Literarishe bleter · 1929-04-05 · 14 (5.4.1929) · p. Seite 271

וח!־ז ד_יע 2/1 ארום, און םון דער ײעאט ארום םיט דער איבערװעאט—א־ן אזעצכע כ־אפענטן װערס טארםסאי אוים שינםטאער. אין אזעאכע כיאכ־ענםן אדער אין א צײט ם,ין אזערכע ׳שוין נאר אן א ׳םיעור פאמענטן, בא- קעפפט טאאםטאי קונםט בכאא און זײן אײנענע קונםט בפרט. רער קינםמיער כער פאר ארע אנדערע קואטור־׳פאפער. פוז זײן אינטואיטױו. ער פוז אויױ אן אינטואיטױון ארפן צוטרעטן, אויםנעפען, ׳טאםן און איבער״עאםן די ײעצט. ער םוז א צונויפנע- נאסענער און א צונויםנעפצאכטענער א־ן זײן װיצן, םיצן און דענקע;, א צונויםגעװאקםענער אמאני׳פ אין אן אופבאװוסטער-באװוסטזי- נייןײט * ויך אראפצאזן אין אצע תהופען און דעדקויבן זיך צו אצע הויכן פון דער א :יװערםאצער דינאפישקײט. און װי אזעצכער פוז ער ׳שטויםן ני׳שט נאר די קונסט, נאר רורך דער קונסט, אױך די נאנצע קוצטור, א׳ן יי ײענן םון אצ׳ז א טיפערער און ׳םטארקערער איפאנענטקײט און םון אן אצץ-פער אויםנעהאצטענעם, אײנהײטצעך- םיצפאכיקן און פיצםאך-אײנהײטצעכן פאניזם, װי אויך — אין די װענן םון א פער-דינאפי׳פער ׳טעםערי׳ג־ק״ט נ. ש א פ ם $ ן י. 3 א 3 ע ל די קאשפאין אין רוםצאנר פאר די צעצטע יארן האבן נע- םונען בײ אים זײער אויסדרוק און תיקון. באזונדערם ד־ קא׳םפארן בעתן קר־ג אין אוקראינע, אויה דער פויצי׳טער נרענעץ. באבעצ זוכט אויױ אינם צעבן דאם נייםט פאאקערטע, ער דערצאננט דארט, װו א האנט םון א פענט״םן האט ני׳צט נעקאנט דערצאנגע;. אין אט רעם פונקט טרײבט ער אפאצ אםיצו צוםיצ איבער, ם־פאצן אים אר״ן אין האנט ני׳םט נאר קײן רײנע זאכן; דערפאר אבער, רארױ פען פורה זײן, װערן אםיצו די ני״״־ט-דײנע זאכן נע- צײטערט, װען דער דיכטער רירט נאר צו צו זײ. אוױי אט דעם זזענ זײנעם כאפט ער אזיי־ דער׳עיטעדנדיקע ״פאפענטך, ויאכ צעטרײםצען פפש דאס בינטצ-נערװן אונזערם... ראם באטראכטן, צפיעצ, פון רי קריםטצעכע ״•עײעסטער־■ דעם ״אבר״ בײ רעם ײדייטן זעצנער בעת זײן נםיםה (״דעם רבם זון״) און נאך אזעצכע פרטים־ אםיצו די ״עקםפרעפיאניםטישע״ ביצדער זײנע פאכן ני׳עט קײן אײנדרוק פון נעק־נסטצטע, װי ב״ אנדערע, נאר ז״ יםטיפען פיט דער שױדערצעכער אטפאםפער, ײאס ארום-און-ארום. דהײנו; ״די ׳שטיצקײט האט אצץ אײעקנעהרנעט, און נאר די צבנה האט נע- װאנדערט פון יענער זײט פענסטעך ארופפצעכטנדיק א־רע בצויע הענט ארום איר זארגצאזן און נצאנצנדיקן קאפ״ (״דער איבער- נאננ םון זברוט׳ם״). יא, קראםט, קראםטן איך באצײכן די זאך פיט א קצי־ן ב־סצ נאציאנאצער נאװה. װ״צ די אצע ײדישע שרײבעך ײאם ׳ערײבן אין פרעפדע שפראכן, רופי׳ס, דײטש, א א. װ״ זענען דאןך צ״רעך זײער קאי״ע ,״רי־- בעך י" שײיפען אין דעם אקעאן םון דער ויעצט-ציטעראטור. אבער זײער זעצטן זעט פען צװישן זײ כאטש איין קאפ, װאס זאצ זיך ארױםרוקן העכער דאס איז שוין נישט סעפיאן ױשקעײיטש און אםיצו נ־שט אםיפ דיפאװן אײן זאך נאך װאס פאכט בײ אים א שצעכטן אײנ- דרוק—זײן שנאה צו דעם נעטא און דעם ײדן םון געטא, דער עיקך װאם זײן אנטיסעפיטיזם איז נישט פון אונזער א בן-בית (ײא פיקאן נעפינען אויך בײ א ײדישן שרײבערן, נאר פון א נ ו י דא איז םוױ-כצ-םװי א פין ײ ד י ש ע ר נ ו י, װאם בײם בעםטן װיצן איז אים שװער ציב צו באקופען. פון העביעיש.?יסע-ל־^די־שע ב?עסער נוס. 14 (157) ןיצאםאפישע טדארטענישן און סעטאםיזישע םפעקוצאציעם און װארפט ארײן אי צעײינען, אי אונז אין דעם ציפעך וװ קיטי נ״ט אוים פון נחת דערפון, װאר איר קינד האט ערשט הײנט אנ- נעהויבן צו דערקענען די םענטשן, װעצכע נעפינען זיך שטענדיק ארום אים, דערהויפט זײן טוטעת און אויב קיטים פרײך װײצ צעװין איז אן אבםטראקציע און נישט קײן קינםטצעריש געשטאצט, װערט אבער קיטיס פרײד אונזער פרײך און מיר פרײען זיך אזוי הארציק פיט איר פרײדיקײט, װי הארציק מיר צאכן םון צעװינם קאפיש- קײט. פרענן פיר זיך פארװאם, אדעך בעסער נעזאנט, םיט װאס און תרך װאט טאצםטאי באװײזט עס צו פאכן אונז צו קװעצן אזוי שטארק םון נאטאשאם קװעצן םון דעם, װאם איר קינר בעסערט זיך, און צו םרײען זיך מיט קיטים םרײען זיך פיט איר קינדם הכםות — קאן דא קיין שום אנדער ענטפער נישט װי דעך אז טאצםטאי באװײזט ארויםצורוםן אין אונז דאס פיט-קײעצן און פימ-םרײען זיך דורך דעם, װאם ער צװינגט אונז דורך זײן קינס- טצערישק״ט צו דערפיצן און צו דערזען אין דעם קװעצן אױ פרײען זיך םון די צױ״ מאמעס םיט זײערע זוינ-קינדער — די אונױוערםאציזם, די דויערהאפטיקײט און ממיצא אויך שיין דאס געװיכט און די װעררע, דאם ציצ-און-זין-באװוםטקײט. אװי גוט װי דאם ציצ-און-־יי-אופבאװוםטקײס און איבערבאװוםטקײט פון אצץ, װאם איז אײננעשצאםן אין דעם הימצש-ערדישן און ער־ ריש-הימצשן באנריף, װארט און אויםדרוק: פוטערשאםט אין ציכט םון דער אייביקײט און הײציקײמ, װאם טאצםטאי דערי קינסטצער װארפט אויױ מוטערשאםט, באקומען א נאנץ אנדער זין און באטײט אצע :עשעענישן און געשטאצטן. װעצכע טאצסטאי צאזט דורכצויפן פאר אונז אין רי קונםט װערק ״מצחפה און פרידן״ און ״אננא קארענינא״. און א ראנק אזא אדער אנדער ציכט, װאם ער טוט א װארױ מיט אן אויםערנעװײנטצעך-קינסטצערישער קראפט אויף פענטשצעכע געשטאצטן, שײכותן און באצױננע;, טאטן און האנדצונגע;, װערן םוי זײן קינםטצער האנט ארײננעפצאכטן אינם אוניװערםאצן נעװעב פ■; באשמײן און פארגײן, זײן און װעבן אצע נעשעענישן, אצע זאב; און אצע םארקומענישן, םײ די װאס זעען אױם צו זײן קצײן, אומבאדײטנדיק און םינדערװערטיק, ם״ די װאם פארכאםן אונז פיט זײער נרױסק״ט, םיצבאד״טינדיקײט און הויכװירדיקײט — ז־י אצע נײען ארײן אין דער אוניװערסאצער אצץ-ארומנעמענדיקער נאנצקײט װי נצײכבארעכטיקטע, גצײכבא- דײטנדיקע טײצן. טאצםטאי דער קינםטצער װײםט, אז דאם קצענםטע און דאס פ־נדנםטע איז אנטהאצטן אין דעם נרעםטן און װיכטיקםטן, און אז דאם נרעםטע און װיכטיקםטע זעצט זיך דורך און קאן אויפנע- נומען װערן דורך דעם, װאם זעט אויס בײם אנדערן קצענער פונכ קצענםטן און מינדעךיערטיקער פונם מינרערװערטיקסטן. אין דער אנטשטײוננ, זײן און אנטװיקצונג פון יעדער א־ינציקער זאך אין דער װעצט באטײציקן זיך װי װירקנדיקע און אופבא- רינגצעכע פאקטארן אין קרעפטן בײדע — דער ה־פצ און די ערך און ארײננײן מוזן זײ-ב״דע, די הימצשקײט און די ערדישקײט אין אצץ, אפיצו װאם איז איבער הימצ און ערך די אבםאצוטע אפנעשײרנקײט און די טראנםצעדענטאצקײט פונם העכםטן איבער דעם נידעריקםטן, — אזא טראנםצעדענטאציזם און דואציזם נעפינען פ־ר בײ טאצסטאי דעם טראכטער און רענקעך טאצםטאי, װעצכער איז גאר נרויםער קינםטצער אין די מא- פענטן פון נאנצקײט >.ון איפאנענטקײט, איז או־ך דעפאצט קריםט אין פערעזשאװםקים זין םון קריםטנטום, נישמ קריםט אבער און װײניקער קינסטצער און פיצאסאך הנם נרויםער דענקער און טראכ- טעך איז טאצסטאי אין די פאםענטן פון צעשפאצטנקײט, אין די פאפענטן, װען ער רעיואצטירט םיט זײן נעדאנק קענן דער צײדנ- שאפטצעכקײט, װעצכע עם האט זיך אים נישט אײננעגעבן אינ- נאנצן צו םובצימירן און צו אוניײערסאציזירן, און קעגן רער םי- זישקײט, פיזיאצאנישקײט און קענן דער שײנקײט װעצכע ער האט נישט באװיזן נעדאנלצעך צו פצאטאניזירן און צו אידעאציזירן, און װי אזעצכע זי אי־ן־ אײן פיעדעםטאצ מיט נוטםקײט און גע- רעכטיקײט אװעקצוזעצן אין די פאפענטן, װען דער י.אמף װערט האפנוננסצאז און װען עם ײערן פארצארן אצע האםנוננען אויף א װעצכער עם איז הארמאניע א־ן זיך נוםא, װי אויך אויף דער הארמאגיע צװישן זיך מיט דער ײעצט