Literarishe bleter · 1929-04-05 · 14 (5.4.1929) · p. Seite 269

?יסעדיאדיישע בלעםער נ^ס. 14 (57') ן״ס 269 דעם, וױ<זס ער איז יטטארל באיעעםטירןט ײיטן דעדאנירן דעם א•:־ טערנאצ־אנאלז ז׳עורנאי ״טאנד״, טרעט ער צו צו •סרײבן א נרויםן ראטאן פון ראטנפארבאנד-אעבן אונטערן נאטען ״אויםן אעראפיאן פאי״. פון דער הױן־ זעט טען אלץ טיט א ברײטערן פארנעט און... אניענטיײ. * * * דער צוג ד$ט נערירט. און האנג װעט באײבן אין זכרון די פארבראבטע יעעה טיט אנרי בארבים;, דעב ׳עריפטיטמערער און כיענטיט.— י. שהײגער דיקן קורי$ז: בעת ער, אנרי בארבים, אאם טיןורב םון אנאטאר פראנם האט אים פארגערענט זיך צו דעקראריר; צום יואטוניזם האט אנאטאר פראנם גענוטען א בוינן-פאפיר, אונטערנע׳טריבן אויר אים זײן פירן נאטען און דעראאננט עם ט־ט א ׳טטײכא באר- ביםן אין האנט ארײן און צונענעבן: — איר קאנט דא אזיםן פאפיר אויפשרײבן, ויאס איר װירט נאר אר״ן, איך ניב אײך פארוים טײן הםכמה דערצו. דערבײ האט בארבים צונעגעבן: דער ראזיקער טענטיערעכעד דאקוםענט אין בראנקא ריגט בײ מיר עד-עורם נישט אויסגענוצט. בנוגע זיך נופא, — דערקרערט א. בארביפ, — איז א חוץ ה. נאם})נס>ן(/ש'ק>}גא אננא קאדענינא און קאנםטאנסין לעװין (3 א ר א? ע 7 ן 13 ן ם א ל ס ם א ' ס ה 1 י 3 ם ־ ה ע? ד ן א י ן ״א נ נ א ק א ר א נ י נ א״) בוך ״אננא קאדענינא״, װאם האט זיך אײננטרעך פון זיך ארײן נעענריקט מיט דעם טויט פון אננאן — טאכט אויח אונז קײן אײנ- דרוק ני׳עט. זי באאײנפרוסט אונז נישט, זי באקערט אונז נייעט צו קײן נ״ע אידעע און צו קײן נײעם אידעאר, װ״ר מיר פירן נישט אז דער דאזיקער םוד. ײענן װערכן ער האאט א גאנצע דיסערטא- צ־ע, זאר אים ארײן ראבן באטת איבערגעאנדערשט, געטריבן צו העכערע, אײדערערע און טיפערע טאטן ׳םוין דאס ארײ;, ײאס ער מאכט אזא נרויס װעזן פונם האאטן זײן םוד פאר זיך ארײן, רעדט יסוין ז־יער שטארק פאר דעם, אז נייעט נעײען איז אין רער ניעטה גענונ עקםטאז, נענונ ענטוזיאזם. גענונ פאדכאפטק״ט מיט עטװאם, ײאס זאר שלאנן טיפע װאדצרען און ראזן טיפע שפורן רעװין זאנט אונז: ״נײן מען דארח נייסט רעדן — דער דא- ױקער םוד איז פאי ביר ארײן נויטיק ײיכטיק און אוטאויסרריק- אעך אין ײערטער״ ״דער דאזיקער נײער נעפיר האט טיך נייעט איבערנעביטן, אויך נישט באנאיקט, נישט דודנערויכטן םרוצריננ װי איך האב טיר פארגעשטעאט —פונקט אזוי װי דער געפיר צום זון. נישט נעװען איז אויך ק״ן שום סופריז אטונה, נישט אמונה — א־ך װ״ם נישט ײאס ראם א־ז אזעאכעם — נאר רער דאזיקר נעפיא איז אויך אזוי אוטבאטעדקבאר ארײן טיט ריידן און האט זיך פעסט אװעקנעזעצט אין דעי גשיטה ״איך װער, װי ריז א־צט, זיך בײזערן אוװ־ אױואן דעם פורמאן, װער ביז איצט. זיך קרינן, איך װער, נישט װען און נישט ײו טען באדארץ, ארויםזאגן טײנע נעדאנקען עם ײעט ײי ביז איצט, זײן א ו־אנט צװישן רעם הײריקםטן פון ד• ה״ריקםטע אין ט״ן נשיטה און די אנדערע, אפירו טײן ײייב, איך װער ײי ביז איצט זי באשורדיקן פאר טײן שרעק, און דערנאך חרטה האבז אויח דעם, ײער, ײי ביז איצט, ניש־ט פארשטײן טיטן ש־כר פאר- ײאם איך דאײן, און ײער דאװנען — נאר טײן רעבן א־צט, טײן נאנץ אעבן, אוטאפהענניק פון אאץ, ײאס קאן זיך טרעםן מיט טיר יעדע טינוט פון טײן רעבן, איז נישט נאר ני׳טט אומ- ז-ניק ײי עם איז פריער נעײען, נאר עם האט אן אוטצײײםרהאםטן זין פון גוטם, װערכן איך האב די טאכט אין אים אדײנצוירײנן״. און נישיט נאר ר׳זװין. נאר װער םיזאר אזערבע װערטער אונז :ישט זאנן, װארטן טיר פארשטאנען, אז די דאזיקע װערטער גיבן נארניש־ט קײן אײנציקו טענטשן אחוץ רעײינען און װאם זײ ט״נען צו רעײינען אי״ן, װײס נאר אדער רעװין, אדער טאר- סטאיים טראנסצעדענטארער נאט — דער גאט ײאס קאן נישט פארשטאנען װערן און װאם קאן נישי> רעפינירט װערן: דער נאט. ײערכער זיצט איבעד דעם טענטשן ארער שװעבט איבער דעם טענטשרעכן ערדיש רעבן, אבער אין דעם טענטשן. אין די אינער- רעכקײטן םון דער טענטשרעכער נײםטיקער און פיזישער עקזים- טענץ, איז פון אים קײ, שום שפור נישט פאראן, ײ״ר ער רײםט זיך נישט דורך און קומט נישט צוס אויסדרוק דורך יעדן פראטעי און ציטער פון דעם מענטשרעכן רעבן א.ײץ אונזער ז־נדיקער װערט דאם א־ז א גאט, װאם יאן נ־שט א־דענטיפ־צידט װערן טיט דעש (םוו*) און אז אויך דער קינםטרער אין טארםטאין װ״םט דאס זער- ביקע ײעגן רעײינען, זעען מיר פון דעם, װי טארםטאי ניט איבער קיטים — רעײינם ױײבפ — קוק אויױ איר אײנענעם טאנס פירא- זאפיע. ״זי האט געײוםט — שרײבט טארםטאי — װאס עס האט געמאטערט איר םאז. דאם איז נעװען זײן נישט נרויבן. נישט נע- קוקט אוױי דעם װאם װען טען זאר זי נעװען פרענן, צי שטערט זי ז־ך פאר, אז אויב ער װעט נישט אנהויבן נרויבן, ײעט ער אויח יע- נער װערט זײן א פאררוירענער, ײארט זי געמוזט אײנשטיפען, אז עד ײעט זײן א פאריוירענער — האט דאך זײן נישט גרויבן נייעט געמאכט זי אומגריריעך אנערקענענדיק, אז פאר דעם נישט נרוי- ביקן קאן נישט זײן קײן שום רעטוננ און ריבהאבנדיק מער פון ארץ אויף דער װערט די נשטה פון איר םאן, האט זי דאך מיט א שםײכר געטראכט װעגן זײן נישט נרויבן. און האט צו זיך ארײן געזאנט, אז ער איז קאמיש״ און מיךרײענעדיק די דאזיקע װערטער, װירן זאגן: ״בראײא, קיטין נישט נאר. װאם דו האםט שטארק ריב די נשטה םון דײן טאן, נאר דו קאנסני אויך ביז נאר דעם שניט פון דער דאזיקער נשמה״. יא, רעװין איז קאמיש: קאטיש ביז צום טאטענט, ײען ער איבערצײנט זיך או עד איז װי נאקעט (פםיכיש נאטיררעך), און אז ער מוז אין מאט״רנישן םאררארן גײן. און קאמיש איז ער פון דעם טאטענט, װען ער דערפירט זײן נאקעטקײט, ביז צום טאםענט װען ער װערט נרויניק, אויםנעפינענדיק דעם נרויםן םוך ײערכן ער באשריםט צו הארטן םאר זיך אר״ן. און אין זײן נרויביק״ט איז ער פונקט אױי קאטיש ײי אין זײן אוטנרויביקייט. ער איז קאט־ש װען ער װערט נערירט און, װי ער דענקט, דעײארוציאניזירט פון דעם װאם ער הערט, אז דער םו־ער פראטאן רעבט צוריב דער נשטה, װי נאט האט נעבאטן. קאטיש, ײען ער באשריםט אז טען דארף רוקא רעבן צוריב עטײאם אוטפארשטענ- דרעכעס, צוריב;אט װאם אים קאן קײנער נישט פארשטײן און נישט דעפיגירן. און נאך קאםישער איז עך ײען בארד נאך אט דעם באשלום דערםילט ער אז ״נישט קוקנדיק אויף דעם שטענדיקן און דערהויפט איצטיקן באזונדערס שטארקן פארלאננ אין אים צו זײן אין פר״נטרעכע, און דער עיקר אײנפאכע באצױננען צו זײן ברודעך איז אים דאך נישט אנענעם צו קוקן אויף אים און ער לאזט אראפ די אוינן און ער װײם איב נישט װאם צו זאגן ער איז קאטיש, ײעז ער זאנט קיטין זײן װײב, בעת זי איז אין גועסטן עקסטאז און אויסער זיך םטש פון פרײך גליק און ריב- שאפט צום זויג-קינד טיטיאן — אז דאם קינד האט נישט,נאר נ־שט ארויםנערופן אײ אים א נײ-א״גנארטיקז נעפיר, װי ער האט עם רערװארט װי א םופריז, נאו-אנשטאט דעם א נעפיר נאר פון עקל און רחמנות. און ״אמיש, אויב נאך נישט ערנעך איז רעװיז איז זײן קאקעטירן מיטן םוד■ װעלכן ער האט אנטדעקט. לעװינם לאנגע דרשה, ײאם מיט איר ענדיקט טאלסטאי דאם