Literarishe bleter · 1929-04-12 · 15 (12.4.1929) · p. Seite 292

49_?'ם17ר$רי,שע 3?2ם?' נזם. 5/ (8כ2) זײם 292 אײנזײצ־קײט, סײ כנונע דעם סאטעריאא, סײ אינס צוזאטענשטער פון דער רעדאקציע, האס נורם נעװע; דער ז׳ערנא? זאא קײן קיזם ני־עט האכ־. עכ איז א חסרו; פון אוכזער נאכצ; לןורטור-קעב;. א חםרזן, װאס איז א סככה פאר דעם װײטערדיל,; ײוקס פו; אונזער קזאטור. אבער װעג; רעם — אין צװײטן ארטיקא. בנוגע בעאעטריםטיק קאן טען אין א זיעורנאא ײײניק או־פ־ מון, װען דער דיכטער האט קײן טארענט ני׳עט, ײעט קײן יעום רע- דאקאר אין דער װעלט נארנײטט העלפן... דװקא כנונע עפײען קאן א דעדאקטאר באװײזן ז״נע אויפטוען—אויפקרויבן טעבועפ, פאד- טײאן זײ צװי״ען פאסיקע טימאדבעטער — ׳עאפן קאנטאקט צװ־׳ען ׳סרײיער און רעזער עס א־ז פאר אונו אבסאי־ט קראר, אז נאר ד־ בערעטריםטי׳סע )1. $ 7 5 $ ר ' ן / 3 ־£ ד י ז פאדיזעד מאגפאדגאם עננשאפט און װירנריק אנשעפן אביםל ״רופט״ אין דער ׳שטאט פון זעכציקטויזנט ד א י ע ר האט ״טריאנגר״ נענוטען צונויפ- זאכירע; די צעװארפענע אננעקוטענע ײדישע קינסטרעד און דער- טאנט זײ דעם ײדיש; רעזעד און דעט ײדישן קונסט־ריבהאבער אין גאר דער װערט. די קריינינקע, אכער שיין-ארויםגענעבענע, טאנא- נראפ־עס צעג־יען זין־ איבער די ײדישע קינםטרער-קרײזן אוטע- טום, װו זײ װערן פארװארפן. האב איך פאר זיך א זאטרוננ פון די ביז איצט רער־סינענע כ׳־ט פ־ר זאדנ ארו־םנענעבענע ביכרעך. פון דעד בלויזער נעטעז־ ר׳טיטה װעט איר זע;, ײאס פאר א ײיכטיקע ארבעט דאס א־ז■. צונו־פשטערן אזא האנט-ביבריאטעק פאר יעד;, װאס אינטערעפ־דט זיך טיט ײדיש־ער קונםט. ביז ררײפיק אזערכע טאנ;יגרו.־פיעם ציירט ׳עוין דער קאטאראנ פון ״טריאננר״. האבן טיר פאר זיך: א פאכטע- ני׳ס-אנגעשדיבענע טאנאנראפיע װענן פראנצויזיש-״דישן טארער קאט־א פיסארא פון לעא קעניג, זוײטערל קורצע און א־נהאאטס- ר״כע אפהאנדרוננען ײענ; טארק שאנאר—פון יצחק ריכטנ״טטײז, װענן ױננ-פארשטארבענעס טאדיריאני —פון טארק יסװארץ, װענן טאקס איבערטאן—פון רעא קעניג, ײענן רעצטנס שטארק באריטמ- נעװארענעם הײם סוטין — פון פראנצויזיש - ״דישן קריטיקער װארדעטאר זשארזש, װעג; באקאנטן טארער פון איטע טשה קים- ריננ — פון פראנצויזיש-ײדישן שריפטשטעאער פעאז, ווענן היר- שענבערגן — פון יצהק איכטנשטײן, װענן אטעריקאנער ײדישן טארער װארקאײיץ — פון א צײײטן אטעריקאנער ײדישן טאלער קאפטא;, װענן באנאבטן יידישן טארער פון רוטעניע פאםקין — פון שארענסאר, װעגן דעם פארשטארבענעם עונענױש ואק פון פוירן — געשריבן דורך דעם באקאנטן פראנצויזישן קריטיקער ט נאטיע. א־ן רעי־ װייטערדיקער רשיטה נעפינט איר די טארער און פקורפטארזל ױבץ איזראערס, יעקב עפשטיין, רעװיטאן, חנה אר- ראװ, גאט־ריב ןװעדט צונעגרייט א טאנאגראפיע פון שצום אש>, רעדער ראזאר אורי, ריפשיץ, די דעקאראטארן פון טאםקװער ״דישן קאטער-טעאטער. די טארער נ. ארטטאן, פארק, ראבינא- דא האט איר דאם ײדישע װינקערע אויפן טאנפארנאס. ײדישע קינסט־רער, אפילו די, װאם יאגן זיך אזוי שטארק נאך ״אייראפעיש- קייט״, נאך דער רײכער פראנצויזישער טארערישער קורטור, נאך רער טעכניק — פארבר״בן פארט ײדן, פארבענקען זיך נאך א ״דיש װארמ פון דער ארטעד הײם. און איר טרעפט זיי דא, אין דעם װינקר, פארטיפן זיך אין א ײדיש בזך, פירן הײסע ויכוחים ־וענן יידישער קונםט, יידישער ריטעראטור אין פ׳־יריננ, אדער א־ן זוטער, אין א פארנאכט, בעת דעם נרויםן אנפאר פון קינםט־רער פון נאר דער.ײערט, פארקערעװעט זיך אויפן טאנפארנאם אין אט דעם װינקערע — ײעט איר זען אן א״ננארטיקע, אבער א הײטישע, גאנץ צופעליקע, אבער צאררייכע באגענעניש פון ײדן-קינסטרער, װײניקער אדער טעד באקאנטע, נעװעזענע ישיבה-בחורים, אדער פארפרעטדטע פון קינדװײז-אן— אבער אלע פון אײן נאענטער, ריבער קינסטרער-טשפחה... באייז, 3 אפייל, א ײדישרװינקל א1יפן אין א ײינקר ב״ם נר׳ײםן ארײערטרעבן קונסט-יאריד טאנ- פארנאם געפינט איר אין פאריז א שטיקל טקום-טנוחה אויך פאר אונזער א ײדישן קינסט׳רער און פאר א ײדישן קונםט-ענין. דאם א־ז רער פארראג ״טר־אננר״. קײן אײן ײדישער שרײבער, קײן א־ין ײדישער טארער װעט נשט אדורפארן פאריז, נישט אפש־טעמדיק זיך א־ן אט דעם ײדישן זאטר-פונקט אויפן טאנפארנאס. פאריז איז נישט קיין צענטר פון יידישער ריטעראטור און טארערײ, פאריז האט נישט נעשאפן קײן ספעציעל ײדישע שול, כאטש עם רעבן דא נרויםע יידישע שריפטשטערער און נרו־םע ײדישע טארער אבער דערפאר פירן דורך פאריז די שײד-װענן פון װאנדערנדיקע ײרישע קינםט׳רער, אוטרויקע נײסמעד דויערן ז־נט א פאר יאר די װאנדעדוננען נױ-יארק—,יואר׳סע—טאםקײע, איז פאריז ד״ער ערשטער — א־ן אײן זײט,—און דער לעצטער—אין דער צװײטער זײט—אפ־עטער-פ־נקט אין ״װראפ״. און עפ פאבירט אז אונזער אײנער פארהארט זיך אביסר רעננעד אין פאריז און באשריסט גאר ״או־פצושטערן דא זײן געצערט״ באט־ש אוי״ א לעננערער צייט. באזונדערם פאדגריםט זיך עס אונזערע שרייבער פון אטעריקע. עס איז אינטערעבאנט; יעדער פון זײ, װען איד נעטט אים אװעק אין א װינקר און איר רעדט טיט א־ם, קרעכצט ער אי־ך א ה־בש ביסר װענן אטעריקע, אטעריקאנער קארטקײט, פארנרי- װערט־כײט, און עד אױ טוכן וטזוטן אװעקצװוארפן קאריטבובעפ כדינה און װערן תיכפ א בירגער פון רער טאנפארנאבער קינבט־רער- רעפובריק... ד־. װאס זענען עס בכוח. טװען עב . רי, װאס האבן קלענערע טענרעכקײטן, שטערן זיך דא אפ אוי־ א פאר חדשים און ״קאבן״ זיך דא אד־רך אין דעב קונסט-קעסר. פון טארער איז אפגערעדטל יעדער פרירינג און זוכער ברעננט קײן פאריז צענדריקעד ײד־שע טארער פון אטעריקע. יעדן פא׳־נאכט קאנט איר זיך ב״ די ט״״רעך או־פן טאנפארנאב ריכטן אויה געםט און אט ה׳־יבט ער זיך ט־אקע א־צט א;, דעד נרויבער אנפא׳־ די ״נײע״ ײערט באנריסט זיך טיט דער ״ארטער״, טען װאדפט ז־ך אדורך כיט ט״נוננען, אנשוױננען, באטערקינגע;, פארוײרפן, אפט קוטט צו נאנץ-היציקע ויכוה־ם און קעננזײטיקן אפחשבונען זיך, װי דער שט־ינער איז. אבער בך-הכר זענען דאך סײ די און םײ יענע, בי די ארטע טאנפאי־נאבער און ס״ די ״נרינע״ פון יענער זײט־ אקעאן — גוט־-באקאנטע הײט־שע ראנדס-רײט, פון דעם קרײנעם ש־טעט׳ר א־ן אוק׳־אינע אדער פוירן. נישט טער: טען אױ אביסר צו-װײט פאר״אפן און עב אױ שװער טיטאטאר זיך ײידער דערנענטערן... טרעפט טען זיך אין ״טריאנגר״. ו׳־אס איז ״ט׳־־אננר״ץ א־ין קרײנעם אויפטו האמ נעטאכט דער דאזיקעי אײגנארטיקער ײד־- שער פארראג א־ן פארױ. ער גיט ארויס א זאטרונג טאנאגראפ־עכ פון י־דיש׳ע ק־נסט׳רעד אין קיין ש׳וס אנדערער ש־טאט אויפ דעד װערט װעט א־ר װאדשײנרעך נישט קאנען מון אזא ארבעט־ טיױ אזא ערפארנ, װי אין פא׳־ױ. אין ערנעץ ײעט איר נישט קאנען צו- נויפזאטרען אזא רײכע און פארש״ידנא׳־טיקע קארעקציע, בפרט ײען עס האנרלט זיך װענן ״דישע טאלער האט איר ראך אויפן טאנפאר- נאס דעס אטתן קיבוץ-נריות. פון אוטעטום, וײ עם איז נאר פאראן א ״ד־שער ישוב און װו עס דערװעקט זיך א ײדיש ש׳אפן, זענען עוקה-דגר אהער ײדישע קינכטקער, ארויסדײסנדיק זיך פון דער