Literarishe bleter · 1929-04-19 · 16 (19.4.1929) · p. Seite 309

זײם 309?יםזזרזזרישזז בזי^םטר גזם. 16 (9<*2)׳* פון ײייטן סיביר אט רי דערצ״אוננ װיל ער ארויסנעבן אין א ביף, אבער ער סוז נאך זי אומבאדיננט פארקירצן און באזייטיקן די פערזענאעכע, צופיא-םוביעקטױוע שטעאן. א קאס-טא פון אט דער דערצײאוננ איז אפגעדרוקט געײען אין װיאניז״ ז״ױרנאא ״יי װאך״ מיטן נאמען ״בײם יטאמאן״ (די דערצײאוננ, וױ אויך דער ארטיקא ״דער גאון״. װאם איז פריער רערמאנט, זענען איבערנעררוקט אין באנד ״כתבים״ םון א. װײטער, פארלאג ב. קאעצקין, צוזאמענגע- יעטעאט דורך א. י. נאאד׳עמידט). ״בײם ׳טאמאן״ איז באי-םפק נע- ײען א באדייטנדיקע דערגר״כונג אין ײייטערפ ׳טאםן, א פאדטיפט און פאר׳טטײפט קינםטאערײצ װערק און נײ אויט דער אינעמײנער אײפפאפונג, קינםטאערישן פארנעם און אויט דער ױאניק״ט פון די שיאדערונגען מיט רער צײט הײבט אן א. װ״טער זיך באפרײען פון זײן שײעדער ׳טטימונג, אויט די באװײזן, ײאאט א• ײײטער אן קײן שום םפק אויפגעריכט נעװארן בײ נ״עד פאריצוטארקטער ארבעט און בײ א נײער אויפמונטערוננ פון זײן טאלענט. ער פארמעסט זיך ערשט אויף נ״ע ארבעטן, ער קניפט אן פעדעמער אויף נײע קינסטאערישע נעײעבן, נאר אין םאמע מיטן װערם ער אװעקגע- יעניטן. דעם וצ-טן אפריא, װען רי פויא״־״יע אעגיאנערן טרעטן ארײן אין װיאנע, װערט ער אויף אן אכזרױתדיקן און טראגישן אופן דערשאסן. צײײ טענ װאאנערט ער זיך אין נאמ, און עריעס שפעטער װערט ער געבראכט דורך ז״נע פרײנט צו קבורה זײנע וײנדערבארע, הײאיקע אעצטע טעג און יסעהן זענען פאריעריבן רורך זײנע חברים און פארעפנטאעכט אין רי װיאנער צײטוננען-בראניקעס פון יענער צײט און שפעטער אויפגעקאיבן אין דעם ״װײטער-בוך״ און אין די ״כתבים״ פון א. װײטער, װאם זענען ארויםגענעבן נעװארן *ין װיאנע נעאעבט װי א הײאיקער און נעיעטארבן װי א קדו־ט. 1 קאזןפעראםיװ ״ניכער/ װארשע אויםשלוםלעכער םא־קױף *ין װאםםאק בןדלין ה• כאצקעלעם די נאטור אררנמ אתז וײו 3.20 זל די נאטור אררם ארבז ארן מיר אלײן םרייז 60 5 זל, די ערד ארן די ררעיד־יט *־יױ 4.85 זל לערן און לײענביכער םאר םןןלקס־שולן װעגן נאסורגעשיכסע. רײך אילוםסרירס . . .23 '|*׳״£/3/ת .:610ק$ פארלאג .איז ספר׳, װארידע ערשס דערשינען א נײ װערק םון דוד פינסהי דער צעריסענליר מענטש רןמאן אין 2 סיילז . ■.־ייו 11 גילדן ,29 וו1׳וו£|6א 8י*'8'ו3י81^\\ ,*1זםוזפעס. .*3>61ק5 װ״טערם טויט, אין 1919, האב איך רעם ארטיקא פארעפנטאעכט אין דער קיזןײער ״ניכער-ײעאט״. ״דער נאון״ כאראקטעריזירט די שטימוננען, װאם האבן בא־ הער׳טט דאן א װייטערן. םוא מיט באגער נאך א נאנצן אעבן, פוא מיט בענקשאםט נאך עפעם ײאם ױם-טובד־קם, האט ער זיך נענו- מען װענדן צו דער פארנאננענהײט. אינם ארטיקא האט א. ײייטער נע׳טריבן: ״צונויפ׳טמעאצן די צעבראכענע ׳טטיקער װאאט נאר א גאון געקאנט. נאר ער װאאט נעקאנט אר״נברענגען אונז אין דעם ספדים-אאמער, און די םפד־ם פון אאמעד אהער צו אונז ברענגען. נאר ער ײאאט געקאנט מאכן אזוי, אז בײדע צעריםענע טײאן זאאן זיך באמת צונױםײאקםן, אז בײדע העאפטן פון דער ײדייטער צע- ׳טפאאטענער נשמה זאאן זיך װידעראמאא צונױפניםן...״״אז אאע מיר- שר״בט דארט א. ײײטער — גײען דאך כסדר צוריק צו דער ׳טוא, צו דער קײט פון פארגאננענהײט, צום םאאק אזוי אויך אין דער איטעראטור אננעהויבן, װײם איך פון װעמען, םין ײדי׳טן ״ערכ פםח״, פון באיטפײען, און נעקומען צים באזינ״.־׳ צום ״יטטעטא״, אמ׳טא. די נרעםטע פערזענאעכקײט צײי׳טן אונז — פרץ — האט אננעהויבן פון ״׳טטרײמא״ און געקומען צו ״פאאקםטימאעכע נע- שיכט;״.•״ דערנאך ריכט א. װײטער אפ דעם צװײטן נאות אין םיביך ערנעץ אין װײטע העקן אעבט ער זיך מיט זײן אעבן און םירט אן אײנענעם חשבון-הנפש דארט אעבט ער אדורך די װעאט-מאחמה אין זײן הארץ הויבט זיך אן צו פארמירן עפעם נײעס, אומפאר- ׳טטענדאעכם קײקאען זיך נעשעענישן אאנעמ״נע און פערזענאעכע, פאאן אויף דעם אויםנעײײטיקטן װײטער-קאפ. זאמאט ער אט די אאע אומנערעכטע קאעפ אין זיך און באמיט זיך ני׳טט צ־ פאדאירן דעם נאײכנעװיכט. דערק״קאט ער זיך אי1 1917 קײן פעטערבורג, מייר טרעפן זיך דארט װידעך די ״טטאט, מער װי דאס נאנצע אאנך איז דאן געװען ײי אן אייפנעברויזטער ים. אאץ איז נעװען אויפגעכװאאיעט. פארכאינעט פון נעװאאדיקע האפנוננע;, פערםפעקטױו;. די נאסן, די הײזער זענען נעװען אינם נרויםן פעטערבורג פארױם-טובט די אננעזעענ- סטע רעײאאוציאנערע טוער פון נרויסע און קאײנע נאציעס פונם אמאאיקן נרויםן רוםאאנד זענען דאן זיך צוזאמענגעקומען קײן פע- טערבורנ צו שמידן נײע פארמען פון סאציאאן און נאציאנאאן אעב;. און אט, אין די רױ״טיק-ראש־קע גאםן איז ארומנענאנגען א װײטעך ער איז נעװען מיך אינעראעך-אויפנערײצט און פארבי- טערט• ער איז דאן ערשמ נעקומען פון סיביך װו ער האט אפנע־ אעבט אין שװערע אײנזאמקײט עטאעכע שװערע יאך אויף דעם אויכטנדיקן, פרײדיקן פעטערבורנער פאן האט זיך שטארקער ארוים- באװיזן די פארצײײפאוננ' םון א װייטעך צופיא אנטו״טוננ האט ער די יארן נעאיטן, צו אפן איז נעװען די אינעראעכע ײונך ער זאא מיט א נריננ נעמיט קאנען ארײנײארפן זיך אין קאך פון די געשע־ ענישן• איז ער ארומגענאננען מיט זײן קורצן מאנטא, מיט זײנע אפנעטראנענע מאבושים, און עפעם נישט נעקאנט אויפנעמען דאם גראנדיעזע. ײאם עס האט זיך געטון ארום. און עס האט זיך דאן אזוי נעײאאט אט דעם קאונן, אםשר צו-םיא קאונן מענטש אװעק- ציפירן אויף א פאר חדשים ערנעץ אין א רויק, געמיטאעך װינקא, ער זאא קאנען אויסעראעך און אינעראעך אויםרוען... דאם מאא און אויך בײ די שפעטערדיקע באגענענייטן אין 1918 אין קיעװ האט ער נערערט װײניק און פארשעמעװדיק װענן ייד און ײענן אײנענע װערק. און אמאא אין נאם, װען איך האב געפרװוט ארויפפירן אונזער שמועם אויף ז״נע אעצטע נײע װערק, האט ער כאאחר-יד און שװער-אפנעהאקט נענומען מיר רערצײאן װענן א נרויסער דערצײאוננ, װאם ער האט מ־טנעכראכט מיט זיך