײדן אין א רעדר ארום דעם רב און הערן זיך צו צו די רעצטע נײעפ פון דער װערט״. (' 25•). און װי װונרערבאר טארקיים צ״כנט אוטעטום דעפ בית- הטררים און די יירייםע כרי-קודים. טיט אזא טין טיף-רירנדיקער באהארציקײט. אט אזא טין בירדר: ״א״נציקװײז זענען זיך די יידן צענאננע;. אין יםור איז ברויז נעבריבן דער יםטים טיט ז״נע נערע װאקפענע ריכט. ער האט זײ א־יפנעקעטט רי פאדיעטריקע קנויט;, װי נרו״ע בערדריעך. ער האט ז״ גענרעט און נעדיײט. דער ארטעד יםטים האט זיך באצוינן צו זײ טיט נ״םט-װײניקעד דרך-אר׳ן, װי צו זײניע בער-הבתים. איצ- טער איז עד געבײבן ט־ט ז״ ארײ;. טיט ז״, טיט די ראטפן און העננר״כטער, טיט דער ׳םטירק״ט און ט־ט עטיעצנם א יאוצ״ט, װאפ האט טיט א נעבראכן פרעטר געצאנקט אויפן פענפטער אין גערויטרט ר■ גאדיםװיצטע, נעיםטופרטע יםויבן פון ר• דיעגן- טיאפן״. ןז״ט וו<־.2). טיט גאר אן אנו-ער פאדכאפטן אט״עפ דעדצ״רט טארקיים װענן אנריעריע פאפירוננע;. קאפיטיר 23 (זײט 330 און װייטער). טיר הארטן יםוין נאך רער רעװארוציע. טיאיז יםוין צוריקגעקוטען פון די װייטע הייטען צוד־ק אין ׳םטעטר. טיװיר זיך נעטען צו ט רויק רעבן. אבער נריין־ — װידער חורב;, װירער אוטקום. און טארקי׳ם הויבט אן אזוי צ• דערצ״ק פון דעם אוטקום פון די װײס-נװארדייעו־: ״ט״עג, װי ט״ערעגראטעם. פארטאיעט-אוטקראר יםגײדן זיך ׳םיעה;, װי בוכיםטאבן אוט- פאריםט״ענדרעכע. װי יםיפערן. ׳םטאט״םע װענט טרויערן אונטער פאריםיידנפארביקע פרא- קאטן און אפ־׳םן און באפערן. טויערן װערן אויסנעצוינענער און צייניקער פון טא צו טאג. ט״ר־ער פ־נםטערע פון פענכטער װיינען צום היטר. ׳םאםייען רינן אונטערטעניק פאר טרא פון קאזאק״םע פערד טיט אנגענרײטע פונקען אין די ׳םטײנער: — אד״נר״נן יםט״נער אין טאנענדיקע פערדייםע טריט. ערגעץ רייפן זיך צוגן. קראנקע צוגן, פארבאנדאזיםירטע ט־ט יםטאריענע געװייניע;. א־בער רוםריענד״םע ערדן רייפן זײ זיך דרא- ענדיקע. זיי ר״םן זיך צו ׳םטעט און דערפער און נייםט-זזננעיםטער- טערה״ט ראזן ז״ הינטער זיך װאקזאק פאריםעטטע און װענן דער- ׳םראקיענע. ברוינע בראנדזענע װינטן צעפאראכאטע אקערן די אנגערא- דענע ברייטן און רעננן פונם ראנד״. רי צװײ נעבראכמע ציטאטן פון פאר־ם״־רענע ערטער אין בוך ניבן א באנריך װענן די צװיי באזונדערע ארט-׳םירדערנגע;, װאם טיר נעפינען אין װערק. דיער דיכטער האט די אויביערהאנט אויך ראס געיםעענע, פידט עם אדורך פאר אונז טיט מייפטער״םער רוי- ק״ט — אין איין ארט, דיער דיכטער װערט נעטראגן דורך די נע- ׳םעענ״םן, באװ״זט ני׳םט אפצואטעטען — אין צװייטן ארט. אין דעם עריםטן פאר קוטט ער צו אונז מיט געצ״רטע װערטער, מיט געטאפטענע קינפטרערי׳םיע מריט, אין צװ״טן פאר אױ דא כפר- ר׳םון, גבוב-דברים. דערגײען דערנייט צו אונז די ׳טירדעױוננ, װאם קוטט נ״םט דורך דונערן און בריצן, נאר פון ׳םטירקײט. דער ״דור-אויפ דור-אײן״ איז בעיקר א װערק פון טאםן, פון קאריעקטױו. הנם עפ זענען דא איינצרנע הערדן און אפירו הויפס- היערד;, אבער נייםט זיי זענען דער צענטער, נ״םט זײ זענעז די אקם, ארום װערכער עפ רר״ט זיך די נאנצע אקציע. דער יחיד איז דא ׳םטיענר־ק נאר דער ׳ערית-צ־בור אין אים איז אויפנעזאטרט אין יע- רער צ־יט דאס אפיםטויפנדיקע, קריינרעכע, נ״םטיקע, אוטװערדי- קע, און אויך ראפ איטפורסױוע, װיכטיקע, נייע, װאם װערט עריםט נעבוירן. טארק״ם האט פריער פון ארץ געזען, נעפירט, אדורכנעפי- בערטי די תקופה, ד• תקופות, דעם אוטקום און אויפקום, און ער׳םט דערנאך נעקאיבן נעיםטארטן, דורך װערכע אדורכצופירן די ארע פאםירוננען. איז דעריבער דער טענט׳ם בײ אים דאס ׳םפענדר, װאם טראנט זיך אויך דעם אויפנעברויזטן ים פון גע׳םעעני׳ם;. און אי- בערהויפט איז עם טיט די ױננע, טיט די, װאס דארפן פאר׳םטערן ־אם נייע, דאם עריםצ-נעקוטענע. פרץ טארק־ים האט פאר די ארע פאםיױננע; אין דעם נ״עם יידי׳םן רעבן צװיי ריניעס; די פאזיטי- רעי איבערנאנג פון פ־ץ טארק״ם פון פעדזן צו ־ראזע יאזט זיך יםטאדק פירן אין דעם װערק. עם אױ רא א ׳םטאדקער נעט״ם ר-ון יעאייזם, פון .־עאיער יםירדערוננ טיט פאעזיע, טיט פאעט״םער :זיבערנעיאדנקייט. טאדק״ם האט קאנטיק אד־ין באיםראםן זיך הא- מעװען, ער האט נעװארט בעיקר יםײרערי, דעדצ״רן, אדידכפירן א נױים ״םט־ק רעבן, און נ״םט זיננען און אפז־נגען. ער װיקרט מאנאנרע־ בר״טע יר־עות, אויי װעיכע עי ײיר פאטערעך און נ״םט געא״רט אויפצ״כענען ״םטיקער רעבנם פ־ן רא און רארטי. פון אטאר און פון א״צט, פון ה״ט״ם יםטעטי און װ״טער פארװארפנק״ט, פון יםור, קאזא־טע, פ־ן טאטבאװ, אדיאר און קיע״, און פון נדענעין אהי;, אין רער אויםערעד װעיט פון טיפן אין פאדיםוינען. אפטטאר הארט ער ז־ך טאקע פעםט אין — הענט און יאזט נ״םט זײן ב־ויזנ- י־קן איטפעט. ער זאי פארכרינען רעם נאננ פון רי נעיםעענ״םן. און ־אן גיט עי פיאכטפורע עפ״םע ׳םירדעדוננען. פרוצים אבער טוט א יאנ -ער צװייטעי ןאפיםר דער טעד-נאטיררעכער טארק״םיו און טיטאטאר ט״ט א גאם און א געיר״, און טענט״םן, פאםירונגע;, נעיםטאיטי ׳.•״־׳ פא־ר.״־; א־נם נעװירבי פון ר■ דיכטערייםע אי- כעינעיא־ענע טעטאפארן און ד• םפעציעי טארק״םע צעכדאםטע- טע ריכטע־״םע נוזטא־יקייט. איז עס עיטערװ״ז כראניק, און גר״ך — װונדערבארע עפאפעע, אין דערנאך, — ריר״םע פראזע און יםפעטער אב־םר — טריצהדיקע פובריציםטיק. דא האבן טיר ר״פע, צ״טיקע ׳םיירעױננען, ארן רארט — אויפנעױארפענער רוי-יםטאר, פון װיערכן רער ־יבטער דאי־- עי׳םט בזיען. און גאנץ אפט האבן ט־ר דאם ארץ אין א״ן קאפיטי פון רי ״םענםטע בירדעד אין בוך: ױנה בערטאן, רער ׳םטעטריםער נבי־ פארט אריבער אין יםטאט און טא־ק״ם יםירדערט עם טטים קראם״ם (קאפ. 5, זייט 02 און ײייטער): ״איבער יענעם ׳םטויביקן װענ, װאם טראנט צום ײאקזאר צװערפװערפטאװע נעיםטר״פטע םרופעם, — איבער יע- נעם פארחרוטמן װעג זענען אין א״נעם א פריטארגן דװכנעגאנגען פיר הי־כע אננעטאםעײעטע װאננם טיט ױנה בערטאנם נגידיים טעבי הארבאטע אננעראדענע, װי פיר נױיםע הירצערנע קעטרען, האבן זיך די ײאגנם נעדיקט ראננזאם איבערן ײעג, און די רעדער האבן ־םטיר אונטערגעװיינט, ׳םיטנדיק פון די ״םפיצעפ — יםטו־ב, װי טרערן״. און עס נ״ט א פראכטפורע. גענויע ׳םירדעריננ פון די ארע פיר װאננם און פון רעם געטרײען םטאראזים טיטאפיי. רער- נאך טארט אונז טאדק״ם אזוי רעם ארום: ״דער פריטארגן איז דע- טארט נעװען א זוניקער אזא ׳םבת-אינרערפד־ענדיקער פון ביידע ז״טן פערד איז נאכגענאנגען א ־םטיר, טיד נעזאנג פון צ״טיקע תבואוה, װאם בענקען יםוין נאך קאפעם. א־ן א״ניקע עדטעד איז די תבואה געײען א״נגעװארנעדט אונטער דער זיכער ראסט פון רייפק״ט. נאר דער פ־ טארנן איז געװען רייטער און גריננ. פון צ״ט צו צ״ט האט זיך געהערט א פאך פון א יםײארב און א היר־ צערנער קרעכץ פון א פאדקרעדטער װינטטיי זענען זיך ד• װאגנם נענאננען ראנגזאם, און נעדאכט האט זיך, אז בעדטאנס פיר פורן פירן ערגעץ אריים דעם זוניקן פדיטארגן פונם קר״נעם ־םטעטערע, א.ים צו פאד׳םפארן אים ערגעץ אויך א דריטן יםטאק פון א נרויס ׳םט״נעריק הויז.-און פון די דארפי׳םע כאטקערעך זענען ארויפנעראפן קר״נע בארװעפע ״םקאציטרעך און נאכנע׳םריגן נאך בערטאנפ פיר װאגנם: זידיד פאיבאטע האוונאם גא=באדע! זענען די רואגנב גענאנגען יאננזאכ, פארקריצנדיי אין דער ײײכער צעטארענעד ערר פונם ארטן צײערפװערםטיקן װעג — די רעצטע צייכנס פון דער ט׳םפהה בערטאן, װאפ האט יארצענדריקן און יארהונדערמן נעײאקםן אויך אט רער הייט״םער דעטבענער ערד, װי דעטבעכ, — נעװאקפ;, אויםנעהאקט געװארן און װ־דער געײאקם;״. אט אווי רויק-עפ״ם ׳םיידערט טאדק״ם די איבערװאנדרוננ פון יםטעטר אין ״םטאט און נאך אזערכע גרענצנריקע ביידער פון דעם יםטעט?, װאס יענען נעד־כט צעז״ט איבער דעם בוך: ״דרעמרט אפ דאס ׳םטעטערע א ראננן זוטערדיקן טאנ. פאר- נאכט פארטאכן ז־ך רי או־פגעטריקנטע קר״טרעך, װי פינסטעדע ט״רער פון זקנות. טיהעננט-אוי־ ארטע פארזיםאװערטע ׳םירעםער דע־ נאנצע־ טא-ק װערט ענרעך צו אן איטן ביה-ערטין. כיקריכט