Literarishe bleter · 1929-04-24 · 17-18 (24.4.1929) · p. Seite 346

?יסעד^דייש^ ב?עסער ג?ס• 18—17 (< — 160) /ייס 346 7 געשםופט דעם •פטאלן דורכגאנג און די תבדים פון דער ״<וגכט" ר.#בן םיר באערט גו האלטן די באגריסונגם־רעדע לבבוד אונוערע דיכטער. געענטפערט אויף דער באגריםונג האט עוערסט א. ר״וען םיט די פזןלגנדע ווערטער: ,איך בין נישט עיין רעדנער, כיוועל דערפאר נישט האלםן קיין לאנגע דר־עה. איך וויל אייך נאר דערמאנען אין דעם, וואם אונוערע חבםיפ האבן געזאגט: הוהרו טבני עניים, שםהם תגא תורה! דאם םיינם— שוינט די פראלעטארישע קינדער, ווייל ויי וועלן אנסוויקלען די וויסנ־ שאפם. איר סוזט פון א״ערע עלטערע חבדים א םךילעדנען, בדי *ו ווערן גוטע קעמפער״. נאך אים האט גערעדט פרץ, וועלכער איז ביז איגם נעזעםן רויק און האט םים ז״נע גרויסע, נןלוגע אויגן אבםערװירט די יונגע פנימלעך, װאס האבן געשטראלם פון פרייד. גערעדם האם ער װארעם, ךארציק און, זיין שטים האט געקלונגען טעלאדיש, ליבעפול און עערט־ לעך. די יוגנטלעכע האבן םםש געשלונגען יעדעם װא־ם. ער האט גערעדט א 15 םינום דער אינהאלם פון זיין רעדע איז געװעז, או די ״ױגנם״־ארגאני- זאגיע זאל אין איר בילדונגם־ארבעט לייגן נרוים געװיבם אויף דער אנטװיקלונג פון דעם חוש פאר ש״נער ליםעראםור און ןונםט. ער האם געװעקט ב״ דער יוגנט ליבשאפם און באגייסטערוגג *ו דער ש״נק״ט פון דער נאטוד. די גאנדע ױגנט־םאםע איז געשטאנען מים אפענע טיילער, םיט געשפיצםע אויערן׳ און װען פרץ האט געענדיקט, איז דער עולם גארנישט םיד געװארן גו אפלאדירן. נאך רער פארזאמלונג האט פרץ פארגעלייגם, אז םיר זאלן אביסל ארויםגיין שפאדירן אין פארק אר״ן. עם איז שוין געװען גענוג שפעט, אבער דאך זענען במעט אלע ױגנטלעבע מיטגעגאנגען. רייזען איז א פאר־ חלוםטער גענאנגען אין א ז״ט און האט געד״לט די שטער{ אויפן היםל. פרץ דאקעגן איז געגאגגען ארומגערינגלט פון דער ױגנטי אלע האבן זיך געשטופט, געװאלט װאפ נענטער ז״ן נעבן פרצן און הערן פון אים א װאיט. פרץ האט דאם פארשטאנען און האט אלעםאל עו זיך *וגערופן אן אנדערן ױגנםלעבן. אין פארק האט פרץ פארזאמלם די יוגנט אדום זיך און מים זיי געפירם א בר״טן, אינטערעסאנטן שמועם וועגן בייםער און בלוםען, װעגן דער לבנה און די שטערן... באגלײמנדיק נאך האלב־נאכם די דיכטער עוס האטעל, האט םיר פרץ געזאגט: ״לכתחילה האב איך נישט געהאם ק״ן חשק זװ ג״ן, אבער איעט בין איך ז״עד גופרידן. װען אונזער ארבעטער־ױגנם אין קאנגרעם־ פוילן װאלט געהאט אזעלכע פר״ע ארגאניזירונגס־מעגלענקייטן, ווי איר האט ז״ דא, װאלט זי זיך גליקלעך געשפירט. נוזנט אויס די םעג״ לעכק״טן און ארגאניזירט ווייטער די יוגנט. נאר האלטס נישט פאר זיי ק״ן לאנגע דרשוח. פירט ז״ אויף די פעלדער, אין די װעלדער, זאלז זיי זיך באקענען םיט דער ש״נק״ט פון דער נאטור און זיי װעלן זיך פארבענקען נאך א ניי לעבן״... פארלאג נ. קלעעקין, װארשע הויפםפארקויף ק&א■. .ניכער״ ע״שם דעישמעז־• א ר א ב א י איז געקומען א ײד קײל אמעריקע ר א ט * ז — נרײז 10 זל. — בעסאראבער ײדל(אײנענע ערי) רןם>1 — פרײז 10 זל. — (םוז פוז ז• ס*:*: — י. הענ״ר — פ־ץ צװישן דער ארב יםער״ױגנמ) אויך געזאגט—האם פרץ פארענדיקם—אז איר רעדאגירט דעם דאזיקן ארנאן. איך האב אויפםערקזאם דורכגעלייענט אלע נומערן און כאטש פיגעפינען זיך נאך דארם א היפש ביסל גערםאגיזסען, איז פונדעםטװעגן די שפראך א םך א בעסערע, װי אין אלע אנדערע גאליצישע אויסגאבן. פון אייער ארגאן חאב איך זיך אויך אביםל באקענט מים דער יוגנם־ לעכעי אר־עטער־באװעגונג. זי װעם אמאל אויסוואקםן *ו א געזעלשאפט־ יעכן כח. _ אזוי ג״ענדיק און שםועסנדיק, האבן םיר זיך שוין .נעפונען ב״ט אר״נגאנג אין האטעל, װו די חברים האבן באשטעלם *יםעדן. די דיכטער האבן זיך געזעגנט םיט דער דעלעגאגיע. פרץ האם צו זיי געואגם גאנץ אבנדא־גיק, אבער ז״עי פר״נםלעך: ״ס״נע ליבע הברים, איד װעם אונז לאזן אליין ביז םארגן איך דערפרי״״■ םיך האבן ז״ געבעטן צוװארםן א 10 םינום אין קאפע, ביז זיי וועלן זיך ארוםװאשן און אראפקוםען, כדי גו באפן אביםל א שפועם. איך האב דערווייל זיך פארשטענדיקם םיט די פארשם״ער פון דער ״ױגנט״, זיי זאלן אויף אוונטם צונויפרופן רי םיםגלידער אין קלוב אריין און איך וועל אהין פארבעטן די געםט. די ױגנט־פארשטייער חאבן זיך דעלאזם איבער דער שטאם םיט דער בשורה, אז פרץ מיט ײי זענען וועלן באזוכן דעם ׳וגנט־קלוב. איך בין אד״ן איז קאפע־ הויז. פרץ און רייזען זענען באלר אראפגעקוםען, און בעת רייזען האם זיך פארטיפט אין א בארג גייטונגען, האט םיד פיץ פארגעל״גט דו מאבן םיט אים 3 פאיטיעס שאך. רייזען האט געהאט שטארקע פרעטענ־ זיעם *ום קעלנער. פארוואס םיאיז נישטא קיין איין יידישע גייטונג. און פרץ חאט זיך געפיעגט, ווען די מוזיק הויבט אז *ו שפילן... בעח דעס שאך־שפיל האב איך זיך נאכגעפרעגט, פארוואס אש םיט נאסבערגן זענען נישט געקוםען. דערויף חאט םיר פרץ געענטפערט: ״אש איז א היציקער סענטש און אויפן באנקעט אין בוטשאטש איז ער שארפ ארויסגעטרעטן קעגן די העברעיסטן און *ווישן אים און א נאך־ היציקערן *ױניסט איז געקומען *ו א םיאוסן סקאנדאל״. איך האב גע־ פיװוט דעיגיין, א י ן ו ואס סיאיז באשטאנען דער סקאנדאל, אבער פרץ האט םיר געגעבן אן אויפם״דנדיקע תשובה. ער האט בלויז *וגעגעבן, אז אש םיט נאםבערגן זענען דארט געבליבן, כדי דעם ענין *ו ליקווי- דיין דורך אן ערן־געריבט. אונזעי שאך־שפיל חאט זיך נעענדיקט דערמיט, אז די ערשטע 2 פאיטיעס האב איך פא־שפילט. און פרץ האט זיך געווידלם: .׳םיײייזם אויס, אז א ױגנט־ארגאניזאטאר זענם איר א בעםערער, װי א שאך־שפי־ •1עי״ דאס האט סיך אי״נגעטריבן אין דער אמביגיע' איך האב זיך דערפאי אנגעשטרענגט ביי דער 3־טער פארטיע און איך האב זי פארענ־ דיקט מיט יעםי. נאבן פארענדיקן דעפ שאך־שפיל, האב איך די דיכםער פארבעטן אז זיי זאלן מאכן א באזוך דער ״ױגנט״־ארגאניזאגיע. פרץ האם לכתחילה נישט געװאלט גיין, נאר רייזען האט פיר *וגעהאלפן. זאגנדיק דערביי: ״פון אים װעט איר זיך שוין נישט ארויסדרייען, אז ער שטייט־גו, מוז מען אים *וליב־טון... איבעריקנס, װעט איר פשוט הנאה האבן. די פועלי־גױניסטישע יוגנם איז זייער א לעבעדיקע. איך האב ליב ר• חברה״... פרץ האט אלזא מםכים געײען און טיר זענען אהינגעגאנגען. קוסענדיק אין קלוב אר״ן פון דער ״ױגנט״, האבן מיר שוין נישט געקענט אריבערטרעטן די שװעל. ב״דע גדויסע *יםערן םיטן פאר־ הויז זענען פול געפאקט םיט עלטעיע און ױגנטלעכע ארבעטער. דער עולם חאט געײאלם מאבן א שפאליער, כדי די דיכטער זאלן קענען *וקומען *ו דער טדיבונע, זענען דערװייל׳ *וליב דעי עגגשאפם, די שויבן אויס־ געחאקט געװארן..■ םים גױיס םי און םאטערניש האבן טיר זיך דורב־