Literarishe bleter · 1929-04-12 · 15 (12.4.1929) · p. Seite 288

?'ססר#ר*שס ג*ם. 5/ (258) /ײס 288? ג? צ * ל ײ ן נ ע ל ײ נ ט, נ י ן א י ך א ײ ך ר וח5. און צי קען טען דעז אויפצײאן ארץ, װאס איז כאראקטעריס- טיש פאר דער דאזיקער סעזע מײנעת אוז ני׳נזט נאר דער גביד ׳פנײדט ׳עאעבט אפ. אפילו כלי-קודש. איז אפילו דער רבי רב ברוכל ■רער אריסטאקראט, דער מױחס, דאם אײניקק פון בעא-׳עם-טוכ... און רא קומט דער צװײטער װיכטיקער מאפענט איז אנעקדאט. ־ דער געראננא צװי׳ען רבי; רב ברוכי איז העריעעאע אםסרא- פאייער דעס עקספאנענט פון טרויער און ־ער עקםפאנענט פ.־ז גערעכטער. דער גערזײגא פון שװארצן רביז מיט; רויט׳ז רץ. װער װעט גוכר זײ1? דער דעגענערירטער אריסטאקראטי׳סער יחוס, צי דאס נעזונ- טע, עיעמענטארע פארקם-געיעכטער? די ׳עװארצע צי די רויטע מאםקעץ איר קענט דאם ציד פון מ׳עה יײב האיעעריז פונם קיניג, װאס איז טרויעריק געװארן? אאין האמ מען נעטון, כדי אים צוריק פרײצעך צי מאכן. פא- יאצז און קראונס האבן זיך געקוירערט, נעמאכט נרימאםן. טענצערינס האבן נעטאנצט און זיננערינם האבן נעזיננען. און דער קינינ איז מרויעריק און םרויעריקער נעװארן. װי קענן ׳סװארץ װערמ בורטער רויט, אזוי איז בויצטער נע- ײארן די מעלאנכאאיע אקענן פרעמדן נעאעכטער. דער רבי רי ברוכ׳צ, װאס האט גערופן הער׳עעאען צו זיך, כדי ער זאד דורך ז״ן װיץ אים ארײנציען אין קרײז פון נעאעכטער — איז פון טאנ צו טאנ נערװעזער און טרויעריקער נעײארן. און דער אנעקדאט האט א טראגי׳טן פיגא?. אין אײנעם א טאנ האט דער רבי רב ברוכל העריעעאען אראפ- נעװארפן פון די טרעפ. און הער׳טעאע איז גע׳טטארבן. אבער אײרער דאם איז נעשען, האט הערשערע דערהרנעט דעם רבין מימ א נערעכטער-שפיז פאראן א אנעקדאט: דער רבי רב ברוכיצ איז נעפארן אויפן ײענ, א קראנקער, א פע־ ראנכארישער װי תמיד זײן גבאי הערשעיע האט פאר אים געםונעון אן אכסניא. א גאנצע נאכט האט דארט נעװײנט א קינר. דעם אנ- דערן טאנ האט דער רבי געהאט א טענה: אאמאי ער, דער נבאי, האט נישט געפונען קײן רויקערע אכםניא. האט הערשעיע נעענטפערט דעם אריסטאקראטישן רבי], וואס האט כםדר געקראפט אויה ז״ן יחוס, אז ער איז אן אײניקא פונם בעל-שם. — רבי, איר מײנט, אז דאם איז נעװען א פראםט קינר, דאם איז דאך געײען א אײניקל, און םון די אײניקלעך װעט נאך דאם ײדישע פארק א םך ליירן. די רויטע מאסקע האט נובר געווע;. נישט נאר דעם גביר, כלי- קודש, נאר אפילו אים, דעם אריסטאקראט, דעם רבין, רב ברוכל. א הערלעכע קאמפאזיציע, ײאס זוכט ז״נם נלײכן אין גאנצן פאלקלאר פון דער ײעלט. א מאטעריאל, װאם װארט אויף זײן מאליער, םערײאנטעס און טשארלי טשאפלין. זאל מײן איצטיקער ארטיקל ז״ן דער ערשטער שטוים אויף צו קאנםטרואירן דאם מאטעריאל, כרי בולטער ארויםקריסטאליזירן דעם הערשעלע אסטראפאליער-פארטרעט אזוי, װי דאם פאלק האט א״ם נעשאםן, און געשאפן באמת מײסטערהאפט. נעשרינן, נעמאנט נעלט אויױ תבריכים. און פאר תכריכים-געלט נעמאכט פסה און אז חברה קדישא איז נעקופען צונעמען דאם טויטע װײב, האבן זײ נעטראפן הערשלען מיט ז-ער נאנצער כאליאםטרע פריי- לעך ר.״ס טיש... — נישקשה, — טרייסט ז״ הערשל, — םײ-ײי-סיי איז ז• אייערע... איז נישט היינט, איז מאדנן. איך גיב א װעקסלן די צוקאפנם-ליכט, װאם מען צ־נרט פא־ טויטע ײענ;, האבן זיך צעשמייכלט, און אין די געיע פרעמקעך האט אויפגעציטערט דאס פארטרעט פון הערשעלע אםטראפאליער א פרעמדער קומט ק״ן אסטראפאליע. זעט א חברה קינדער זיך יןפילן. ער ג״מ צו צום אדעכ׳םטן פון איע. -- ױנגעלע, װי אזוי הײםמױ■ — װי מ״ן ז״דע האט געה״כן — ענטפערט הערשעלעפ קינד. ■— װי אזו• האט דיין זי/־ע געה״םן, ױננעלע? — װי אזוי מען האט א ם א נאמען געגעבן. און אז דער פרעמדער זעמ, אז ער װעט פונב קינד נישט ארויס ײיפנדיק, פאלט ער אױה א המצאה. —אז מען רופט דיך עם;, ױננעלע, װי אזוי רופט מען דיך? — מיך דארף מען נישט דזפן — ענטפערט דאם קינד—אז איך װיל עכ;, לויף איך אליין. :יון הערשעלעס קינדער זענען אפשר אויסנעװאקסן די אנדערע ״דישע לצים, װי אפרים גרײרינגער, שייקע פ״פער, מאטקע חבד. און אפשר זענען עם אנ־ערע לאקאלע נעמען פאר הערשעלע אםטראפאליער? ״דישע פארשער, זאגט ״ײער װארט. מיד נייט עם אין לעבן אר״ן צו װיסן אלץ, װאם האט א שייכות צום זשעניאלסטן פון אלע לציט אין ךער ײעלט, ײאם האט אריבערגעשטיגן מיט הונדערט קעפ א ט״, א״לנשפ־גל, א נאשירערין, א פאקאלע און נאך און נאך. זזויף װ־פיל טיפער, טראנישער עפ שיט״ט העכער הומאר פון ק.זלאמבור און בורלעםק. אקעגנאיבער דעם קעלער שט״ט דאכ גאניקל פון גכיר. אקעגן די טרויעריקע, פאדלאטעטע שויבן פונם קעלער, ל״כטן די זאטע צופרי/ין-רײנע פענפטער פונם ר״כן הויז. וזאט רער קעלער געיעיקט זײן עקםפאנענט הערשעלע אםטרא- פאליער נקמה צו נעמען. סאציאלער אימפולם. םאציאלער רעײאלט פאר-עקסעלאנפ. פארפיקסירט איז הער׳םעלע אםטדאפאליערס אנעקדאט. אין טיל א״לנשפינל האט דער דייטשער פויער זיך נוקם נע- ײען אין שטאט-מענטש, אין בעל-מלאכה, װאס האט אויף אים, דעם פויער, געקוקט פון אויבן אראפ, װי אויף א טעמפער בריאה. אין הערשעלע אםטראפאליער-אנעקדאט האט זיך די ארעמ- קייט נוקם געװען אין רער רייכקייט. די בעסטע שפיצלעך, ײאס הערשעלע טוט אפ, זענען א פאד ב״שפילן: א נביר אין מרחץ, ער דרייט זיך ארום און זוכט א שמיי- פער, טדעפט ער אן אויף הערשלען. הערשל רעקאמענדירט זיך פאר א שכי״םער, אבער ער מאנט דאס געלמ אויף צופריער. ער ה״סט דעם נביר זיך ל״גן א.״ף דער אויבערשטער באנק. ער קוממ באלד ־-אד. :יער נביר לינט און װא,ימ, די פאדע ה״בט-אז דישע;. ער לויפט אראפ אן אויפנערענטער, טרעפט אן אויױ הערשלע;. — פארװאם, שמייםער, ביםטו נישט געקומען? הערשל צעשמײכלט זיך. — פארשטײט איר, רבי נביר, שמיץקומט אייך טאקע, נאר דערפאד,װאם איר האט ז יך דאס-