Literarishe bleter · 1929-04-05 · 14 (5.4.1929) · p. Seite 278

?יסעדעדי׳שע בלסססר נ?ס. 14 (257) קריטיה. - רעצענזיעס♦ ביבליאגראפיע.—כראניק. װאס מען שרײבט װעגן ביכעג גצפזג״ד׳ זױצ3יפ2 ד. ק $? ם $ פ ט ן די מאדעדנע ױגאסלאװישע ליםעדאטוד הייט. דער צװייבער טייל ״דעמערונג״ •גילדערם די דר״םיקער .'*רז םון 19־טן ׳ארהונדערט, אין דעס דדיטן ט״ל, ״נא םאבאגא״ שילדערם ער דעס אנהויב פוכם שםרייט גװישן די סערבן און קראאםן אין די נ״נעיקער יארן. שטארק באקאנם איז אויך דער ליריקער און שפעטערדיקער דרא־ מאםורג בעדןאוויםש. ו״נע ערשםע לירישע שאפוננען דערשיינען אונ־ םערן בסיידאנים קכערעס דע לא מאבאיא. אין דער לעצטער צייפ איז ער באקאנם *וליב ז״ן אויםגעצ״כנםער דראמאטיזירונג פון זשענאאם באקאנםן ראמאן ״דיאגענעס״, וואס איז לעצטנס אויםגעפידט געװארן אין זאגרעב. םימבאלישע ליריק וו״זן ארויס די ווערק פון קראאטישן דיס־ םער נאיזאר, וואפ באזינגט די מיטאלאגיע פון דער סלאווישער אור־ צי ינג. אויסער ז״ זענען נאך באקאנט דער סערב ליאוואן בוטשיפש, באגדאן פאפאוויטש און פאנדוראוויטש, דער יוגאסלאווישער שעקםפיר־ איבערזעצער. די יונגסמע זענען שטארק באא״נפלוםם פון דער ג״ער פראנ־ צויזישער ליטעראטור. זיי זענען אלע שםארק־םאלענטירטע דיבטער און אויך ש-ייבער פערזענלעבק״טן. מאנאילאוויטש, א סערבישער ליריק, בינר אן זיין שאפן מים דער אלםער, פרימיטיווער, סערבישער פאלקם־ שאפונג. עד איז קינסטלעריש געבילדעם און איז א פיינער קענער פון איטאליענישער קולטור. פון אים שטאסען דאס די םעדבישע איבערזע־ צונגען פון פיראנדעלא און אנדערע באדייטנדיקע א״ראפעישע שר״- בער• איינער פון די פרובםבארםםע שריפטשטעלער איז מיליטשיטש. די םעםעם פון זיינע לידער און נאוועלן זענען גענומען אויםן דאלטא־ םענישן לעבן. ערשם נישם לאנג זענען דערשינען זיינע פינף בענדער לידער און עםלעבע בענדעד נאוועלן. ־עבהאפטיק״ם און טעמפעראםענט װ״זט ארויס דער סערבישעד ליריקער דריינאץ. א שטארקע פאראינםערעםירוננ האט ארויסעגערופן ז״ן באנד לידער ״דער באנדיט און דער דיבטער״. אונםער ז״ן א״נ־ פלום געפונט זיך די טאלאנטפולע סערבישע דיבםערין, דעםאנקא מאק־ סימאװיםש. די זאמלונג ״דער יאמער פון רי שקלאפן״ מיט ז״ער םאגיאל־ פאלימישן איגהאלט שטעלן אוועק ז״ער מחבד אויעוויםש אין דער ערשטער ריי פון די יונגע סערבישע דיבטער. באא״נפלוםט דורך די סאציאליסטישע וועלט־שריפםשטעלער זענען די פאעטן צעזאריק און קירלעזשא. ז״ער דירעקםער איינפלוס איז פון א. בארבים. צעזאריק איז בא־ימט געװארן צוליב ז״ן ראמאן ״די צארן קראליעווא״. קיר־ לעזשא איז דער פירער פון דעי ״רעוואלוציאנערער שריסםשטעלער־ גדופעי' אין זאגרעב. ביז 'דעם יאר 1027 דערש״נט אונטער וייך רע־ דאקציע א װייט לינק־אריענטירטע צ״טשריפט, װאס האט ארום זיך קאנצענטריים די יונגםםע רעוואלוציאנערע שריפטשםעלער. קירלעזשא איז דער מהבר פון א ר״ סאציאלע דראמען. ז״ן לעצטע דראמע איז. די געשיכםע פון אן עסטרייבישער גענעראל־פאמיליע, וואם קאן זיו נישט צופאםן צום ה״נפיקן לעבן. די איינדרוקן פון ז״ן רייזע ק״ן דוסלאנד שילדערט ער אין ז״ן בוך אײנדרוקן פון רוסלאנדס ליםערא־ רישע צ״טשריפםן פון אלגעמ״נע דיבטונגען — דערשינען אין זאגרעב און אין בעלגראד. חוץ דעם זענען פאראן א ריי גרויםע פארלאגן, וואס גיבן אויך ארויס די איבערזעצונגען פון דער א״ראפעישער ליטעראטור. װען ביי־ סד• יועלט־קריג איז דערפילט געווארן דער טרייפ פיץ די סערבן. מ'יאל.*ײ פאראייניקן. איז אויסערלעך גלייך באיהאפן געװארן די תארס פון זייער סלובד., עס האס זיך אבעי־ ײאלד ײרויסגעוויזז. אויןע װאכ?אלא שאר׳סײדענע װ;גן פון קולסו־ רעלער אנסד־יקלונג ד0ס פארײניקטע לאנד געפינצ ײך. די קי־אאטן״ די *כ*.ענז יק־פאריסלא־ פענע א*ן זיך װעזבכ, װאס האלפן זיך אן אויפהער יײ זײער טראדי־ גיע, האפן אונטעי־ •*ײכס הער־ *כאפט זיך אמגעריסן פונם סערבי״סן קולמור־לעפן און אויפנענומען דײכדדע און איטאריענײסע אײנ־ ילוםן. די סערבן װידער, ויעדכע האבן זיך נעפונעז לאנגע יאי׳הונדערטעי־ אונטערן םערקיען רעז׳נזים״ זענען •עסאיק באײנפלוסט געװאין פון דעי טעיקי״סעײ קולטור. אזוי זענען אין סאמע אנהויב אויפגעקוכען—פאײיסייג און קולטורעל—נמ״ עענמעיס: זאגרעב און יעלגראד. סיװעט נאך געדייעין גענוג ־אגג, ביז לי צװיי קולטור־היפובים װעלן דויך פאריסײדענע אנטװיקלונגס־פראצעסי זיך צוי יק אויסגלייבן. אלנפאיס באמערקט זיך א בכדי •סטיעין דעיגו. דאס אויעקומען פון דער יוגאסראװייכער מלזבה האט דעם דײב׳ס־איטאליענײנזן א׳ינללוס צוריק איױיסגעפזטופט. לטובת א נײעס. נאציאנאלן אײנפלוס. דריי ־עריאדן קאן מעז באןנײבענעז אין דעד מאד,; נעי יוגאסלא־ װי־טעי ליטעראטוי־. ביז אן ערך 1900 איז די ליבעראטו׳־ גע־וען א רא־ מאנטיפזע און האס זיך געפונען אונטער דייטיטז אײנפלוב. אהער געהעיט דעי־ באקאנטעי- קראאטיפזער ראמאנען־פזריפטיכזטעלעי־ ז־נזענאא. אונטער פראנצויזיסזן און איטאליעניי-ן אײנפלוס פארעזמרײמ זיך דעינאך דער עסטעטיזם און פארסאריזם. ד׳אנונציאס ארט •טרײבן באאײנפלוסט די •גי־יפכדטטעי״עיי װינאװיכ*ט און נעקאװינדטי פין 1914 אן הײבט זיך אן דעי איינפלופ פון אלע אייראפעיעע *טטײעמונגען; עקכפדעפיאניזם, דאדאיזם, פוטוריזס, סור־עאליזם. די קײאאטן דעינענטערן זיך גיכעײ צו די דײטטון, ארן די העיבז—מעד צו די פי־אנצויזן. •טריפטיכניע-^ר מיט סאציאלע א־דעען זענען פאיאן זײער װייניק. ביז א געוויסעי צײט איז דארפ :י׳טי׳י געװען מער, ווי אײן אײבעטער־צײטונג ,.באריא״, װאס איז דערסזינען אין זאגרעב. דעם איבערגאגג פונם ראמאנטיזם צו רײן־עסיבעטי־סע װעימן הזי־ט אן דעי- קראאטייטער *טריפטסזטעלער באביטסו. װאס טורײבט אונ־ עערן פכעדאנים קכאװער, •סאנדאד צאלבקי. ער איז א מיכטיקער און ז־סענאאס •טילער, װאס נעמט זײנע טענעיי פונס אלטן קראאטייטן אדל א ד-אמאשיקער פון ירײמן פארנעם איז װינאװיט־ע. זײנע דרא־ פען זענען איגערגעזעצט אין פיל אײראפעי׳טע •טפראבן. אין״ די דדא• טעס יאהאנדלם ער דעם אונטעיגאנג פון דײי באגוזאײטער רעפובליק. דע,־ עיטזטעי■ טייל ״אלאנס־אנפיאינט', קומט פאר אין דעד נאפאלעאנײטעי צייט, אין װעלבע די באגוזאײטע רעפובליק האט פאילוירן איר פרײ־