Literarishe bleter · 1929-04-19 · 16 (19.4.1929) · p. Seite 312

זײם 312?'םער$ר'שס נ*ב. 16 (259) ד. ם ש ־$ ד נ י / ב ע י ל י ן אנדענקז לאםיד טייעד האלטן זיין װאפ פאדערן און נעטען׳ אט דאס פעיט אונז: באוט, טופקואן, ענערניע און •עטאיץ•׳. ״און פיהאט זיך נעפיאמ, אז אויפנעא״טערט און אויםנע־ װאקסן איז עפעם *םטארקעס און ויכערם אין האדצן פון אט דעפ דאזיקן *םװײננדיקן דארמירער״, ״צ װ יםן ד ע ם צ ע ט א?דוםיב ײ ע ט ז ײ; א נ- דענקען ני׳םט פארנעםן װערן״. אזוי האט אין א פאר הד׳םים ארום נאך װײמערס אוםקזם נע׳םד׳ין אין דעם יידישן ארנאן פון דער רוםישער קאטוניסטי׳עער פארטײ ש. נוזשנאװסקי, װעאכער האט װײטערן נראד נוט נעקענט. פאד די צען יאר זינט א. ײײטער איז טויט, האבן אין װײטערם ״אעכן״ נעײים נישט נעקענט פארקוניען אזעאכע ״פאאיט־שע״ קא־ טאסטראפעס, װאס זאאן צײיננען די קאאענדארישע חברים נוזש־ נאװםקים איבערקוקן דעם נאנצן ווייטער-פראצעפ און ארײנטראנן אין א ״פאאקפ״-קאאענדאר (און, אנב, נישט נאר אין קאאענדאר אאײןן אזא כײן העצערישע באםערקוננ, װי די או־בן-ציטירטע פאדשטײט זיך. אז פון אזעאכע ״באםערקוננען״ אדער ברבואים װעט ביי קײנעם פון אונו נישט פארשײעכט און נישט פאדשװאכט װערן דער אנדענק אן דעם א־בן נוטן װײטערן, ײאם איז װירקאעך אוםגעקוביע;, ווי א ״שװײנענדיקער ייארטירער״ פאר ד• זינד פון דעם נאנצן דוד ער איז נישט נעװען דער אײנציקער, װאם האט אין די יארן פון דער ביטערער רעאקציע אננענוניען א פוא הארץ טיט שװו״נעניש און איז נעװארן א ״פרוש״ פון דער רעװאאוצ־עי כיערערע און םע־ רערע פון זינע דאבואאסטיקע פארט״־הברים, װי או־ך אפיאו די פאאיטישע קעננעד זײנע פון דיזעאבע ״ב׳ארקםיסטישע שטיבאעך״, האבן זיך או־ך אפנעטון פון דער רעײאאוציע און אװעק אין די אאבירינטן און יאבאראטאריעם פון נאציאנאא;, (אפט טאא אפיאו נאציאנאייםטישן) שאפן און דענקע;. און נראד די, ײאם האבן זיך טיט א יאי־ .־ו שפעטער אובינעקערט צו דער (אקטאבער—) רעװאאוציע אויפ אאעם פארטיק;, בואכן דאם איצטעד די האאב־ פראאעטארישע און האאב-קוםטארישע קאאענדאר;, װו כ׳ען איז זיך נוקם אן א נעװעזענם פאאיטישן קעננער, כאטש יענעד איז שו־ן פין צען יאר מויט. אבער, וואם װאאט נעװען, ווען ווייטער װאאט טיט צען יאד צוריק נישט נעװעז אוטנעקוטען אזוי אבזרװתדיק־אוטנעאוטעפרט? װאיט ער פארבאיבן טיט אינז. װאאט ער נעװען בכוח צו שטופן װ״םער דעם .יואנן פין אונזער אאטײעאטאעכן שאפן, די רעדער פון װעאכן עם קײקאען זיך איצטער איבער די שיאיאבן פון רופאאנד, פייאן, אטעריהע, ארנענטינע און יװ נישט ןאפיאו שוין אויך — אין טעקםיקע און אורוגויאי!)? נעײים יאן װ״א װײטער איז אוטנעקוטען אין םאטע אנ־ הויב פון זײן נײעם פארטעםטן זיך. יי אאע. ײאם האבן נעהאט די פרײד צו באנענענען ז־ך ט־ט אים אין די אעצטע חדשײ£ און וואבן פאר זיין טויט — האבן נעשפירט. אז ײײטער װאבט אויף פון עפעם א אעײארנישן שיאא? אדער פון עפעפ א יענײעאטיקער פא־דביקותקײט א^ן קערט זיך אום צו װעאט און טענטש. אויך זי־נע אעצטע איטערארישע ארבעטן, ווי ״בײם שיאטאן״ ןא קאפ־טא פון א ראטאן) און ״אן אוטנאיק״ (אײנאקטעח האבן דערצײאמ, אז וו״טעד באטיט זיך א״ך איטעראדישי זיך אוטצובויען און פארנעטען זיך אוי־ אן אנדער װענ. אויך זײן באנײטער אינטערעס צום יידישן טעאטער האט נע־ נעבן א סך הבטחות און װער װײם, װי םיװאאטן איצט אויפנעזען א־ן פויאן דאם ״רישע טעאטער אין די ײדישע אימעראטור, װען װײבעי װאאט ״פארבאיבן״ א־ן ײיאנע אדער װארשע? נאר א״ב עם איז א־נז נישט באשערט צו געניפן זיין אע־ בעדיקע װייקוננ -- זאיז טיי אכא הפחות, האאטן טי־ער די ירושה זײנע. װ• אויך דעם איבטיקן אנדענק אן אים. ער האט עכ בשיר פארדינטן ״דעם 21־טן אפריא 1919 (׳םביעי שא פסח) האבן די װ״סע פאאיאקן אין װיאנע דערשאםן דעם ײדישן שרײבער א ײ״טער, װעאכער האט אננעהױבן זײן פאאיטישן אעבן אאם ארבעטער־טוער און האט געענדיקט (?), װי א קאנטררעװאאוצ־אנער״.-אזוי דערצײאט אונז יאר־אײן יאר־אויס דער ײד־שעד װאנט-קאאענדאר װאם דערשיינט אין טאםקײע אונטע־ דער רעדאקצ־ע פון ט. איט־ װאקאװ שוין נישט גערעדט פון דעם, װאם ד• דאזיקע ״קאאענדאר״- אינפארטאציע איז נישט גאר אאנישי, װײא װאם הײסט עפ ״ענדיקןי׳ א אעבן בעת טען דעד׳םיםט? און װי קענען דאס בכאא ״װײכע פא• איאקן דערשיסן א קאטנררעװאאוצ־אנער״? צו קאאענדארן, ײי באקאנמ, קען טען נישט האבן ק״ן צו נרויםע פרעטענזיעס, װייא א רוסיש־װערטא זאגט שוין פון אאננ, אז ״אאע קאאענדארן אײנן.׳.. דאך אבער טוזן ט־ר װארענען קעגן אזעאכע ב״זװיאיקע אינ־ פארטאצ־עם, בפרט נאך װען אזעאכע ״א־נפארטאציעפ״ טאכן נאר א ״באוט־באבוא״ אפיאו אויף די ײדיש-קאטיניפטישע אויפנאבן םון״דעם יאר 1919, װעאכע האבן נאנץ־אנדערש אפנעשאצט דאס אעבן און דעם מויט פון א. װייטער;. אט, אטשא, שרײבט דער זשורנאא ןפון דער ייד־שער אפטײ־ אוננ בײ דעם צענטראאן ביאדונגפ-קאט־כאדיאט א־ן טאפקװע) ״קואטור אין ביאדוננ״ פאר װני 1919 פאאננדיקעפ: ״װ״טער האט פאר דעד אעצטער צײט אויפנעזען, װי א ריב- ט־קער פרוש. װי אײנער אזא, װאם ריכט אפ גאות, אבער נישיט פאר די א״נענע זינד, חאיאה, — ער א־ז צו דײן נעװע;, — נאר פא־ דער זינד פון דער װעאט. פאר דעם נרויםן װעאט־חטא, ויאם האט ז־ך, ײי א שװארצער שאט;, אויפגעאײנט אוײ־ דער נאנצעי־ טענטשהײט און פארםטט די אופט, אין װעאכער טיר אאע אטע־ טען און אעבן״ ...״ער א־ז נעװען פאי־ ז־ך אין דאך טיט אונז ארע- טען, דער ריכטיקער רואה ואינו נראה״. ...ער האט א ו נ ז די אעצטע צײט. װי א פדאםטער סאידאט. נעהאאפן טיטשאעפן דעם שװערן װאנן א ו ג ז ע ר ן, האט ער דאך זײן אײנענעם באנאזש צו א ו נ ז אין װאנן נאך נ־שיט אויכגעאײנט און וועט יםוין, איידער, גישט אויכאײנ;, װ־יא ער אאײן, אט דער גרויכער שווײגער, אינט שוין איצטער א דערשאםענעי■ און פאר־ גײאאטיקטער אוײ־ דעם װיאנער בית עואם ציזאטען טיט נאך אזעא־ כע דע-־שאסענע און פאדנו־אאטיקטע״.... ער ניטער 2 וייני 1919) פינם זשורנאר ״די קאטוניפטי- ןאדנאן פון דער צענטראאער בױרא פון די ײדישע קא־ םעקציעם יײ דער, רוםא קאט פארטײ) שיר״בט אט ־יח און ד שע װעאט״ װי: ..ד• צעבו״טעײעטע... ניהנוה האבן זיך צו אים אץ צידער אר״ננעריםן, טען האט אים באזוכט און באננבעט, באאײדיקט און נעזידאט — ער האט נישט נעשװיגן.. ״ער האט זי* טיט פאראכטוננ דאם נאנצע שטוץ צודיק איל פנים געשאײדעדט און האט דערפאר טיט זײן אעבן באצאאט״ ״די נאבט העאדן האבן אים אויפן נאם ארויםגעפירט און דא אויפן ארט דערשאםן״ און װײט־ער א ביםא זאנט זיך א־ן דעם זעאב־קן נעקראאאג: עי (ײ״טער) האט זיך אננעהויבן װידער צו דער ארבעט נ־״ט:. ע־ האט געפיאט, אז ער װיים שו־ן װו און ײאם. ״ע־ האט זיך נענוטען איבערזעצן טאקסים נארקיפ אויטא־ ביאנ־אפיע ״ק־נדהײט״ און ״צװישן טענטשן״. ״דאם איז פאר אים געװען נישט נאר קײן פשװטע א־בערזע- ציננ, ע־ דאט אונז נעזאנט; אט זײ (גארק־ם העארן, הײםט עם) זענעיז ־'. פון ײעאכע טיר װעאן זיך אערנען אעבן.. פון זײ פון די 'ײ־נװיקע און קעטפנדיקע, פון די באומ־פואע, טעבמ־קע, שטארקע פא־־ע־■ א• פ־אייעטאריער, װאם בעטן נישט, װאם קאאגן נישט —