Literarishe bleter · 1929-04-19 · 16 (19.4.1929) · p. Seite 311

ןײם '31?יעעדיעדי׳מע ןנלעסעד נןם. 16 (9^2)^ הויבן אנצונעכיען טט׳שותדױןע פןזרכ־ע!, און װײטערם אוכזאענ^י- טעט האט שטארק טארביאזירט די ארעבט. םיאיז כײעט אופ״ענ- אעך נעײען צו ארעבטן ב״ אזעאכע באדינגוננע;. חוצדעם, האט די פאאיצײ, בײ װעמען װײטער איז ׳שטענדיק געײען אונטערן ח׳שד, אויך גענוטען קוקן קרופ אוײ־ דעט פארראנ אין אויף ארע איבעריקע קוצטור-אונטערנענװננען, ײו װײטער האט געהאט א האנט — איז דעריבער בא־עאאםן געװאר;. אז ער זאא זיך לענאאיזירן; אנב, האט טען נעבײינט, אז צואיב דעם, װאס ער איז יטוין א אענגערע צײט נייבט אקטיײ אוי,-' רעם פאאיט״טן נעביט, װעט ער אפקודען ײיט א אײכטער שטראפ. בכא-אופן האט ײען נעטײנט, אז אין יעדן פאא װעט זיך אאזן אײסנוצן רי היעתדאותן אין די אײנפאוםרײכע ספערן. סיהאט זיך אבער אויםגעאאזן אנדעריט,—טיהאט אים ארעסטירט און גזיהאט אים ב׳שום-אוםן ני׳טט נעװאאט ארויסאאזן—און ער האט נע״װט אײעק אין סיביר װײטער האט אויפנענודען רעם אורטײא רויק און קאאט אין סיביר האט ער געאיטן נ״םט אזוי פון כזאטער- יעאער נויט, װײא ער פאעגט קריגן א אונטער׳סטיצוננ, ײי םון ישרעקאעכער אײנזאב׳קײט. צואיב דעם װײטן טהאך פאענן די ברױו דערגײן צו אים ז״ער יצפעט און דערצו נייטט גאר אפט און פינקט- אעך. טיר זענען נעװארן אפגעריםן די נאנצע צײט פון ז״ן פאר׳שי- קוננ טיט זײן פאר׳טיקוננ זענען אויך א רײ פאענער פון פאראאנס- ארבעט נייטט *עאאיזירט נעװארן. — גאײך נאך זײן אוטקערן זיך פון סיביר איז ער געקונזען צו טיר אין סטארעײא. ני׳טט קוקנדיק אויה די אײדן, װאס ער האט דורכגעטאכט, האט ער אויסגעזען ״ונטעך פעסט, זיכער סיאיז גע- ײען דער קערענסקי-פעריאר פון דער רוםי׳טער רעװאאוציע. נאך די עריטטע טעג פ־ן פרײד פון אונזער צוריקטרעפן זיך, האבן טיר זיך װידער נענודען צו אונזערע קואטור- און פאראאנס-פאענעך װאס זע- נען ניך איבערנעריםן געײארן. אין פעטראנראד איז דעדאאט ארויס די טענאעכע ײד״טע צײטוננ, דע ד״פעטראנראדער טאגבאאט״, װאס האט נרופירט ארום זיך די בעסטע ײד״טע ׳טריפטיטטעאעך איך בין געװען דירעקטאך און װײטעד האט נאאד נעזאאט װערן דער ׳טעה-רעדאקטאך ער האט אבער נ״טט נעקאנט יטטיטען טיט ראזענפעאדן, אנב האט, צואיב די ײייטערריקע רעװאאוציאנעדע נעיטעענ״טן, די צײטוננ זיך איננאנצן נעטוזט אפיטטעאן, און פון דעם פאא;, װי פון א״ניקע אנדערע פאענעך איז בטיאא נארנ״טט געװאר;. — :אך דער באאיטעװיסט״טער איבערקערעני־ט האט ײײטער בטעט ײי גארנייטט נעטון. ער האט זיך נ״טט נעקענט צופאסן און אײנאעבן זיך טיט דעם רעז׳טים; נאר אן ערך אין א יאד ארום, אין דעם פעריאך װען די דײט׳טן האבן זיך ביסאעכװײז גענוטען אפרויטען די טזרח-געביט;, און אויך ײיאנע, איז װײטער אײעק- געפאח פון פעטראנדאד קײן װיאנע. כדי איבערצנעטען, צוזאטען טיט טײן פארװאאטעך י. קאטערטאכעך די דרוקער״ פון די ר״ט׳טן און צוריק באנ״ען דעם פאראאנ, אין דער צײט איז אויך נעקוטען ׳ט. נינעך און אין א קורצער צ״ט ארום בין איך אאײן נע- קוטען און טיר האבן געזאאט אאזן *י ארבעט. באאד זענען געקו- טען די באא׳טעװיקעם, און אאץ איז אפנע׳טטעאמ נעװארן• אונעזר נע׳טפרעך דערנענטעדט זיך צום סוך און ט־ר קוטען צו װייטערס טראנייטן טויט. נ״טט נעקוקט דערו־ך װאס עס זענען ׳טוין אריבער סנ ־אך האט זיך נאך ב קאעצקין נ״טט באפרײט פון דעם רויטם פון דער דאזיקער קאטאםטראפע פון זײן בעםטן פהזינך — אײן זאך קען איך אײך נאר זאגן: א פאר ׳טעה פאר זײן טויט בין איך ט־ט א־ם נעזעסן און נעטײנזאם ארוטגע׳טטועסט ד.י פראנן פון אונזער אפנעטוענער און װײטערד־קער ארבעט, װענן װעאכער טיר האבן קײן אײן טינוט ני׳טט או־פגעהערט צו טראכטן. א־ך האב זיך נארנ״טט נעריכט, אז ײײטער זאא אזוי ענדיקן. טיר האבן נאר געטראכט ײענן איבערקוטען די איבערנאננס-צײט, כדי צו פארפעסטיקן אונזעדע אונטערנעטונגען, װענן װײטערם טויט האב איך זיך דערוײכט אין טינםק, אין א פאר ײאכן ארום, די ידיעה האט אויפ טיר נעטאכט א דעריט־טעראעכן רויטם. סיאיז נאך צו פרי װענן אא׳ז צו רײדן—נאר א״נס קאן א־ך א״ך זאנן, אז אויסער אן אײדעאן פר״נך טיט װעאכן איך האב א םך יארן טיטגעארבעט, זענען צוזאטען טיט װײטערן פאראוירן נעגאננען א סך נראנדיעזע פראיעקטן פון י־דייטער קואטור-בוױננ, וואפ װעאן נאך אאננ דארפן װארטן אויך זײער פארװירקאעכוננ. *ר ווילנע .ג . * . . א. פ. פארטײ-ארבעט און ז־ך אינגאנצן געװידטעט דער איטערארייטער טעטיקײט. די רעײאאוציאנערער כװאאיע איז ארונטעך םיאיז אנ- נעקוטען א צײט פון םרידאעכער ארבעט■ דער נאך-רעװאאוציאנע- רער פעריאד האט מיט זיך געבראכט אן אויםאעבונג אין דער ײדי- ׳טער איטעראטוך און םיאיז אויפנעקוטען די נויטיקײט צו רעאאי- זירן די נרויםע מענאעכקײטן, װאם האבן זיך נעיטאפן פאר דער ײדי- ׳טער קואטוך און אין דעם אויך די נויטיקײט ארויפצופירן די ײדי- ׳טע איטעראטור פון דער פאקענטרענערײ און טוכר-ספרים-פאראע- נערײ אויף דעם ברײטן װענ פון אײראעפייטן פאראאנס-װעזן. איך האב שוין דאן נעהאט אן אײגענע דרוקערײ און געהאט נענונ נעאט- ט־טאען — און םיאיז נעװען נאטיראעך און גאיקאעך די צונויפפא־י רוננ פון װײטערן מיט טיך נאך דעם אפשטעאן זיך פון די ״איטעראר״טע מאנאט-׳טריפטן״ האבן טיר מיט װ״טערן נענוטען פונאנדערארבעטן דעם גרויםן פאאן פון דעם ״ײיאנער פאראאני״ װײטער האט זיך ארויסנעװיזן אאם דער פאםיקער טאן אויך דעם ריכטיקן פאאץ. ער האט פאר- טאנט דעם גרויםן ארגאגיזאציאנעאן טאאענט, דעם ברײטן יטװוננ אין פארנעם און די קאאאםאאע םאײסיק״ט און ענעדניע אויף אנ- צופירן מיט אזא אונטערנעטוננ, די רעזואטאטן האבן זיך נא״ך נע- נעבן צו ׳טפירן. באאד האט דער ״װיאנער פאראאנ״ אונטער װ״טערס אנפירונג זיך קונה-שם געײען און איז באאד נעװארן דער צענטער פון דער ײדישער איטעראטוך אין די פאענער פון דעם פאראאנ פאר ײײטערם פעריאד איז נעװען: ארויסנעבן די ײערק פון רי ײדייטע קאאםיקער און רי ױננע ״רישע ׳טריפטיטטעאעך ױדאיקא, דאם בעסטע פון דער אײראפע- אי׳טער איטעראטוך ארויםנעבן א זשורנאא, ײאס איז ער׳טט יטפע- טעך בעת זײן ארבעט, פארװירקאעכט נעװאח; איבערנעטען די טענאעכע צײטוננ ״דער פריינד״, ײאם איז דעטאאט ארוים א־ן װאר- שע, און פארברײטערן זי און טאדערניזירן זי, און נאך און נאך פאענעך ײײטער האט דעטאאט צוגעצוינן אאם טיטארבעטער דוד אײנהארן. םיאיז דעטאאט נעװען א האניק-חודיט אין דער ״ד״טער איטעראטוך א פריאינג-צײט, טיט יעדן טאג איז דער בנין אאץ טער און העכער געװאקסן טיהאט נעזען בחוש, ײי עס װאקסט און עם באיט. דאס זענען נעװען די ׳טענםטע טענ אין מײן אעבן... — װײםט איר אויך גענוי װעגן די פאענער טכוח א ײר״טן טעאטעך ײאס ײײטער האט דערצו נעהאט א ׳ט״בות־: — זײער און זײעך פאראאעא טיט רעם רענעסאנס אין דער איטעראטוך האט זיך נענומען טערקן אן אויפאעבוננ אויפ אאע אי- בעריקע נעביטן פון דער ײדי׳טער קואטוך די צײט, ײאס נאך דער רעװאאוציע, װעאכע האט ארויסגערוקט א נײע יידי״טע אינטעאי- גענץ און אן אנטװיקאטע פאאקס-טאםע, האט אויך ארו־סנערוקט די נויטיקײט אין א בעסערן ײד״טן טעאטעך װאם האט ז־ך ראן געשטיקט אין דעם אאטן רעפערטואך און עס זענען אנטיטטאנע;, אין שײכות טיט דעם, פאענער צו יטאםן א טאדערנעם ײדי׳טן טעא- טעך נעװען איז עס גאך דעם, װי ה־ר׳טבײנס טרופע, װאם האט גע- געבן דעם שטוים צו אט דעם נעדאנק, האט זיך, צואיב טאנגא אין טאמעריעאער אונטער׳טמיצוננ, , ,י נעטוזט צעפאאן• דעטאאט איז בײ א נרופע קואטור-טוער אויפנעקוטען די אידעע צו ׳טאפן א קרײז פון פאראינמערעםירטע טעצענאטן, װאס זאאן די דאז־קע זאך סוב- םידיוין. די נשטה און דער באאעבעדיקער ג״םט פון אט דעם פאאן איז נעײען ײײטעך ער האט צואיב דעם צײעק אונטערגענוטען א נםיעה אין א רײ ״טטעט, װו ער האט געיטאפן *נעאט-טיטאען; ער האט אויך צוגעצו־נן צו דער זאך י. א. פרצן און האט פאר אים צו- נעגר״ט די רײזע קײן פעטערבורנ, וײ פרץ האט אוי־ז דעם באנקעט, געמאכט פאר אים, יטארך אננענריפן די ״ד״טע אםיטיאירטע בור- זשואזיע, און די נסיעה האט זיך צואיב דעם םקאנדאא געענדיקט טיט נארנייטט. װײטער איז או־ך אין אײנעם פון די אעצטע פעריאדן פון הירשבײנם טרופע נעװען איר אײטער און א־ז טיט איר ארוט- נעפארן. טיר רןערן זיך װידער אום צו װי־טערס פאראאג-ארבעט, און ב. קאעצקין דערצײאט׳: — ...װייטער איז דעטאאט נעװען אוטאענאא און האט צואיב ־עם אאע ײײאע נעטוזט בײטן זײן װוינארמ, און האט דעריבער נע- טוזט וײינען הפםקותײײז אין ײיאנע און א נעײיםע צ״מ בײ ט־ר אין באברויםק ארער אין טײן נוט, אין סטארעװא. — ד־ פאראאגם-ארבעט האט זיך זײער ש׳נעא, ברײט און שטארק צעװאקסן. טען האמ נעמוזט איננאנצן איר זיך אפנעבן. דערצו זענען אויך צונעקומען די טעאטער-פאענעך װאם האבן אנגע-