Literarishe bleter · 1929-04-19 · 16 (19.4.1929) · p. Seite 310

זײס 310 *?יםזזרזזרישס בלזזםסר 012. 16 (25$) זכרובות פון ב. ללעצליץ װעגן א װײטעד איך בין אויוז א צײט אװעין פון ײילנע און האב אים איננאגצן פאראוירן פיז אייג, ביז מיט א פאר יאר פאר דער רעײאאוציע פון 5סז>ז, װען מיר טרעפן זיך ײידער בײ פארטײ-ארבעט. דעמאלט פארנעמט ײײטער יםוין אן אננעזעענעם ארט אין ״בונד״, איז טע- טיק כמעט אין אלע אירע פירנדיקע ארנאנען,• דעמאאט קען איך אים ׳םוין אלס יםרײבער אין די אומלענאאע פארטײ-אויםנאבן אין רוס״ש און יידײש. ער ײערט א װיכטיקע פערזאן, צו ײעלכער מען באצ־ט זיך מיט נרוים אכטוננ און אויח ײעאכער מיאײגט ארויױ פאראנטװארטאעכע אויפגאבן. פאר דער צײט מאכט ער דורך די נוט-באקאנטע ־םטורמייטע קאריערע פון די אקטאבער-טעג כס19 אין וױאנע, ײען ער האט זיך ארויםנעװיזן אאס אנפירער פון נרויסע פאאקס-מאסן און איז נעװארן פון די פאפואערםמע פערזאנען אין יםטאט און דער איבאיננ פון אאע פאאקס-׳עיכט;. די פירנדיקע קרײזן פון דער פארטײ באציען זיך אבער צו אים, הנם מיט נרוים אנערקענוננ, אבער מיט א נעװיםע צוריקהאא- טוננ, װײא זײ באמערקן אין זײן נאנצער רעװאאוציאנערער ארבעט מערער ׳טטימונג, מערער טעמפעדאמענט, אײדער רעװאאוציאנערע איברציינוננ. — מ״ן נענטערע באקאנט׳טאפט מיט א. װײטערן, װאם איז נאכדעם אריבער אין אינטימער פרײנטאפט און האט אננעהאאטן ר־ נאנצע צײט פון זײן אעבן ביז די אעצטע שעהן, הײבט זיך אן מ־ט דעם פעריאד, ײען ער נײט ביסאעכײײז אװעק פון דער רע־ ײאאוציע און הײבט זיך אן אפצונעבן מיט איטערארי׳צער ארבעט. דאס איז נעװען די צײט פן 1908, װען עם האט אננעהויבן צו דער- יםײנען דער זשורנאא ״איטערארישע מאנאטםשריפם־ן״, אונטער דער דעדאקציע פון ׳ט. נינער, ׳ט. נארעאיק און א. װ״טער, װאם האט דאן ארויםגערופן נרוים באנײםטערוננ און האט באצײכנט מיט זיך א דאט־ע אין רעם ײד־׳טן איטערארישן רענעםאנם. הנם איך בין נאך דעמאאט קײן פאראעגעד נ־׳עמ נעװען, בין איך אבער נעװען זײער נאענט מיט־ די איטערארישע קרײזן. אײננמאעך האב איך זיך אומ- ד־רעקט פארנומען מיט פאראאג-ארעבמ, דערהויפט מיט פאר- יטפרײטן יידישע איטעראטור. נאך מיט א םך, א םך יארן פריער. נאך אין די צ״טן פון די ״ז׳טארנאני׳טע קאמיטעטן״, אין ײעאכע איך האב זיך באטײאיקט, — ײאם אײנע פון זײנע אויפנאבעס איז נעװען ארויםצונעבן און פארשפרײטן פאפואער-װיסנשאפטאעכע איטערא- ט־ור צװישן די יידישע ארבעטער, און דורך דעם בין איך שוין אין די סס-ער ־ארן פון פאריקן יארהונדערט נעװען באקאנט מיט פרצ;. םפעקט־ארן און דוד פינסקין, מיט ײעמען איך האב געפירט אונטער- האנדאוננען װענן אר״נציען זײ אין אונזער ארבעט, ז״ זאאן שאפן איטעראטור פאר אונזער אעזער-עואס. פרץ האט דערנאך ארויםנע- נעבן זײנע ״ױם-טוב-באעטאעך״, ײעאכע מיר האבן פארשפרײט ש־פעט־ער האב איך נענומען א טיכטיקן אנטײא אין נרינדן די בוכ- האנדאוננ אויפן נאמען פון נאסעאניק, ײאם איר הויפט-אויפגאבע איז אויך נעשמאנען, צײיש־ן אנדער;, צו באזארנן די ײדישע מאםן מ־ט איטעראטור די ״זשארגאנישע קאמיטעטן״ האבן דעמאאט ב^- ש־אאםן איבערצונײן פון רוסיש, אאס פראפאנאנדע-שפראך, אויױ ײדיש. מיר האבן דעמאאט געמוזט שאפן א פאפואער-ײיםנשאפט- אעכע איטעראטור פאר ארבעטער אויך ײדיש, װאם איז ביז איצט נישט געײען, און מיר האבן דעריבער נעדארפט האבן י־דישע אי- בערזעצער װאס מיר האבן זײ דערעיקר נעזוכט צװישן די ישיבה- בחורים און קאויזניקעס, װעאכע מיר האבן םאר אײן ײעג זיך נע- פא״םט ״אראפצופירן פון ײענ״. און מאכן זײ פאר אונזערע מיט- נאידער, ײאס ײאאטן שפעטער נעקענט אויםנענוצט װערן ײי נוטע פראפאנאנדיםטן צװישן דער יידישער מאםע, װ״א די אינטעאינענץ האט נישט באהערשט די יידישע שפראך און האט דעריבער צו איר קײן צוטריט נישט נעהאט דעמאאט־ האב איך זיך שוין ארומנע- טראנן מיט האומות װענן ײדישער פאראענערײ. און טאקע דעמאאט. זוכנדיק ײדיש-קענער, האב איך זיך נעטראפן מיט ײ״טערן. שוין דעמאאט האט זיך צײיש־ן אונז נענומען קניפן דער פאדעם פון אונ- זער צוקונפטיקער נעמיינזאמער ארבעט. אבער פארװירקאעכט נעװארן איז דאם ערשמ אין א צ״ט ארום, נאך דער ערשײנוננ פון די ״איטערארישע מאנאטסשריפטן״. דעמאאט האבן םיר זיך נענטער נעטראפן. װײטער איז אװעק פון צום צענטן יארצײט פון א. װײמערם טויט האבן מיר זיך גע- װענדט צו ב, קאעצקין, א, װײטערם נאענטן פרײנט, מיט דער בקשה, ער זאא זיך טײאן מיט זײנע זכרונות װענן זײער צוזאמענ- ארבעט. א-ך זי־ז בײ ב. קאעצקינען אין זײן קאב־נעט אין ײיאנע, דער קאבינעט. ײאם האט שוין זײן שטיקא געשיכטע. אין דעם קאבינעט איז נעװען די רעראקציע פון דער אמאאיקער ״ײדישער װעאמ״. דא פאענט מען אפט טרעפן א מפיבה פון די נרעםטע ײדישע שריפט־שטעאער, דא זענען נעזעםן בײ דעם ארבעטס-מיש ש. נינער, נ. שטיך, דוד בערנעאםא;, דא איז אויך נעזעםן א װײטער דא איז אויך די קוזשניע פון די נרויסע איטעראריש־ע פרענער, פיז ארע דרי־סטע פאראענערישע אונטערנעמוננען. א איכט־קער צימער מיט צװײ פענםטער, ארומנעשטעאט מיט שאפעם ביכער. פון דער נײםטער און סאמע עאטםטער ײדישער איטעראטור דא קענט א־ר געםינען אן אאטן ש״ס מיט באויע באעטער א ירושה פון דעם עאטערזײח, נעבונדן אין די אמאאיקע, אאטפדענקיש־ע א״ביקע אעדערבונדן, א רמב״ם, אן אאפ״ס. מיט די ט״ערםטע אנטיקן, די מערקװירדיקכטע זעאטנהײט;, װאס זענען אאט עטאעכע הונדערט יאי־, כמעט פון די ערש־טע דרוקן,—דא קענט א־ר נעפינען יקות־אא באיצם תנ״ך-איבערזעצוננ, אאיהו בחורם ח־בורים, או־כערנעװײנ- אעך-װיכט־־קע שאאות-ותשובות, און גאאט היסטארישע ווערק. מיט אײן װארט: א ביבאיאטעק, װאם דער נרעםטער ײדישער פאדשער ײאאט זיך מימ איר נ־יטט פארשעמט. און אט דעם צימער האאט ב. קאעצקין זײן ־תום-ברױו, װאס ציט ז־ך ביזן ט״ז, א מײםט־ער-שם־יק פון פרימיטױוער פאאקפ- קונםמ; דא האאט ער אויך, אאם משפחה-רעאיקװיע, דעם שאײער, מים־ װעאכן דער ט״ז האמ צונעדעקט זײן כאה און שפעטערדיקע פרוי. דאם צימער א־ז מעבאירט, װי פאר די צ״טן פון דעד ״ײדי- שער װעאט״. אין א װינקא שטײט נאך די שאנק מ־ט ד־ אויפ- שר־פטן א־בעד די פארשײדענע טעקעפ: ״בעאעטריםטיק״, ״פובאי- ציכטיק״, ״א־דער״ א. א. װ דער אאטער, אי־נינעאער ז־־נער, ײאס האט זיך אפנעשטעאט באאד נאכן פארמאכן ז־ך פון דעם זשורנאא, אין סאמע ברען פון דער װעאט-מאחמה, א־ז אזוי נעבאיבן שט״ן ב־ז ה״נט־קן טאנ, אאם זכר אחורבן. ד־ װענט זענען באהאננען מ־ט אד־גינעאע ביאדער, סקואפטורן און פאטאנדאפיעם פין פארש־ײדענע ײד־ש־ע שר־פטשטעאער — פון דעם אאטן א י. פאפ־רנא ןב. קאעצ- ק־נכ א נאענטער קרובן ב־ז אײײיקן און משה נאד־ד מיר ז־צן בײם טיש, ב. קאעצקין,—א מאכ־װע פינור, א ברײט- פאייציקעד מ־ט א גרו־םן קאפ, װי או־ץ די אאטע רו־מיש־ע םטא- טועכ, מיט א ברי־טער, שװארצער בארד, װעאכע הויבט שוין אן גרא צי ײערן בײ די װארצאען, א פ־ין-נעשניצטע נאז, דאכ פנ־ם פון טונקעאן קאאיר, מיט א מאטאײן נאאנץ, מ־ט קנײטש־ן, אבער ענעדנ־ש־; עד האאט זיך נאך שט־יױ און מינטער, װי א ױננערמא;. — א־ז ײיאט א־ר װ־םן, װען א־ך האב זיך באקענט מיט א װ״טערןץ גענוי קען א־ך אײך נ־ש־ט זאנ;, נאר דאם ערשט־ע מאא, אן ערך א־ן א קורצער צײט נאך זי־ן קומען ק־ין װיאנע, גאײך װי ער א־ז ארײן א־ן דעד רעװאאוציאנערעד באײענונג. אײנע פון די אדבעטן פון די י־דישע םאציאאיפטן א־ז דעמאאט נעײען צו װער- בירן מיטנא־דער צװישן די קאויזניקעס, אערנערס און ישיבה-בחורים, אין װעאכעד א־ך האב או־ך אנטײא-נענומע;. םיאיז נעװען דער פער־אד, װען די םאצ־אא־פט־שע קרײזאעך האבן ז־ך תח־את און דער ע־קר פארנומען מ־ט זעאבםט-ביאדוננ, מיט זעאבסט־-אנמײיק- אונג, ב־ז זײ זענען ב־םאעכײײז אריבער צו רעײאאוציאנערער אג־טאציע און פראפאנאנדע — װײטער איז נאך דעמאאט נעװען א ױנג בחורא, מער משכיא, װי פאצ־אאיפט. ער האט פון דעם ערשטן מאמענט אן נע- מאכט אן א״נדרוק פון א באנאבטן, פעיק;, הנם א צוריקנעהאאטע- נער, א באשײדענער, א ש־טיאער אבער אז מען פאענט אים ארײנ- ציען אץ א ש־מועפ, אין א דיפקוםיע, — א־ז ער נעװארן אעבעדיק, ה־צ־ק, אײדנשאפטאעך, און א־ז נעװארן די נשמה פון דער נאנצער פארזאמאוננ. קײן נרו־םע ראאע אין דער באװענונג האט ער אבער נאך דעמאאט נ־שט נעשפיאט