Literarishe bleter · 1929-04-05 · 14 (5.4.1929) · p. Seite 266

זײס 266 ,ליסעד^דיש^ בלזזםסר 012. 14 (257) זעלטן א ײדיע בוך פון פוילן ערגעץ-װו ־ערמאנט. און דער ױננער ש. גאדדןזן, א״דער מיהאט אים צונעשפארט צום װאנט, איז נע- װען זײער אויפריכטיק און זײער רירנדיק, בעת ער האט נעװאלט מאכן דעם פרווו צו דערנענטערן רוםלאנר מימ פוירן און טון דאס װאם פיי װיין און װאיטן נערן נעסון. אין באסת, װיבאצד א. וי זען, ה י!ײװיק, מ׳טה נאדיר, ק. מרמר, דוד בעדגערםאן, מנחם בא- ר־ישא, ״שרײבער, װערכע — װי נארדאן פארטײדיקט זיך — זענען אדער איננאנצן אונזערע, אדער שטײען נאנט צו אונז, דרוקן זיך אין רי ״יציט. ביעטער״, ״הרמאי זאין אויך אואערע (דא־ הײםט םאװיעטי׳םע) נ״םט קענען זיך דרוקן דארט״. און — ני׳שט קײן קיעגערע קינסטיער, װי די איע טוםאער אנ; ׳םרײער, — א. גראנאײםקי, מיכאעדם, ב. זוםקין האבן נעפינען פאר נ׳עניעך צו נעבן פאר די ״ריט. ביעטער״ םפעציעיע גע׳םפרענן און גערן באאויכטן דארט די ארבעט, די כײנות פון זײער שאפן, װײא ז״ האבן נעזען און זיך א־בערצײגט, אז זײ האבן פאר ז ן א גאעצנדיקע אוידיסאריע, װאס האט א ספעציערע פאדאינטערע- סירונג און פיעטעט צו די קינםטקערי׳םע דערגר״כוננען פונם טעא- טעד און דאם זעי5בע אױ מיט די אנגעזעענםטע ײדי׳םע דיכטעו און ׳עריפטיעטעקער פון ראטנפארבאנד, װערכע ׳פיקן אהער זײערע ער׳םמ-דער׳טינענע װערק און װילן און נארן םיזאצ זײ דא אוייפ- נעםען, פאר׳טטײן, ליב באקומען. און ני׳םט נאר אײנצצנע ״װײב- הארציקע״ קינסטרער, נאר אייך אננעזעענע ײדי׳ט-םאװיעטי׳טיז קוילטור-אינסטיטוציעם ׳טיקן ארוים זײערע אויםנאבעם און װײצן און גאדן פאדביגדוננ מיטן ״די׳ען אויםראנד. ״פאקן זײ אויך ארוג- טער דערמיט אונטער דער װירקונג פון פרעמדע קראםן״ און אזי־ װײטער׳' פארפאא;, ה״גט גארדאן, מארנן א צײײטער. איר װעט ב׳טום אופן ני׳טט יטאפן א תהום, דארט װו ער באדארף ני׳טט זײן די ײדי׳טע ריטעראטור, דאס ײרי׳טע ׳טאםן פון דא און דארט ײעט ברעכן די קינםטרעכע צוימען, װערכע איר װירט אװעק• שטעק צװישן איין טײר און צװײטן. און פארםאק, איר װעט נארגישט פועק — די ה״גטיקע ײדישע ריטעראטור הײבט זיך נישט אן און ענדיקט זיך ני׳טט ברויז אין די ראמען םון ראטנפאוי- באנד. דאס װײםן און פירן ארע, ארע ד■ בעפטע און טאראנטםו< םטע אויך פון ראטנפארבאנד. סענט איר ײי ׳םרעקן און װי װא- רענען מיט די מיאוםטע װערטער דער ײדישער קינםטרער פון ראטנפארבאגד װעט מוזן און ײעט װעק פארברײטערן זײן השפעה-קרײז, ער בענקט און װעט בענקען נאך די צענער טויזנטער ײדי׳טע רעזער , אויסער דעם םא- ײעטישן ״תחום״ און װעמ מוזן זוכן װענן, װי צו דערנײן צו די פדעמד־רענדישע ײדישע רעזער איבער די קעפ פון די ארע זאר- נער-פארזארנער פון זײער נשמה. האט דאך דער מאםקװער ײדי- שער מרוכה-טעאטער נעשטרעבט זיך צו באױײזן אויך פאר דער ברײ- טערער װערט. און קענן ארע אינעװײניקםטע שטערוננען, ארוים- געפארן קײן אײראפע. פארײאם איז דער דארטיקער ײדישער שר״- בער מחויב זײן פארנראבן אין די מחיצות םון אײן ראנד, הנם עס ציט אים אין מרחקים? — און פארװאס האט דא אומעטום דאס װאוט עפעס א ריעז- מאן, און נישט דער ײדישער םאװיעטישער שרײבער נופא״ זאר דער ײדישער סאײיעטישער שרײבער גופא נעמען דאט װארט און ניבן אן ערנםטע רעקציע די ארע טומרער און שרײעו, ײאס רײסן און צעשפרימערן דאס ײדישע שאםן. — ארויסנעטרעטן םימ פאיש״דענע חקירות און געפרוײט זיך פאר- בײטן די פאריטישע כאראקטעריםטיק פון גארדאנס טאם אויף א פםיכאראגישער״. און אײנער א םטודענט האט אײי גאר נע- זאגט: ״מיר, אנפאנגער, קענען נישט יעררעבן די מינוט, מיר זאק זיין אפגעדרוקט. כדי זען אונזער פאםיריע-נאםע;, זענען מי״ נדײט שיקן אונזערע רידער נישט נאר קײן פו־רן, נאר אפירו קײן אדגענט־נע און אנדערע רענדער״. סיאיז אװך אנגענומען געװארן א רעזארוציע אוי,■־ רער אי,- נעמײנער פארזאמרוננ פון די מאםקװער סטודענטן פון דער ײד. אפטײרוננ בײם ׳;־טן מרוכה־אונױוערסיטעט, אין װערכער סיװערט ״באצײכנט מיט נ־ויס אויפדענונג דער פאקט, װאס דער םטודענט ש. נארדאן האט זיך דערמיבט צו דרוקן אין די ״ריט. ברעטער״, און אז ״גאדדאן האט נישט צופעריק געמאכט א שפאציר איבע־ די ״יימ. ברעמעד״. נישט צופעריק האט ער זיך באפ־״נדעט םימ ־• װארשעװער בטרניס. נארדאן האט זיך אפגעריםן פון דעד פרא־ רעטאי־־שיער כאװיעטייםעד סביבה, איז ארונמערנעפאק אונטער דער װירקונג פון פי־עמדע קראסן, װאס ציען צו או־םיאנד, צו ״רײמך... הכרר, װ• ׳םט״ט דאדט אין דער מגרה; ״וכדי בזױן וקצו־ן״ אט אזוי װייט דערנײט דארט די פארביםנקײט און פאר־ קריפרטקײט, ױאס אייניקע פאריטיק-מאכער האבן ארײגגעטראנן אין די מוחות פון א ײ נ י ק ע (איך שטרײך אונטער אײניקע, װייר א טייר דאיטיקע שריפטשטערער האט דאך אן אנדער מײ- נוננ װענן דעם) דארטיקע שריפטשטערע־. א־ן מײן דערמאנטן ברױו צו ש. נאררא;, װאס איז געבראנט אין ״עמעפ״ װי אן אינקרימינירנדיקער דאקוסענמ קעגן דער ״קר״נ- בירנעאעכער בראמע״, שרײב איך: ״אברדם רײזען אױ איצט ב אונז. כיהאב מיט אים ײעגן דעם ארעם געשמועסט, און ער האט צונעזאגט זען שאפן א שטיקל שרום און פארשטענרינוננ צײישן אונז און אייך. מיר זענען מבי אײך מער װי ראיאר. מיר דרוקן כסדר ידיעות װעגן די װיכמיקסטע קורטור-דערשײנוננען, און מיר פארשט״ען באמת נישט, פארײאם זאר מען רײםן, צעשפריטערן שאפן א תהום דארט, װו ער באדארף נישט זײן״ און דא אױ פאראן פיר װאס צו זאנן. מיר געמען-אויה מיט צופרידנק״ט די װיכטיקסטע רערנרײכוננען פון דעם יידישן שאפן אין ראטנפארבאנו־ מיר נאטירן שטענדיק די ארע װערק, װאם דער־ שיינען דארט. אין דער צײמ, ײאס אין ראטנפאדבאגד איז ארץ, װאפ םיקומט פאר אינם ײדישן שאפן אויםער זײערע נרענעצן, ״רא יזכר װא יפקד״. די דארטיקע ײדישע און נישט־יידישע פארראגן קויפן דאך די הינע אויפגאבן אוי־ צענדריקער טויזנטער רובר א יאר, סיקאסט זײ פיר השתדרות ארויכצובאקומען דער- רויבגישן אויף ארײנצופירן די היגע ביכעז, אער דאך װערט זערט,- קאאפעראסיװ .ביגער־, װארשע עדשט דןרשינען: אד־יסער קן^ציזגע שטארקע און שװאכע ד א 0 * ן — סרײז 9 גילדן — 23 1ז1/*י316א ,3׳*י31523^ו "ז116סז<8,, .11>01ק5