Literarishe bleter · 1929-04-19 · 16 (19.4.1929) · p. Seite 313

?'ססר8ר,טע ב?עסער נום. 16 (9ב2) 7 1ײם 3<ב ם ש ה ש $ ל ' ם ן 11 ל % דעד אנ-םקי ־ אדכיװ - זײן^אינהאלט און װעדט טרויעריקע דענקםעדער פון די פאגראפ־צייצ;, װי א עביק צענראבעכע לוהוח סון אן ארון־קוריט, א הענט־געע און א דערן פון א פויע געמאכפ פון יריעות; א פאר אל םלא רחםים, אויז פאימעט, :>)ן־ די 9>ןכראט־ קרפנות אין ״דייגע •גטעטלעך. צו דער גרופע חפצים געהערט אויך די זייער װערטפולע קיזלע־ציע פון 143 דיאפאזיטיװן (13 #ע־לעד), װאט זעגיעז אויסגעעאיטיקט גע־ ווארן בעח דער עקספעדיציע. דא זענען פאראן פאטאגיאפיעם פון אלרע קלויזן, מצבות, בנינים, טיפן און בילדער. צום בארויערן, איז נ״טטא צו זיי ק״ן שום רעגיםםער (און םיפעלן אויך אויי־ דעם גרעםרן ט״ל פוז זיי וועלבע־נישם־איז אויפשריפטן) און אויף אזא אופן איז בסער נישט םעגלעד פעסטצויטטעלן צו װעלבע טטעטיעך און פונקטן ז״ געהעין. גו־ ליב די זעלבע רעםים איז בנוגע א ט״ל פון דער קאלעקציע בבלל שווער אויף וויפיל נישט איז גענוי און זיבער גו דעפיניין די פאראגיאפיררע געגנשטאנדן. 3. פן)יקין)ר און עטנןוגחזפיע. די דאזיקע נױפע איז בא״נדערם ר״ך. בסך־הבל האבן מיד אנגעצ״לט גאנצע 178■ העפרן; 501 שטיק; 48 קאנווערטז; 4 שאבטעלעך און 3 פאקעטן. םיר געפינען דא: 34 העפטן היםראײשע לעגענדעם; 20 העפרן רעקרוםשינע און באסער־לעגענדעם; 11 העפטן עלילת־דם; 0 העפטן לע־ גענדעם וועגן *וילישן אויפשטאנד; 7 העפטן לעגענדעס וועגן די בא־ ציונגען פון צדיקים צו דוסלאנד; 18 העפטן קאנטאניסטן־םעשיות; 34 העפרן בדחנישע •טטיק און בלה־באזעצנם; 14 העפטן שמד־לעגענדעם; 14 העפםן ליבע־לידער; ט4 העפטן ערנאגראפיע; 373 פאלקס־מעשיוח; 2418 ווונדערלעבע םעשױת; 12 העפטן אםשפרעבוננען, םגולות, היטבעות א. א.; 40 העפטן לעגענדעם װעגן קריסטלעבע מלבים און גרויםע ל״ר; 1 קאנווערם סיםנים; 48 קאנװעררן און 4 שאבטעלעך פאײט״דענע ווערטלעך; 1 חעפם אל םלא רחםיםם; 1 חעפט אקדםות; 3 פאקערן חםי־ דישע לידער, םאלדאטסקע לידער און בדחנישע לידער; 5 גלית־שפילן; 4 םבירת־יוסף־׳טאילן; 1 אגג״טפיל; 1 עקדת־יצחק־שפיל; 2 הסן־הײטע־ שפילן; 1 חנה פנינה־שפיל; 1 םדום ועסורח־שפיל; 1 חבמת שלטה־שפיל; 1 חיפטארישע אנמערקונג צו די פורים־שפילן; 2 אחשורוש־שפילן; 6 העפטן םאציאלע לידער; 1 וועג־לידער; 5 העפטן לידער וועגן ״דישע ױם־טובים; 11 העפטן פארשיידענע םעשיוח, לעגענדעם, וויצן, אנעק־ דאטן א. א.; 1 רעטענישן; פארשיידענע אנדערע סאטעריאלן, צװישן ז״ — צוויי ז״ער אינטערעסאנטע בתב־ידן פון אמאליקע געפרעגלעבץ, םאבלים און געטדאנקען אין דער פארט פון רעצעפטן, ווי אט די עםנם צוצוגר״טן. םיר האבן זיי באצייבנט אלס א פרעגד־בוך (ווי צו פרעגלען קאנפיטורן, יאגדעם, ראזשינקעס און פײבטן) און א געטראנק ן־בוך. די גרופע מאטעריאלן פאלקלאר און עטנאגראפיע צוזאכען םיט דער ראלעקציע דיאפאזיטיוון זעגען א דירעקטע פרובט פון דער בארים־ טער היסטאדיש־עטנאגראפישעד עקגפעדיציע אין וואלין און פאראליע, װאס אנםקי האט ארגאניזירט אין יאר 1912 מיט דער מאטעריעלער חילף פון באראן וו. ג. גינצבורג פון קיעוו, וועלבער האט אויך אסיגנירט די ערשטע צען טויזנר רובל אויף דעט צוועק. צו דער גרופע געהערט אויך דאס ביבליאגראפישע נאטיץ־בוך (בתב־ יד), װאם םיר האבן געפונען אין קאםטן און װעלנער פאיצ״בנר פאר־ שיידענע דערשינענע ווערק אויף העברעיש און ״דיש (חוץ דער ערשטער קל״נער אפט״לומ אויף ד״טש׳, וואם האבן א ש״בות צו פאלקלאר און עטנאגראפיע. דער דאזיקער ביבליאגראפישער פירער איז םיםטעםא־ טיזירם לויט פאלגנדע אפט״לונגען; א) אלגעמ״נע; ב) חםידות, קבלה; ג) תסידישע לעגענדעס; ד) םנהגים; ה) םגולות, יפואות, גורלות; ו) תפלות, חתונות; ז) מזרחישער פאלקלאר; ח) םוםר, צוואות; טו לידער י) טעאטער־שטיק; ב) הומאר און םאטירע, שפריבווערטער, חצות; ל) לע־ גענדעס; ם) םעשיות, ראםאנען. 4 בריװ־זאנילונגען. דא האבן מיר אן אןער מאטעריאלן פאר אונ־ זער ליטעראטור־געשיבטע פון דער נייער־צייט. די בריוו האבן םיר גע־ פונען אין קאסטן אן קיין שוג פדר. צענויפגעםישט און צעװארפן. אויך דאם פעקל בריװ, וואס האט זיך געפונען אין א באזונרערן הילצערנעס. שיין־געשניצטן קעםטעלע, האבן נישט געהאט ק״ן ש״םות א״נער צום אנדערן. בלויז אין א *אר קאנווערטן האבן מיר געפונען עטלעבע צענויפ־ ענדלעד — נאך צען יאר וואנדלונגען אין רוסראנד, קאוונע און ריגע,—איז אנגעקומען קיין װילנע דער אנםקי־ארבױו. אםת, נישט ק״ן קאסםנס, ווי די יט״א־אגענטור האט נישט־דיבטיק רעלעגדאפיש אינפארםירט, נאר םער נישט ווי א״ן קאפטן (און נישט ק״ן אינעריקס גרויסער). — נישט דער גאנצער ארביוו אלזא, נאר א םייל פון אים (דער רעשט איז אפנים פארבליבן אין רוםלאנד און איי בשעתו נישר ארויםגעפירט געווארן), אבער אויך דער אנגעקומענער םא־ רעריאל איז אומגעהויער אינטערעסאנט און װערטפול. דער סאטעריאל איו אריבער אין רשות פון םוזיי און איביוו פון דער ווילנער היסטאריש־עטנאגראפישער געזעלשאפר אויפן נאםען פון ש. אנםקי, וואם איז לויט אנסקיפ צוואת א יורש פון ז״ן עזנון. מיד האבן איבערגעקוקט דעם גאנצן םאטעריאי (שפעטער וועט ער באזונדעיס געפארשט װעדן), האבן צונויפגעשטעלט פון אים א גענויע ישיםה (קייז שום דעגיפטער אדער קאםאלאג, אינווענטאר־בוך אדער פאר־ צייבעניש האט זיך אױ קאםטן נישט געפונעו׳, און דער סך־הבל איז פאלגנדער; חוץ 16 ביבער און בראשורן (צווישן ז״ ״תולדות הרב הםקובל שלסה רופא דולםידיגו םקנדיא״; צוויי גאנץ ״מבירת ׳וםףי' פון אליקום צונזער; זיבן פעפאראט־אפדײקן פון ד״ר ס. ווייפנבערגפ פאלקלאריםטי- שע ארטיקלען אין דייםשן זשורנאל ״גלאבום״ פאר די יארן 1907— 1903), 4 בתב־ידן (א פאר קבלה־חנורים און א פאר — פון דעד השבלה־ עפאבע — רינל און א. ב. נאםלאבעי), 6 איינצלנע צייטונגם־נו-מערן, 3 אילוסטדאציעס 1 פארטרעט,—קען רער גאנצער םאטעריאל איינגע־ ט״לם ווערן אין 4 גרופעס: 1) אנסקי-דאקומענטן; 2) חפציס; 3) פאלקלאר און עטנאגראפיע און 4) ירױו־זאםלונגען. םיד װעלן באראקטעריזידן יעדע גרופע באזונדער. 1) אנםקי־דאקובועננזן. קודם־בל דארף דא דערםאנם ווערן דאם דיקע נוך אויסשניטן פון ארטיקלען, קארעספאנדענציעס, אינטעדװױען, ביאניק אוי נאםיצן, וואם זענען געווען געדרוקט אין פארשיידענע צייטונגען און פעריאדישע אויסגאבעם אויף רוסיש. ״דיש און העב־ רעיש װעגן אנסקין און ז״ן פעטיק״ט. דאפ איז זייער א וויבטיקער םאטעריאל צו דער ביאגראפיע פון ש. אנםקי און צו דער קולטור־ געשיבטע פון דער עפאבע. די אויםשניטן הויבן זיך אן פון יאר 1900 און ענדיקן זיך םיםן, יאר 1916. היות, װי א גרויסע צאל אויסשניטן געהערן צו זעלםענע אויםגאבעס אדער צו צייםשריפטן פון פארש״דענע ט״לן פון אםאליקן רוסלאנד און צו וו״טע פראווינציעלע פונקםן,— זענען ז״ ב״ ה״נטידן טאג א גרויםער יקר־הםציאות. דאס בוך פון די אויסשנימן האט דעריבער פאר דעם אנםקי־פארשער א גרויםן ווערט. וו״םער גייען.3 אנסקים בתב־ידן: א) איינצלנע בלעפלעך פון טאג־בוך, וואס ער האמ געפירט בעת זיין ר״זע איבער די שםעטלעך■ און אנדעדע נאטיצן; ב) א״גנהענטיקע רוסישע איבעדזעצונג פון םענדעלע מובר םפרימם ״פישקע דער קרוסער״ (די ערשטע דריי קאפיטלעך, 28 ז״טלעך םאנוםקריפם) און ג) אדטיקל אויף רוסיש ״וואס לייענט דער ארגאניזירטער ד״טשער ארבעטער״ (הקדמה). ווי אויך א ר״ אנסקים בריוו, וועגן וועלבע םיר רעדן װייםער. צו דעד גרופע געהערן אויך דר״ זייער שיינע אדרעסן, וואפ אנ־ בקי האם באקוסען אנהויב יאר 1)191 צו זיין 25־יאריקן ליטערארישן יוביל״ (1909—1884) פוי א גרופע פעטערבורגער ראדיקאלער יידישער א-נטעליגענץ (געשריבן אויף ״דיש, אן אונטערשריפטן), פון דער רע־ רא־ציע ״יעוורעיםקי םיר״ (אויף רוסיש), אונטערגעשריבן פון 0. צינבעדג, א. פערעלםאן, ׳. סאקער, גר. לאנדוי, גר. פא־טוגדלאוו און א ברוידא און פון דער יידישער ליםערארישער געזעלשאפט (רוםיש), :ישט אונטערגעשריבן. םיגעפינט זיך אויך א ווענדונג פון דער יעקאטערינאםלאויעד ״דישער יוגנט (םיט א םך אונטערשריפטן) מיט א ח״םן דאנק צו אנ״ סקין פאר ז״ן אדויסטדעםן קעגן דער קאדיעדיסטישער שמד־באוועגונג, װאס האט זיך דעמאלט אנגעהויבן צו פארשפרייטן ווי א זגפה צווישן דער שטודירנדער יוגנט אויף דרופ־רוסלאנד, 2. חסצים. צווישן די חפצים געפינט זיך אן אלטע, פיין־אויסגע־ איבעטע מעשענ• סנורה (נישט ד״ן זילבערנע, ווי םישר״בט ד. רובינ־ שם״ן אין ז״ן ארטיקל, ״פריםארגן'', ריגע, נומ. 40, 1920); א ״אר