Literarishe bleter · 1929-04-24 · 17-18 (24.4.1929) · p. Seite 333

זײם 333?יפעדזןדי׳עע בלםםסר. גזם. 18—17 (1—260) הםתם װעט עם אײך און כא ישראא אויםנײן צום נוטן. ון װאם אנבעראננט ניײן זון לוציאן, האט ער נעענדיקט טא- טעטאטיק, האט פיא פארעטאנד פאר טעכניין און נעװערב. נעזען שולן אזעלכע אין אויםלאנד, און װען ער באקוטט אזאין ארט שטעלע, וואאט ער נאכאטאא נעפארן קײן אױפראנד ז־ך בעםער טיט די געװערב-שולן צו באקענען. אאזא, — װײזט, ײאס איר קענט. 2) װאס אנבעאאננט דער איבערזעצוננ פון דער נאארענער קײט, טוט װי איר פאדשטײט, איך האב די איבערזעצוננ נישט אויטאריזירט. פארריכט און שיקט, אויב איר ײיאט זי טיר ארײנשיקן צו דורכזען און צו טאכן באטערקוננע;, װעא א־ך זי אוי- טאריזירןי אניט דרולןט אןיך אײער פאראנטװארטאעכקײט. 3) בנוגע צו טײן קוטען קײן פעטערבורנ, טוט טיר זײער אײד װאם א־ך האב שוין אײננעיפטיטט צו קוטען אויר פסח איך האב נערעכנט צו ז״ן ב״ אײך, אזוי האב א־ך נאר קײן חיטק נישט צו ז״ן א באהאאטענער צריק. טיאא, פארפאא;, זעט, ײענ־נסטנם, א־ך זאא ק״ן צרות נישט האבן. פון דער רעיטט װעאן טיר רי־דן א־ן ם״ב... ברױו יטרײבן איז ד־נעזאנם עםק. ב״ טיר איז עם קר־עת ־ם-םור א־־ער י א ם ר ץ״. -ןך,- דאס פאסם-קארם? פק י.?. פרק זנז ש. 8נסק' ״איבער אנ-םקי, א־ך האב א״ך טעאעגראפ־רט, אז ט־ר, ד ה. ט״ן פאונתיטע און א־ך םארן ארוים דאנעריטטאג פרי (ס עטאעכע פערצ־קן .קי־ן פעטערבורנ טיטן קוריער קײן ײ־בארנ האבן טיר קײן ב־אעטן נישט באקוטע;. ײעט איר אזוי גוט זײן װאדטן אויך אונז אין פ״ב, יאץ נריםט הערצאעך, אבװאא אוטאקאנט, א־־ער פרו־׳ זײענריק א־ן ם״ב פארשטענדיקט אײך טיט דער א־ט. נע- זעריטאפט. א־ך האב זײ אויך טעאעגראפ־רט ט־ט אבטוננ ־. א. פ ר ץ״. די דטפפש די דעפעיט, װעגען װעאכער פירעדט ז־ך א־ן דעם קארטא, האט פאאננדן נוסח: ״װיבארג, פאױואאא, ראפאאפרט. ט־רן םארן ארוים קײן פעטעדבורג דאנערשטאנ אין דערפרי ט־טן קוריער. פרץ״. זי א־ז ארויםנעיטיקט נעװארן פון װאריטע דעם אי-טן טערץ 1911. דאם קאיטא א־ז גע׳ט־קט דעם 29 טערץ. אנ-םקי האט דאן נעװו־נט א־ן װ־בארג, פינראנד פרץ האט נעט־ינט, ער װעט זיך קענען ב״ א־ם אפיטטעאן אין פעטערבורנ, אבער װיבאאד אנ-םק־ אאײן א־ז געװען נאר א־ן װ־בארג , האט זיך װידער נע׳טטעאט ד־ פראגע װענן ״פראװאז׳ט־טעאםטװא״, און פרץ האט גאר קײן היטק נ־יטט געהאט צו װערן א ״באהאאטענער צד־ק״. ײענן אוצ־אנען און די א־בער־קע ענ־נים, װענן װעאכע םירעדט זיך א־ן ברױו, האבן ט־ר געיטריבן אויבן. פרצפס בדי;; װעגן אנסקין דער ידיװ א־ז אן א דאטע, דארץ אבער אויט נעװיםע םטנ־ם נעהערן צום יאר 1913—1914. ער א־ז נעיטר־בן אויף פרצעס א באאנק (װאריטע, ־עראזאאיטפקא 89) א־ן אדרעס־רט צו הי יט־ ראטנער אין בענדי;, דער פארז־צער פון דארטיקן ״הזטיר״. אט א־ז דער בריװ: ״איבער הי ראטנער, דער אפנעבער פון דעם ד־אזיקן ברױו א־ז נ״טט טער און נ־יטט ײענינער, װ־ הי אנ-םק־, דער רוםייט-ײדי- יטער, אײגנטאעך דער ײרייט-רום־יטער איטעראט. ה־יםן הײםט ער ראפאפארט און א־ז זײער א װױאער ־יד און האט א ײיכטיק כאא- י׳טראא-נע׳טעפט אין אויםאאנר און — צו װענינ צייט, ער זאא בא- קוטען א ריכטיקן פאםאפרט. אזו־ װי דאס איז א ייד טיט אן אינעראעכן פאם, רעכן א־ך, װעט נ־יטט ׳טװער זײן צו באקו- טען פאר א־ם א האאבן פאם אויף אריבער די גרענעץ. א זאך, װאם עם קוטט יעדן ע״פ ד־ן, אויב טען האט קײן פראטעקציע ני׳טט. עא כן בעט א־ך א״ך אין זיי;, טײן און כאא י׳טרארם נאטען, א־ר זאאט אזוי גוט ז״ן און העאפן דעם ייו א־ר אאײן קענט א־ם נע- ײיס פון דער איטעדאטור און פ־א״כט נעהערט, אז עד פארט ארוס (סיהאנדאט זיך װענן די הוצאות הדרך) א תרופה: ער הײםט טיר יטרײבן אײך, צי איז ני׳טט טענאעך א־ם אײנצוארדנען א פאראע- זונג, ער זאא-נאטש ד.אבן סיט װאם ז״נע הוצאות הדרך אהין און צוריק צו ר׳^קן־^'"■, אנסקיס פםנאבראפישפ פראגראם אןן פרצפס בקשה צזצזשיקן אים פא?קס-םעשה?עך אין זײן בריװ םון ס1 םעברואר 1914 ׳טר״בט ד־נעזאן צו ש. אנ-סקי: ״צוזאטען טיט דעם בריײא װעט איר אויך טקבא זײן אין אי צאם-באנד <קרײצבאנד באע״ז) רי קארעקטור-בויגנם םון אײער פראנראם״ ןדא אויבט דינעזאן אנ-םקים ״עברי״, הנם אכתחיאה האט ער געטײנט־, אז עס װעט זײן א םך צו סאריכטן און ראט אים צו באצ״כענען יעדע אײנציקע פראנע טיט א אויפנדער ציפערן און א־ז טוםיף; ״א צװייטן עקז־ פון די זעיבע קארעקטור-בויננם האל׳ א־ך 'באקוטען 7די׳ טעגי צונעשיקט פאר א״ך פון פעטערבורג און איך אאז ז־י בײ ז־ך, כדי צוזאטען טיט פרצן זײ נאכאטאר דורכצואעזן און טעגאעך טוםיף צו זײן נאך טאנכע פראנן, ײעאכע איר האט אפשר דורכנעאאזן״ אין בריײ פון 18־טן פעברואר 1914 שרײבט דינעזאן: ״גם האב איך איבערנענעבן א״ער איבן נרום דעם איבן פרצן און או־ך זײן בעט, םון װעאכער איז זײט אזוי פיא נתפעא נעװאר;. פרץ דאנקטיאײך פאר אײער גרוס הארצאעך. זאנט צו די טענ דורכצוקוקן אײערע קארעקטורן און אפצוש־קן אײך טיט זײנע הערוונ אדער הוםפות, װאם ער ײעט געפ־נען פאר נויטיק צוצונעבן ער בעט אײך אבער צו שיקן אים, או־ב איר רעכנט נייעט זײן בקרוכ בטחננו װאריטה, טאנכעם םון דעם נעזאטאטן טאטער■ יאא פאאקםטעיםהאעך און פאאקסטימאעבק״טן. ער ײיא עם אויס- נוצן נאך זי־נער ארט און טאכן פון דעם א טטעט־ם פארן אעזער״. אין זעאבן ברױו שרײבט דינעזאן: ״א־ האבן טיר א־צט א ״הזטיר״, יעוין אײנטאא א הזטירן נאר צו פרצעם כעט, אין װעאכער א־ר האט אויסגענאײכט א ביםא די צעקנייטיטטע בײנער, קוטט אונזער הזטיר נאך נ־שט, אבער א א״ט הויבט ער צו ײערן. פיעוט ער טענטשאט ז־ך. פרץ איז פארזיצער און פירט גאר נישקיםהדיק האוא־ אויף אאננע ־אר אפ׳טר װעט ז־ך א־־ך פארנאוםטן האאטן א פאראעזוננ א־ן אונזער הזטימ״ י פרץ צז נאסם בײ קלפצקינפן אין יאר 19/3 אין ז״ן ברױו פון ז נאװעטבער 1913 ןדער ברױו האאט 14 זי־טן און איז נעײידטעט דעם בײאים-פראצעם) ׳טרײבט ד־נעזאן אנ-סקין: ״װײטער, איבער פרײנד, האב א־ך א־־ך םיא צו רערצײאן ײענן אונזער — טי־נס און פרצעם — פארברעננען די פאר טאנאטן אין װאאד, דארט בײ הי קאעצקין. באזונדערם פון אונזער ײיזיט אין םאוצק. א זײער אאטע ײדישע קהאה די דאזיקע םאוצק טיט אן אוצר אאטערטיטיעכקײטן. א בית עואם, װאס איז או־ט װי סאוצקער דערצײאן, אאט נאנצע ססס ־אר א טצבה פון א ־אר ת״ב האב א־ך אאײן דארט גאייענט. דער בית עואס דארט ׳טטעאט פאר א ביאד, װאם איז שװער זײן נאײכן צו נעםינעןי אאטע פרוכת;, טיט שטיקער ״דייטע נעש־כטע אויף זײ א שאד, װאם איך האב דארט נאר אײן טאנ פארבראכט און האב קוים צײט נעהאט כאט׳ם עפעס צו קאפירן פון די דאז־קע או־פ׳םריפט;. אז א־ר װעט זײן בקרוכ א־ן װאחשע, װעא א־ך אײך די אפשריפטן א־בערנעב;״. פרצעם בריװ צז אנסקין און װעגן אנםקין אויף די ברױו זענען נ־־צטא קײן דאט;. םיאיז אבער קענטיק, אז זײ נעהערן צום יאר 1911, װעגן װאס סיאיז ׳שוין נעװען אויבן דערטאנט. טיר ברענגען דא דעם פואן טעקםט םון דער דאזיקער קארעספאנדענץ. דעד בריװ פון י.?. פרץ צז ש. אנםקי ״איבער אנ-םקי. איך האב ענדאעך פון אײך א ברױו דער- האאט;. א־ך האב פאר׳שטאנען, אז עם טוז עפעס זײן און אוטרויק נעװען.... טיאא, ײאס עס טרעפט זיך נישט אאץ אויף דער ײעאמ; טז