Literarishe bleter · 1929-04-12 · 15 (12.4.1929) · p. Seite 299

זײס 199״ לישעדעדי^ע ןגלעסעד. גזם. 15 (258) ועלט ־ליטעדאטוד א נײער ראביאן פון סינרןלער לואים דער באװוסטער אמעײקאנער ראבזאניהט סינקלער לואיס האט איצט פאדעפנטלעבט א נײעם י־אמאן ״דאדסר^רט״, װעלכער װעי־ט אכעיקענט דורך די קריטיקער פאר דאס יעסטע װעי׳ק׳ װאס דער טאלאנטפולער ראטאניסט האט ביזאהער אנגע׳טריבן. ברױו פון פראנס אין ענגלאנד װערט איצט געגרײט אן אויסגאבע פון בריװ, װעלכע זענען גע־ •טייבן געװא״ן פון פראנט דורך סענטשן, װאס זענען דערגאך דערהרגעט געװארן אין קאמ:6• געיטסארבן דער טיעעכאסלאװאקײםער שריפט״םסעלער ױסף גאלעט׳טעק אין עלטער פון 1)7 יאר איז אין פראג גע-דטארבן דער פאפולער און באליבטער ג^לעטיסעק. נאך מיט 30 יאר צוריק איז ער צוגעטראטן ארויסצוגעבן זיין גראנדיעזע בראניק־עפאפעע ״אונזערע״, אויף װעלכער עי האט געארבעט ביזן סומ פון זײן לעבן. ער האט באװיזן ארויסצוגעבן 11 בענדער. דאס לעבן שון דעס טיסעבײטן ד$ר;״, דאס לעבן פון אײנצלנע פאמיליעס און :זיפן. דער קאמ״ פון *כטאט און דארף, *טטײגער און זיטן—דאס אלץ איז מיט גרויס גענוי־ קייט געיטילדערט געװאין דורך דעם קינסם־ לער גזןלעטיטעק אין זײן ראמאן. דאס װערק װעיט אנגערופן ״די ביבל פון דער ט״טע־ *״י׳טע• נ*טמה" בערנארד קעילערטאז אאט נעײארן סה •אר עס ווערם איצט געפ״ערם אין דיינדדלאנד דער ס5־מער יאיטאג פונס באי־ימטן דייט״טן ראמאניסס בערנארד קעאערטא;. קעלערמאן איז גוט באקאנט אויך דעם יידי״טן לעזער מיט זיינע י*מאנען: ״אינגעבארג״, ״דער ניינטער נאװעמבערי/ ״אידיאטי/ ״דער טו• נעל/ א. אנד., וועלכע זענען דעישינען אין ײדי״טער איבערזעצונג. קעלערמאן איז אין אײניקע פון זײנע װע־ק אונטער דער ה״גפעה פון האמסון (אינגעבארג), דאסטאיעווסקי (אידיאט). א״ן א רײ ראמאנען האט ער געגעבן דעם אימ־ פעט פון דער היינטיקער צייט (״דע־־ ניינ־ טער נאװעסבערי/ ״דעי טזנעל״). — די װערק פון קעלערמאן ווערט •טטארק געלייענט אין דער גאנצעי װעלט. — די לעצטע צײט האט ער געמאכט א *כטודיע־ רײזע איבעי אזיע. — סיװעט אים דינען ווי *רטאה פאר א נײעם װערק.— פילאלאגישע שריכטן פי; ײדי?ן וײסנש• זיי-יכני-ומ באנד 111 פי״ו 26 גילדן געגעסן געװארן 0*21 נעמען אין א צןןל פון 817.500 עקז. אין 1020 ווערט פארענדיקמ דאס ארװסגעבן לענינם געװ״לטע װערק אויף דער פוילישער און יידי־סער •גפראך. היי-יאר װערט דורך דעם צענטר־פארלאג ארויםגעגעבן די עריסטע :ראשור װעגן לענינען אין סינעזייס. די לענין־ליטערא־ טור ווערט ארויסגעגעבן אויף א ריי •ספראבן, וועלבע האבן ביז דעי רעוואלוציע ני־גט פארמאגט אפילו קיןן אײגענעס אלף־ בית. ביז הײנטיקן טאג איז די םאמע גרעם־ ן טע צאל ווערק (לענין־ליטעראטור) ארויס־ | געגעבן געווארן אויף דער פוילי־גער •גפיא־ פון 8 בענדער לענינס געווײלטע ווערק זענען •גוין דער־גינען 5 בענדער. די איבעריקע 3 בענדער ,וועלן דערשײנען היי־ יאר. חוץ דעם, זענען אויף דער פוילי־גער •גפראך ארויסגעגעבן געווארן 42 טעמאטי- שע זאמלביבער און 2 באזונדעדע ביבעד. אויפן צווײטן ארט שטײט די יידי~״ •טפראך, אויף וועלבער עס זענען דערשינען 0 בענדער (פון 8) לענינס געויוײלטע ווערק, 3 טעמאט״גע זאסלביסער און 8 באזונדערע ביבער און בראשורן. אויף דער קאזאקישער שפראך זענען דעי־גינען 3 ביבער (פון לענינס ווערק), 2 טעמאטישע זאמלביכער און 5 באזונדערע ארטיקלען. לענינס אײנ־ צלנע ווערק זענען דער־גינען אויף לעט״ג בולגאריש, טאטעריש, (5 נעמען), באשקי־ ריש, טורקמעני־ט און וואטיש. הוץ דעס איז אויף 20 שפראבן פון פסס״ר (חוץ דער רוםישער) דערשינען ליטעראטור װעגן לע־ נינען און לעניניום. א־זע־ גייען אײין אווינע זעלטענע שפראבן, ווי: אויראטיש, טאדזליקיש, קוסיקיש, נאהאיבאקיש, אסע־ טיניש, קאראצאיש, אינגושיש א. אנד. ״אוים; נ־ערב-פראנט — קיינע נײעס״ םיווערט איצט פיל געשריבן וועגן דעס דייטשן בוך פונס יונגן שריפטשטעלעי עדיק מאריא רעמארק — ״אין מע־ב־פראנט—קיינע נייעס״. די אנאנסן דערגיילן, אז דאס װערק איז דעישינען אין דײטשן אין 300 טויז. עקז. דער יוננער סחבר פירט אדורך די אלע שוידערלעבקײטן פונס פראנט, אביער ער גיט עס דורך טאג־טעגיעבע פאסירונגען, וואס ווירקן סער, װי די שרעקנדיקע ביל־ דע־. פון רויע־גדויע שילדערונגען וועבט ער אויס א סוראדיק בילד, וואס דערשי־ טערט. פרטים, װאס האקן איבערן קאפ סיט א געוואלטיקער קראפט. דער קריג איז אײגנטלעך נישט דער הויפט־צענטי, נאר דע־ פאן, א מין קלאנג־איבערקלאנג, וואס דויערט בסדר פון בלעטל צו בלעטל אין אט דעם מענטשלעבן ווערק. עם איז דער שטיי־ גער־לעבן אין יענע שווערע טעג אין די אקאפעס, וואם עס לעבן איבער עטלעבע מענטשן. דער הויפט־העלד שטארבט, ער קומט אום אין א רויקן טאג אויפן פראנט, ווען סיהאט זיך שוין דערנענטערט דער וואפנשטילשטאנד, און די ידיעה פונם שטרב האט געטראנן א קעפל: ״אויפן מעיב־ י פיאנט — קײנע נייעם״, טאלםסא־ם ״קר״צער םאנאסע״ אין פאריז גײט איצט אין א טעאטער א דראמע ״קרייצער סאנאטע״ לויט טאלס־ טאיס בארימטער דערצייוונג. אין צוזאמענ־ האנג םים דעד אויפפירונג דערצ״לט דער באוווסטער פראנצויזישער קריטיקער טובא־ דע, אז דעם אמתן רום אדער ריבטיקער פא־ פולאריטעט אין אייראפע האט■ טאלםטאיען געשאפן גראד ״קרייצער סאנאטע״. ״ביז דאן חאט מען איבערגעל״ענט ״מלחסה און שלום״ און ״אננא קארענינא״. דאס זענען געווען גראנדיעזע און ווונדערבארע ווערק׳ אבער קײן שטויס, קיין קלאפ איבער דעם געוויסן האבן זיי נאך נישט געגעבן. ״רער טוים פון אױואן איליטש״ האט ארויםגע־ רופן א טיפע, דויעדנדיקע אויפרעגונג, און עס האט שוין אנגעהויבן פאנאנדער־ שפיײטן זיך אין דער בר״ט. און דאן האם זיך באוויזן די םאנאטע, וואם איז געווען אזוי פארשטענדלעך און צוגענגלעך, ווי די דערצײלונגען פון מאפאםאנען, און אזוי הערלעך, ווי די טראגעדיע פון אײםבילאס. מיר האט דערציילט א״נער אן אלטער פרא־ פעםאר פון ליטעראטוד, אז איינמאל איז ער געקומען אינדערפרי אין זיין אוניווערםי־ טעט־אוידיטאריע נאך דעס, װי ער האט איבעדגעלייענט ״קרייצער סאנאטע״. האט ער אנגעהויבן זיין רעדע מיט אט די ווער־ טער: ״הערט נישט, םיינע יונגע פריינט, וואם איך וועל אייך דא דערציילן וועגן אלטע, האלב־פארגעםענע ביבער... אויב איר װילט באמת וויסן, וואס אזוינס איז לעבן און וואס אזוינס עס איז ליםע־אטור — לייענט איבער די דערציילונג פון טאל־ סםאי״. ליטערארײעע פרענויע די פרעמיע פון דער ליםעראטן־געזעל־ שאפט אין פאדיז איז באשטיסט געװאדן אלבער ערלאן פאר זיין ראמאן ״אזוי פדעב־ 1 טיק אין אט דעם שפיגל״. א נ״ער רןףטאן פון •םערװוד אנדערםאן איינער פון די באוווסטע אמעריקאנער שרייבער שערוווד אנדערסאן פארעפנטלעבט אינגיבן א נייעם יאסאן א.נ. ״שטעט״, אין וועלבן עם ווערם געשילדעדט זיינע איבער־ | לעבונגען און פאסירונגען אלם אן ארוים־ | געבער און רעדאקטאר פון א צייםונג אין איינער פון די פראווינץ ־ שטעט אין ווירגיניע. א רוםישער דאטואן פונם ײדי׳טן לעבן אין ראטנפארבאנד דערשיינט אינגיבן א ראמאן פון ד. באיט א. נ. ״שיידוועגן״, וואס שילדערט דאם יידישע לעבן בעת דעד מלהמה און רעוואלוציע. לענינם װערק אויף רי עפראכן פון ראטנפארבאנד לענינם ווערק און די ווערק װעגן לע־ נינען ווערן ארויסגעגעבן, חוץ דער רוסי־ שער, אויף 32 שפראבן פון די פעלקער פון פסס״ר. ביז הײגטיקן טאג זענען ארויס־