Literarishe bleter · 1929-04-05 · 14 (5.4.1929) · p. Seite 267

4ןײם 267? {257) 1■* .012 111051?3 1121'1811/0'? ד.?עהדעד/בדיס? בײם קבד פון עםיל װעדהאדן עםנט צו דער װע<ט. םענט אמאנט איז ״אנמדעקט״ געװארן או; מפורםס נעװאר; איבער דער װעאטי געסט גײע; און נ*םט קומען א; א םוף. כמעט טעגיזעך באװײזן זיך עם די נ־וי^ע ט.. יםטן־אויטאס, װאם װעקן אויף, מיט זײער גערוייט, די רויקע א■; װאביק-יעיאםנד קע אײנװוינער. די ה״זיעך םיט די מענט׳שן טול-ע; זיך צוזאמע; אין יערעק פאר די נרוים־יעטאטייםע אויטאם, װאפ בא.אנעח דעס אײנ־ ציקן פלאץ אין ׳עטעטק. דאס איז מען עוילה-רגי צוט קכר פו; עמיי װערהארן. הערט מע; צענדייקער יטפראכן זעט מע, װײט־ררעמדע פנימער, און ארע באלאדן מימ ביומע; או; קרענץ. מיקומט אפנעב; כבור דעב נרויםן װעלט־דיכטער די באיטײדענע סענט אמאנטער פאיקם־מע*טען, — װעיכע װערהאר; האט אזוי יליב נעהאט, זעענדיק אין פאיקם־מענטש ״דעב צוקונםטיקן בויער םון מענטיטז־ברודער, םון דער נרויםער יטטאט- װעיט״,-—שט״ע;, ׳טטוינען און קוקן פארנאפט אויר ,־י אלע געםט אין זײער ׳עטעטיי זײ זענען ממיט ביז מרעח גערירט פון דער בא־ רימטקײט פון זײער קיײנעב עמיי בײ די הינע פאאקם־מענטיטן איז יטוי; װײט פארנעסן געװארן דער אילטער רעקיניעזעד פיעמייטער העלד פענט אמאנט, אויף װע־ מענם נאמען דאס יטטעטק רוםט זיך. די אאטע אעגענרע מאכט יטוין פלאץ פאר דער נײער יעגענדע פון עמיק װעה,או;. רער נרויסעד מידארף בקרוב עפענען אי; בעיניע א װעדהאו;-מוזײ. דארף מען, הײםט עם, פארן ק״ן םענט אמאנט... האט ו עד װערהארן־קא־ םיטעט באיטטימט א טאגי זענען מיר געפאדן א גװפע בעקגי׳טע יטרײבער, זיטורנאקיםטן און געםט. אין נרױכן טוריבטן-אויטא — װאם פירט אונז אהין—פארברענגען ײארעב־הײמ׳זעך מענט׳טן פון װאריעע ביז באמבײ. דער ײערהארן־נײסט•—װאם םא, באפט אונז— פארטראנט ניעט קײן צעיטײדטק״ט, פרעמדקײט. מיר װערן װי אײן מ׳עפהה. מיר פארן ארײן מיט געיוי׳ע אין •עטעטי דער גראקן־ טורעם קלינגט אוים זײן קיד קכבוד די נעסט. טיווײפט אויך, אז יערײבער קומען. אונז נעמען־אויף די צװײ חיעובםט* מענט׳ען סון ׳עטעטק: דער ערטםטער נלח און דער אין דרײען געבװגענער עלט־ םטער פישער. םיר גײען ארויף צום קבר. הינטן, ארום קבר, רינגקמ אונז ארום דאם פאקק. װערן געקײגט די קרענץ און בקוטע;. אן אלטער פר״נט פון װערהארן ציטירט, םיט א ציטערד־קער ׳טטימע, און מיט התקהבות ראם מעבטיקע קיד ײערהארנם ״קעבן״׳ ארום—א רעקי־ גיעזע שטיקקײט, װאם װערט נאר איבערגערים, דורך דעם װעקן־נערויש פונם טײך שעידע. דעם דאזיקן װעקן־*ערײ׳ע האט ער דאך געװאקט אויך הערן נאך זײן טויט. די לעצטע אפטימיםטישע פערזן פון ״קעבן״ װעקן ארעמען אויף. די פאריתומטע כשפחה בעל־ נישע יערײבער טוליען זיך נאך צום קבר. זײ זענען רי;עצטע, װאפ נ״ען ארונטער. מיר צעגײען זיך איבערן שטעטל. דער *קטעד פ״עער פירט אונז. צופ טויזנטםטן מאק דערצײקט עח ״כ האב נעקענט עמיקן, געװעזן א גוטער, אבער א נישט־זיכערער. ־עטענדיק צעדר״ט און נישט געטויגט צו אונזער ארבעט. דא האבן מיר ז ך אמאל געשקאנן. דא געװוינט. דא געזעגנט זיך םירעצמע מאק. דאי..״ און רער א״ננעבוינענער פישער רעדט אפגעהאקט, יברעקט זיך, אנטשוקדיקט זיך פאר א צו־הארט ײארט, ארן נישט ױיםן, װאם עמיק האט געשריבן. אט װײוט ער אונז דאפ נעבוירן־הויז פון װער־ הארן. א קק״ן ה״זק, פון װאנעט םיזעט זיך די שײנע ׳עעקדע־פאנא־ ראמע. ה״נט איז דאם הייזק פארנומען פון א יפפי ,־קראב. דער אנדענק-טאװק אויפן הויז פארהיט פון פאחעםנקײט דערפאר אבער היט רער דאזיקער פישער — עמיק װערהארנם עקטםטער חבר—שטארק אפ דעם קבר. ער איז פ.ין די ערשטע, װאם קומט אהער יעדן םרימארג;, אכטוננ צי געבן אויף די איבערנע־ בליבענע קרענץ און בקומען. ער איז אויך תמיד דער קעצטער, ײאס באגקײט די אפפארנדיקע נעםט. א צײט נאך האבן םיר נעזען םונ־ װײטנם די אלטע ציטערנדיקע האנמ, װאם האט אונז באנריםט, ביז רער אויטא איז פארשוװנדן םון זײן אוינ. נײן צוב קבר פון גרויםן בעקגישן דיכטעד עםיק ױערהארן איז נישט קין זעקטנקײט צװישן די בעלגישע שרײבער און זײנע פארערעח מינײט צום געביירן־טאנ, *ום דערשײנען פון זײ• עריעט בוך און מיגײט װען מיפיקט זיך נלאט אומהײםקעך. עם קומען בעק־ גישע שרײבער צו זוכן א טרײםט, זיך דערװארעמען ארום דעם קאלט; מארמאר־שטײן. עמיק װערהארן איז אװעק אין דער גרויםער װעלט, ער האט תמיד נעלעבט אינם רוישיקן פאריז, און הינטער זיך געלאזן זײן קלײנע הײם. האבן זיך בעלגישע פר״נט נעםיקט פאריתומט. אנ־ דערע האבן תרעומות געהאט: װערהארן — א זון פון פקעמישן פאלק — שטײט אן א ז״ט פון גרויפן קאמף םון פלעםישע פאקקם- מאסן און זיננט אוים זײן צער און זײן ענטוזיאזם אין א פרעמד רשון. און װען איז נרויםן בקוטיקן געראנגק, נאװעסבער 1916, איז װערהארן געהרנעט געוו^רן דורך א באן־קאטאסטראםע, זענען זײנע אלטע פרײנט םון קקײנעם בעלניע אנטשװיגן נעװארן: ײערהארן איז צוריקנעקומען צו זײן אלטער הײםן אין אײנעם םון זײנע װונדערבארע שױים — געשריבן אין א פארבענקטער שעה, װײט פון זײן באקיבט, פראנדערן־הײם — האט ער אויםנעזונגען זײן צװאה: ...״דעם םאג, װען איך װעל צעםרעטן װערן, איז אויף דײן ערד, בײ דיינע ברעגן זאל ם״ן גוף באהאדטן װערן, כדי אין טויט מ״נעם דערפילן נאך ד״ן רויש״. אזוי האט מען געטו;. װערהארנען האט מען איבערגעפירמ אין זײן קקײגעם פקעמישן געבוירן-שטעטק םענט אסאנט, װאס קינט בײ די ברעגן פון דעם טײך שעלדע, ״םון דער װונדערבארער שעלדע, װאם דערצײקט מיר אין איר םודותדיקן רויש רעס בקוטיקן נעראנגק פון מײן מענמשן־אפשטאם״. קיגט זײן קבר אויף א בארנ, נעבן דעם טײך, און די װעלן שװענקען און לאשטשען דעם שװערן מאדמאד, אונבער װעקכן עם רוט אין זײן אײביקער רו דער גרויםער זון פון קקײנטשיקן םענט אמאנט. בײנאכט װערט דער קכר כאקויכט;, און זײן אייבנרערמאנטע צװאה—ײאם איז אויםנעקריצט אויף דער מצבה באקויכטי דעם װענ פון די פארבײפארנדיקע שיםן. איז שוין א מנוינ נעװארן, אז אלע פישער און שיף־מענטשן פארבויגן זיך פארן נרויםן;־יכטעח סענט אמאנט איז א קלײן שטעטעקע, קויפ ז ריי טויזנט א״נ־ װוינער. דא איז װערהארן נעבוירן נעװארן. עם א ז א קקײן שטעטע־ קע פון פישער און הענדקער, אביםל הײזקעך,;ואם טוקיען זיך צו דער אײנציקער קירכע, מיטן הויכן טורעם, װאס באהערשט דאס שטעטק. דאם ישטעטל קינט גאר אן א זײט, אוומנערינגקט מיט בקאטעס און קרומע װענן. זעקטן־ײען האט זיך באוױזן דא א פנים־ חדשות. די אײנציקע עדות םון דער דרויםנדיקער ײעקב זענען געװען די פארב״פארנדיקע קלײנע שיםן. אבער זינס ,וערהארן איז ״צו־ ריקנעקומען״ אין זײן שטעטק ארײן, האבן זיך טױ און טויערן צע־