Literarishe bleter · 1929-04-05 · 14 (5.4.1929) · p. Seite 279

זײם 279 4 ליסעדערי׳סע נגלעסעד נ*ס. 14 (257) ■ז י• ש ה ש ז$? י ס / 7? י? נ ע נײן פ י כ ע ד ״ײ ד י ש ע װצלפ״ דער ארטיקצ פון זאמן רײזען ״רי װײבערעע קניפרעך און זײער מחבר• א א, י. צינבערנ האט גענעבן א װערטםורן ארטיקל װענן עריקם ״געיעיבטע פון דער אאט-ײדי׳שער?יטעראטור■; א. קאציזנע האט כאראקמעריזירט ברוך גלאזטאנם אײט־םאט־װן (די ײדישע םערי- פעריע און דאס םאדערנע נואן-און װיב-פראבאעם); ש עדיק - ױםף אפאטאיעוס טריאאגיע (די פויאייטע ױעאדער, ס*{ און דער דריטער טייא, ױאם דארך נאך קוגועןן,׳ עו טאאםט־<!יכ הונדערטםטן געבורטסטאנ האב, געיטריבן ארטיקרען א, קאציזנע (א. נ. טאא- סטאי) און ד״ד ר. זעריגטאן (טאאפטאי און דאםטאיעײםקי); א נאטיץ װענן םאקםים גארקי האט נענעבן ם. זילבורנ. אין דער אפט״רוננ ״■םרײבער און װערק״ געפינען כייר צװײ נרינטצעכע נאטיצן פון ד״ר מ. װײכערט װענן שאום-עאיכםיס ״גאאדגרעבער״ און יש. אנ-םקים ״טאג און נאכט״; נח פריאוצקיכ באמערקוננען װענן ש. נינערס ארטיקר ״עקעםענטן פון שאום- עציכם-הוםאר פאר ׳ערום-עליכםען״ אין נױ-יארקער ״פנקם״ און נ־ נערם ענטפער ״פארעכייק און װיםנ׳שאפט״; װײטער — א נאנצע רײ רעצענזיעם װעגן ניי-דערשינענע ביכעי. אין דער אפטייאוננ װידער ״די ײדייעע װעאט״ געפינען ײיר א רײ נאטיצן ײעגן פאר- יטײדענע אקטועאע ענינים פון דעם איטעראריש-קינםטאערישן אעבן, אין זשורנאר זענען געדרוקט אויך אײניקע איבערזעצונגען (גרעםמנטײאס פון כתב-יד) און דער אויםװאא פון די ראזיקע אי- בערזעצוננען איז זײער נעאוננען: פון רוםייט — רי זײער ׳טטארקע און קינםטאערייט-אריגינעאע דערצײאוננ םון בארים םיאניאק ״דאם װעאפ־שע נעזעץ״, פון עננאיש — ױדזיטין איניעא ״תאוה אונטער רי אואם-בײמער״ (מיט אן ארטיקא פון א מײטאבוים ײענן דעם דאויקן טאאענטםואן אמעריקאנער דראבואטורג), פון פויאייע — קאז׳טימיעזש ײיעזשינסקי ״אאימפישער אארבער״ און דער ארטיקא ם\ן קאראא איזיטיקאװסקי ײענן רער ״פויאי׳טער איטעראטור נאך דער מאהמה״. אויך דער ארטיקא פון מארק יטאנאא ״מײן ארבעט אין מאסקװער ײרישן קאמער-טעאטער״ אין איבערזעצוננ (פון רו- םיישן בתב-יר). באקאנט מען זיך נענטעד מיט די אאע ס ביכער םון דער בא- נײטער ״ײדיישער װעאמ״ זעט מען עריטט, אז דער זשורנאא האט נעהאט נענוג שאנסן צו װערן מיט דער צײט דער אמתער צענמער פאר אונזער א״נענעם קינםטאער־שן ישאפ;. א הײם פאר אונזער ױננער און נײער טאאענטפואער בעאעמריםטיק, פאד אונזער איטע- ראטור קונםט און קואטור. רער זשורנאא חאט אבער ני׳שט באװיזן זיך פאנאנדערצעײאקסן און איז אויסגענאננען אינמיטן פון דער א״בעט. עפעם האט נעפעאט אין דער באנייטער ״יידײצער ײעאט״. װאס איז עס נעױען? װײזט אויס, אז םיאיז ראך נייטמ מענ- אעך צו באנרענעצן זיך באו־ז אדער דער עיקר מיט בעאעטריסטיק סימוז אויך אפנעגעבען װערן דער נעהעריקער ארט פאר ערנסטער פובאיצ־סטיק מיט בר״מערע נעזעאישאפטאעכע האריזאנטן, פאר אװי צו זאגן קואטורעאער :-1יציפטיק מיט א טיפערן אינהאאט (אבער נייטט פאר פאאיטייננער סיריי־ציסטיק). םימוז אפגענעבען װערן אן ארט פאר פראבאעמען ר ץ:זער ׳טאפן, אעבן און בויען און אאע ז־יערע םארמען םיהאט נעפעאט א־ן רעם זשורנאא א שאדז-אננעצײכנטע איניע. א קעמפנדיקער שטריך. אאס פועא-ױצא האבן אין דער ״ײדי׳שער װעאט״ געדארפט זײן פון מאנאט צו מאנאט הוץ ארטיקאען רעדאקציאנעאע נוט- באארבעטע אין *שטרענג-אויםנעהאאטענע איבערזיכט;, װי ״דער אי־ מעראריישער חודש״; ״אעבן און שאפן״; ״פון דער ײדישער ײעאט״; ״קואטור-כראניק״; ״נאאסן״; ״נאטיצן״; ״באמעדקונגען״ און װי אנרעריש די דאזיקע אאע ארטיקאען און אפטײאונגען זאאן נישט .געזוען הײםן, אנישטאט דעם האבן מיר געהאט םאר זיך א ריע-סינםטאע- ר״שן, העכםטנם א איטערארײש-קינסטאעריישן זשורנאא, םון א נאנץ- באד״טנדיקן װערט. רער זשורנאא איז נעײען, אזוי צו זאנן, צו ״םאאיר״, צו שטיא און צו רויק פאר אונזער אומרויקע צײט. און דאס איז נעײען זײן חםרון... (םוץ) דער איטעראריש-קרימישער טײא פו) זשורנאא נעפינט זיך א■; זישורנאא אויפן צװײטן ארט, אבער מיט זײן אינהאאט פאםט ע- זיך א־ננאנצן אײן אין דעם כאראקטער און קאנםטרוקציע פון דעי ״ײדישער װעאט״ אאס קינםטאעריישן ארגאן אייניקע שרײבער האבן דא געפרובט ׳שטעאן א רײ פראבאע- כיע;, װי פרץ הירשבײן םיט זײנע ״ײענן און ישײדװענן״; י. י. זינ- גער װענן ״םרײהײט פון קינםטאער״; אײבוש אערער װענן ״קוא- י_--אידעע״ און ״ײדיש-ײדישיזם—קואטוריזם״ פרץ הירשבײנם א־טיקא, ײאם איז א היפש ביםא פארנעפאט און נישט דערזאנט, ״א־פט אן עטאעכע ׳שטריכן ײענן דעם ײדישן קואטורעאן מצב א־ן אמעריקע, פון ראטנםארבאנד און ׳שטעאט א־ן צענטער פון אאע -אפענוננען — די ײדישע שפראך. האאב-פ־אאזאפייש <און גאנץ :־אבאעמאטיש) פרובט ער נאײכצ״טיק אריבערװארפן אזוי װי א :ריק איבער אאע טײאן פו׳ דעד װעאט צו אאע מײאן פון ײדישן באאק. נישט די ײעגן און נישט די_שײד-ײעגן װערן (דורך דעם א־טיקא) נישט נעפ־נען. און דעריבער אױ פארישטענראעך דער ׳שאוס-אקארד פה מחבר: ״און מיר, װאם װײטיקן איצטער םאר אינזער פאאקםנאנצקײט, מיר שטײען אױױ בײדע ראנדן םון אונ- זע־ צעריםנקײט און װארטן, אז װענן װ״ט-דערװײטערטע זאאן זיך פא־נײנן און דורכקרײצן אין א שײד-װענ״ זײער יעבעדיק און שארפזיניק שר״בט י. '. ויננער ײענן ׳שאפוננס-פראצעם םון קינםטאער און טרעט שארך ארוים (און דו־פדעם איז זײז ארטיקא א פאאעמישער) קענן דעם אײנםאום פון יי ״איטעראטור-ארנאניזירער״ אין רוםאאנד, אמעריקע און פויאן, אינטער װעאכע םיפאאן ארונטער (אדער הו־בן אן ארונטערםאאן) אונזערע ײדישע שריפטשטעאער אויױ זיננערס ״פרײהײט פון קינ- בטאער אדער שקאאפן םון פרײה״ט״ האט נעענטפערט ר״ר נ. רא- פאאקעם מיט ,םוביעק יויע פרײהײט און אביעקטױוע שקאאפע- ־״״. די טעמע איז ד,, עיקר נונע רוםאאנד, און בארירט א ר״ אקטועאםטע ענײיכ ׳£וין איטערקריש-קינפטאערישן כאראקטער זינגער האט זײ באײרט אפן און קאאר — באויז צו פשוט. ד״ר ׳־אפאאקעס ענייח י־ש מיט א שװערער פיאאזאםישער ארמיאעריע אקאדעמישי• אי־טיקאען מיט א דורכאוים אדינינעאן צונאננ צ• די באהאנדאטע פראבאעמען האט גענעבן אײבוש אערער, װעא- כער זוכט א תיקון אין א םך םון אונזערע אידעען, ײאם ראננאען זיך און קענען נישמ אננעמען ני׳שט קײן קאארע דעפיניציעפ און :יישט קײן קואטוד-גאנצקײט. אין די ארטיקאען איז אנגעװארפן א ישפע פון אײנצאנע נעדאנקען, זײ אײדן אבער אאײן פון דעם, ״אם ז״ זענען נישמ םארײניקט און מען קען פון זײ ניישט ארויפ- ציען קײן סינטעז. די ארטיקאען פירן נ״שט אונטער קײן כך-הכא, א״ אויב זײ װעאן אויך ײײטער זײן נעבויט אויט רעם ביזאיצטיקן מעטאד, װעאן זײ קײנמאא זיך נישט ענדיקן און נישט ברעננען צו לאנקדעטע אויםםירן. אאם אנרענונגם-מאטעריאא זענען זײ אבער ״ע־טםוא און זענען בכאא א נײם אין אונזער איטערארישער פובאי-;״סטיק, װאם האט נישט צופיא קואטור. צװײ אינטערעםאנטע ארטיקאען האבן נענעבן: אהרן צײטאין ״עני ״פראנן פון ײרי״שער פאעטיק״ (מיט ב״שפיאן און פארישאאנן) א״ ־עקב פיכמאן ײענן ״פאעזיע און פראזע״. ײענן ״נורא םון פי— מיטױו אין דער ײדישער איטעראטור״ ישרײבט משה נראפ. א בא- ־איטעריםטיק װענן א. מ. פוקם האט גענעבן נחמן מײזיא. ד״ר י. ׳שיפערם ארטיקאען ״די עאטםטע שפורן פון דער ײדי- ״שע־ ישפראך און אעטעראטור״ און ״קואטורוגעשיכטאעכער פאן פון יע־ עאטסטער ײדישער איטעראטור״, װי אויך נח פריאוצקים ..:־בא־אאאניישער מיסצעאן״ און ■״מקור־ם פון שמואא-בוך״ װאאטן יד בעסער נעפאכ׳מ םאר די ״פיאאאאגישע ׳שריפטן״ א״דער פאר ־עם זשורנאא. א גרויםן װערט פאר אונזער איטעראטור-געשיכטע פון דער צ״ט האבן די ארטיקאען און מאטעריאאן םון נחמן מ״זיא: ״פרץ א־ן זאמאשטיש״; ״אכרהם נאאדםאדענם ברױו צו יעקבן דינעזאן (פארעפנטאעכט פון די אדיגינאאן טיט אן ארײנפיר און דערקאע־ דיננעז)״; ״י. א. פרץ און די טשערנאװיצער ײדישער שפראך- קאנפעדענץ״; ״בריװ פון א. װייטער״. צו י-עמזעאבן מין נעהערט