Literarishe bleter · 1929-04-05 · 14 (5.4.1929) · p. Seite 273

7'ם!1$15ר ש 51 1005173 015. 14 (257) 7 1ײם 273 האט באנײײ א נײעם חידו׳ט. אײ מיפ׳ט, טיפ׳ט — די װאנצ; אויף די װענט רע־ן ׳טוין דערפון — ער׳טטער קרינםגעפאנגענער און די אײז ראכ;. קיין ברויט און קײן הײם און קײן יטאום װעט ני׳טט ז״ן פון די זאבן. װאיט נאר גערט געיועזןן ״ײן טאטע פצענמ זאנן, אז בײ פאניען קענםטו אפיאו דעם כ׳יאך המװת אונטערקויפן בײ דער שויעא פון יענער װעאט און אהײם אנטאויפן•— זינגט מיט א גמרא־ניגון אײ, װו נעכ׳ט מען? אײ װו נענוט טען א פאר זיאבערנע קערבעאעןץ אפ׳טר װאיט די ׳טרעק פון הארץ אנטרונע;, װען ארע ײאיטן זיך צונאנדגענומען, ארע ײדן א,ין איע נוים, אאע ײאם ײירן עםן — ער׳םטער קריגסנעפאננענער און די, װאם װיאן טרונקען באוטץ מ א ט ע ינז ט ׳ע ע ר 3 ארע מענטיםן פון דער ײעאט• אזוי װי מיהאט אין ׳םטעטערע אמאר נעחאומט בײ דער נײמאיטין, זיינער אײנפ ביינאכט, נאך אין טיפן יטאום, אזוי װי םיהאבן די ביכער פון די װעלט-חכמים אויך געאערנט, דער גרויסער אמדן קארא מארקם און דער חכם פערדינאנד אאםאא, אז אין דער אײניקײט פון אאע ארימע א־ז דאס גאיק פון אאע, אאע. און קײן מענט׳טאעך באוט ײעט מער נייטט רינע;, נייטט אויף ׳טאאבט-פעאדער, ני׳םט אויה נרויסע נאפן און נייצזט — אין נעכט בײ נײמאיטינען — ערשטער קרינסנעפאנגענער ברודערקע, דער װענ װעט דיך אהײם נייטט פירן — ער״טטער קרינסגעפאננענער און איך זאנ, אז א קײזער איז פארט א קײזער, און דער אײנענער דער בעםטער טאקע. װען די װעני ײאאטן ני׳טט צו רז׳שיקעם באוט נעװארן זינט יענעם יאר, װאאט איך אאנג ׳טוין פים געמאכט צוריק צו אונזער ה״ם און קײזער פארט אן אײגענער, א טאטע, האט א ײדי׳ט הארץ פאריטטאנען. און ײען נישט די ׳טרעק, װאאט איך ני׳שט פון זײן מיאיטער אנטאאפן. נור די שרעק האט אנגעכאפט, ארײן ײי א ווינט אין ד• פיס, און געטון א ריס, ניכער װי א ביקם, גיכער װי די דרײ ביקםן, װאם האבן נאכגעיטאסן. דער ׳שװ״ם האט קאאט און ה״ס באנאסן, און — ראם באוט איז געבאיבן אין אײגענעם הארץ. און צו װאם? צואיב דעם א איצט? נישט קײן דאר ׳טמיק ברויט אין קעשענע, אמאא א קניפ צו טון, און זעאטן א זיפ װאםער אין באעכערנעם בעכער, און די קואות אין גאם און די ׳טאסן אין נאם, װאם ׳טטארקער מען ׳טיםט, זינגט מען אאץ העכער. מאטע שטשערב וואם מיר הײם, װער מיר הײםן װו ארימע מענטשן, דארט איז מײן הײם. אומעטום איז מײן היים. אמאא װען איך האב נאך א כאה נעהאט האב איך אנדער׳ט געטראכט פון א הײם — אבער הײנט? פארזונקען, נמעצ צו זיך זי האט געשריבן, געשריבן, װי אאע כאות שר״בן, גארדענע װערמער, הארציקע װערטער — ביז אײנמאא אין אזא ברױו; זי קען נייטט ביז אין נרויען צאפ ארײן זיצן באײבן ײארטנדיק. און די יטאאכט נעמט נייטט קײן עק, און הוננעריק איז מען יעדן טאנ, און איצע איז אזש פון אמעריקע. נעדענקםט דאך א־צע;? נעקומען צואיב מיר צוריק, אײן אוינ אין קאפ, האט ער פאר די זעאנער ני׳טט קײן מורא, און דאאארן האט ער אננעקאיבן אויך אביסא, אאז אפ דעם ׳ט־דוך, מען מײנט נייטט אומזיםט- האב א־ך אפגעשריבן: טו װי דײן הארץ גאוםטן האט זי נישט געענטפערט מער. א־ך האב ני׳צט קײן הײם, םײרן דעם מײםטערם נײמאישין, דער טאטע אין קבר, די מאמע אויף יענער װעאט — דריטער קריגםנעפאנגענער עפעם מאכן זיי — זאגט מען — א נײ מיאיטער, פון אאע פעאקער — אײן פ*ןאק, פון אאע פואקן — אײן פואק, אויף שבעים אשונות װעט מען רעדן, ברויט צו דער זעט, און ׳טיך אויח די פים, און אויף שבעיפ אשונות װעט מען זיננען — עפים אײן איר, איך װײם ני׳טט װי מען רופט עם. כאפט דער װאטנמאכער, כיהאב אאײן ח׳עק מיטצונײן — נור די פיס, די פים װאקםן אין דער ערד ארײן, צעבויגן װי די בײמער-װארצאען פון רעװמאטיז — מאטע ׳טטשערב װער האט דיר געזאנט? אזוי, מאקע אזוי? אות באות? פון אאע חאומות איז עם דער חאוס, פון אאע מאחמות דער םוף און דער שאום — מיאיז פארװאקסן דא אין שרעק, װי א דארע פאינ אין שפינגעװעבעכץ — מיעט זיך א ריר טון, מיעט אעבעדיק װערן צוריק, חברים, איך װעא מיטגײן. צװײטער קרינםנעפאננענער האט זיך אויפנעכאפט צו זאנן אמן נאך אן אאטן קידוש,