Literarishe bleter · 1929-04-24 · 17-18 (24.4.1929) · p. Seite 331

ד: /33?'םםר^רישס ב?עםסר נס. 18—17 (61 -260)* קומט מען אוים מיט 1 רובה א טאנ. דערין פרי׳עטיק, םיטאג און אװגטברויט פאר 4 פערזאן. מען קארנמ זיך פ׳טוט דעם ביסן אין םוי< דאס איז םיט פרצן״. אין צװ״טן ברױו פון 16 אוינוםט 1914 איז דינעזאן םוםיוי: ״די פופציק רוב? ערהאיטן. װאם זאר איך דיר זאגן אצינד? א דאנקץ חקיקהן איך זאנ דיר נאר, אז די 50 רובל װעילן אונז זייער און זייער צוניץ קומען. א ו נ ז, מיין איך פרצן און מיר. די גע׳םיכטע איז אזוי. דו װיקסט דאך ײיםן דעם מצב אקוראט, טא הער-ז׳םע. פרץ האט ביז אהער געהאט זיינע מאנאטלעכע איינקינפטע, נעמ- ילעך; פון דער גמינע 200 רי און 250 רי האט ער נעהאט, אזוי גוט װי געזיכערט, פאר זיין יערייבן און פאר דעם זכות פון עקםפקאא- טירן ז״נע הערק 10 בענדער. צוזאמען געזיכערטע 450 רובק א חודיע, חוץ װאם םםרענן צופארן דורכן יאר נאך עטרעכע הונדערט רובל פאר פאררעזוננען םיי אין װאר׳םע און ס־י אין די פאריע״דענע ׳םטעטרעך אין פוירן. ביי אזא הכנםה, דאכט ז־ך, האט ער ק״ן בער- חוב ני׳עט נעברו־כט צו ז״ן, װייזט זיך אבער ארוים, אז ער א־ז אייננעטונקט אין חובות. און זערבםט אין דער נמינע-קאםע קומט פון אים איבער צװיי הונדערט רובי איך באיםורדיק אים ני׳םט פאר אזא הנהנה. ער איז ׳טוין אזא מענט׳ע מ־ט אזא נאטור, און װען ער זאר אנדער׳ש זײן,װארט ער אפיםר גאר פרץ נ״םט נעװען. איך באדויער אים אבער, און עם טוט ר״ד צוצוקוקן, װיפיר ער ריידט איצט צוריב זיין ני׳םט אויםגערעכנטקייט. איצט איז אװי: די װאר׳םעװער גמינע-קאםע איז איצט אריין אין רער גרעםטער פאררעננהייט, װייר קיינער צארט איצט נייםט קיין עטאט, און צוריב דעם צא?ט די קאםע די באאמטע פון דער נמינע ני׳םט מער װי די הערפט פון מאנאטרעכן נעהארט. רויט דעם האט פרץ אייננטרעך געזארט באקומען כאטים 100 רובר מאנאטרעך, װארט ׳עוין אויך געװען נוט, האט מען זיך אבער ארומנעקוקט, אז עם קומט פון פרצן איבער 200 רובק א־ן קאםע, האט מען רי םוםע פאררעכנט פאר צװיי מאנאטן נעהארט פארוים, רויט דער באיטטימונג ארויםצוגעבן דערײייר ביז נאך דער מרחמה ניעט מער װי די הערפט, װאם יעדער באקומט געװיינרעך. דער גמינע-קאםירער, ײאם האט פרצן דאם גערט געבארגמ, האט קיין רעכט ני׳םט נעהאט דערצו, און דערפאר האט ער, ני׳עט אכטנדיק זואם פרץ ברייבט אן א״ן קאפיקע, נע- מוזט די נאנצע םומע אים פארעכענען מיט אמאר. די איינקינפטע פאר זיינע װערק און פאר זיין ׳טרייבן האבן אויך אויפנעהערט. מיט דר״ חר׳םים צוריק האט דער װירנער פאררעגער, הי קרעצקין, אפגעקויפט פון עװארענקאן דעם קאנטראקט אויך פרצעס ײערק מיט די א?ע פארפריכטונגען, דהיינו; צו צא?ן רעבנסרעננ פרצן צו 150 רי מאנאטרעך, 100 רי האט הי קרעצקין אים פריער אויך געצארט פאר זיין מיטארבעטן אין ז׳םורנאר ״רי יידייטע װערט״ און אויך פאר די רעצטע צװיי בענדער מאנוםקריפטן, װאם עװארענקא האט אויף זיי קיין רעכט נישט געהאט. דעם ער׳טטן חוד־ם האט קרעצקין נעשיקט פרצן זיינע 250 רי פינקטרעך, דערװייר איז אבער קרעצקין אײעקגעפארן ק״ן אויפראנד מיט זיין פאםיריע און דא האט זיך אונטערגערוקט די מרחםה און אוים פארראנ, אוים קאנטראקט ביז א־בער די מרחמה, און אוים צאק. בינו?בינו איו פרץ נעבריבן דערװייר אן איין דובר הכנםה און װי מען קומט זיך דורך דערװייר, איז אייך גריננ ויך פארצושטעק. אייערע 60 רובר האב איך תיכף איבערנענעבן אין אונזער ארגעמיינער קאםע, און מיר האבן א רע- כענונג געםאכט,?ויט אונזערע קעננװערטיקע אויםגאבן, מוז די 60 רובר אונז גענוג זיין אויף א נאנצן חודש הוצאה. די נרעסטע דאגה איז מכח דירה-גערט, האב איך ערשמנס א גרויםן בטחון, אז ביז מען װעט ברויכן צא?ן דירה-גערט ןדעם 1-טן אקטאבער נייעם כטיר) קען נאך משיח קומען, און טאמער קוממ ער אפירו נישט, קען ז״ן א רױח והצרה ממקום אחר. קארנ נוטע שרוחים האט דער רבונו יכיר עו;ם, װען ער ײיר נאד זיין חסד נישט אפטון פון זיינע חםידים׳■ אין ערנםטן פאר, גיב איך פרצן צו פארשט״ן, זאנט מען דעם װירמ פון הויז, אז ער מעג צװוארטן ביז די װערמ װעט פרייער ײערן אביס?, אן רער רוב? ײעט נישט ז״ן אזא יקר המציאות אזוי װי ער א־ז איצט. הכרר, ד״נע 50 רובר און מ״נע פאריטישע קאמ- ב־נאציעס װי צו פירן די הוצאה אין שטוב און װי זיך אפצורעכע- נען מיטן װירט און אנדערע קרעדיטארן, פאר װערכע פרץ האט ק״ן תירוץ נישט, האט פרצן — און צוריב אים או־ך מיר — א נייעם מוט גענעבן צו םירן דעם מרחמת-החײם מיט גרוים האפענוננ, א?ע שװעריק״טן און אומאנגענעמרעכקייטן אריבערצוקומען און קומען צום נצחון, װי עס פאםט פאר אזערכע צװיי הערדן, װי איך און ןדארף איצט זיין ביי 29 יאר) האבן ק״ן װארט יידיש נישט געקענט און נישט געװארט קענען. פרץ האט מיט םאטעררעך הארץ שטארק נעזארגט פאר רוציאנען און יאנעקן האט ער ז״ער ריב נעהאט, אבער םיאיז אים נישט באשערט געװען צו האבן פון זון נחת ב־יב רעבן, און םון אייניקר נאכן טויט... א גרויםן ארטיק? זכרונות װענן?וציאנען, יאנעקן און פרצן האט אפנעדרוקט פרצם נריד-שװעפטערקינד ראזא יאקם-פרץ אין גיו-יארקער ״פארװערטם״ (25 מערץ 1028). די בריװ, װאס רעדן װענן?וציאנען און ײאם מיױ ברעננען ײײטער, געהערן צום אנהויב יאר 1911. פרץ איז דאן — אין יאר 1910 און 1911 — נעײען שטארק פארזארנט ײענן לוציאנם גור?. מציאן איז שוין דאן געװען א גרוש און האט געוײינט צוזאמען מיט *רצן. םיאיז נעװען די צייט, ײאס אדער רוציאן האט פאררוירן * * די באשעפטיקונגען, אדער פרץ האט נעװארט אים אפשיקן פון װארשע און איינארדנען ערגעץ אנדערש אויף מער פאםיקע באדינ- נונגען. םיאיז געײען זייער װיכטיק פאר פרצן. און אט װענדט ער זיך נאך חי?ף צו אנםקין. און דאס זעקבע טוט אויך אין פרצם נאמען י. דינעזאן, עטרעכע מא?. אין זיין בריײ פין 28 יאנואר 1911 שר״בט דינעזאן: ״איצט בעט איך אייך נאך אמאר בשם ידידנו י. קי פרץ צו ענטםערן בא?ד אויםפיר?עך, צי איז נישט מענ?עך, אז זיין זון, דער ױננער פרץ, זא? באקומען א פאםטן אויױ נעהאקט ביי דעם יק״א- קאמיטעט ביי אייך אין פעטערבורג, אדער זאנםט װו דער קאמיטעט ברויכט אזא איינעם. איך האב אייך שוין װענן דעם געשריבן במכתבי הקודם, אדרעםירט אין דער רעדאקציע ״יעװרייםקי מיר״. איך און פרץ בעטן אייך נאך אמא? צו טון אין דעם, װאם נאר איר װעט קענען, און דער עיקר װאס פריער אונז מכח דעם צו ענטפערן. ביי פרצן איז עם א?עבנם-פראגע, און מיר ערװארטן אייער אנט- ײארט מיט אוםגעדורד״. אין בריײ םון 4 פעברואר 1911 שרייבט דינעזאן װידער; ״איצמ ײע? איך. אייך בעטן, איר_ זא?ט אזוי פרײנמרעך ז״ן ענטפערן פרצן אויף זיין בקשה, צי א־ז נישט מעג?עך צו פאר- שאםן, װי עם איז, פאר זיין זון א שטע?ע ביי דעפ פעטבי יק״א־ קאםיטעט, װענן ײאם איך האב אייך שוין א פאר מא? געשריבן און נעבעטן. פרץ קען נישט תופס זיין, ײאם איר שרייבט אים נאר- נישט. מיר איז עס אויך שטארק קשה״. דינעזאנם בריװ, ײאם ער האט אדרעםירט צו אנםקין א־ן ״יעװר. מיר״ (אין יאר 1910), איז אין אנםקי-ארכיײ נישטא. װאם אנסקי האט אויפנעטון אין דעם ענין, איז אויך נישמ קענטיקי אין א ברױו פון פרצן א?ײן, ײאם מיר ברעננען װייטער, װערט ײידער דערמאנט װענן א שטע?ע פאר?וציאנען, אבער נאר פון אן אנדער מין. משמעות, אז אנםקי האט יא געענטפערט און האט פארנעריינט אן אנדער פראן. ר. םרצעס םצב אין?עצסן י#ד פזן זײן?עבן װענן דעם האבן מיר צײיי נענויע ברױו פון י. דינעזאן. איינער אויף 11 זייטן פון 8 אוינוםט 1914 און א צװייטן אויױ 8 זייטן פון 15 אוינוסט 1914. דער צװייטער ברױו דערםירט דעם ערשטן. מיר ברעננען דא די אויםצוגן, װאם האבן א שייכות צו י.?. פרץ. אין זיין בריװ פון 8 אוינוםט 1914 שרייבט דינעזאן צו ש. אנםקי: ״ממש ײי םון הימ? זענען מיר אראפנעפארן א״ערע 20 רוב?, װאם איך האב עבן ערהארטן. ײאם ײייםט איר, ארער ײאם װייסט דו, װאס פאר א טענ מיר?עבן דא איבער אין דער היינטיקער װארשען מיט א״ן טאנ פריער איידער דער דאן-קישאטישער װירהע?ם האט זיין שװערד פון שייד ארויסנעצויגן, בין איך װי או־ך פרץ ידידנו געװען יידן, פארהערטניסמעסיק, שטיק?עך נגידים. פרץ האט פרנסה נעהאט בשפע, און איך האב עט?עכע פאר- איבעריקטע קערב?עך געהאט?ינן אין באנק. איצט זענען מיר ביידע געבריבן,?א עריכם, אן א נראשן ביי דער נשמה. פרץ האט נאך דערװייר זיין געהא?ט פון דער נמינע, אבער דאס ק?עקט אים קוים אויף א הע?פט פון זיין הוצאה זיינע איינקינפטע פון ז״נע װערק באקומט ער איצט נישט. שוין מיט צװיי חרשים םאר דעם אויםברוך םון דער מ?חמה האט מען אויפנעהערט אים צו צא?ן זיינע 160 רוב? מאנאט?עך, װאם ער ם?עגט כסדר פריער באקוםען פאר דעם זכות םון זיינע װערק. קענט. איר זיך םארשטע?ן, װי ער קײע?ט זיך א־צט מיט זיין חוצאה זינט די קרינ איז אויםנעבראכן,