Literarishe bleter · 1929-03-29 · 13 (29.3.1929) · p. Seite 257

זײט 257?ישעדזגדי׳סע ב?עסעד 12ם. 13 (256) 9?. ק י ס # י / ד י ג ע צװײ סעזאנעד נײ-ײדיש טעאטער איז יד־עטלאנד אײראפע, זיך אבגעיעטעאט אין רינע און דעש נרעשטן טײא ב>)- זוכער האבן נעאיםערו: ײדן. רעריבער איז קײן װונדער נייטט, װאס נ-עט :אר די איגטעאיגענץ, נאר א רעכט־גרויבער טײצ רורכ׳עניט־ צעכע טעאטער־באזוכער זענען ״ער-װײניקער דפוניןיט אין טעאטער-זאכען. און דעריבער — איבערא׳ען ריגע איז ניט פון די גאר אײכטע זאכן. און דערפאר האט א. טארעװםקי (יעפעטער זײן נאכפאאגער) ניט געקענט אויםנעטען אין רינע, ניט טיט זײן ״דער װאם קרינט די פעט׳ט״, ניט טיט ״קין״, ״רי נ״ע נעטא״ אין אנדערע פיעסעס פונם אײראפײאישן רעפערטואר אננעהויבן האט ער דװקא גוט. דער כעזאן האט זיך נעעפנט טיט ״דוכוכ״ פון א. קאציזנע. ניט ארײנאא־ זנדיק זיך אין אפשאצונגען װעגן ״דוכוס״ טוז טען אבער טודה זײן, אז די פיעסע פארטאנט טעאטראאייטע עאעטענטן, רײצט דעס נ״ניר פונס צוזעער און — דער עיקר — איז א נ״ע זאך פארן עואס א נײע פיעםע, פרייטע אקטיארן, א נײ טעאטעד טיט סובםידיעם, טארעװםקי, קינםטאערייטע םפעציעאע דעקאראציעם (תיכה בײ דער נרינדוננ פון דעס נײעם יידישן מעאטער זענען א״ננעאאדן נעװארן אאס רעקאראטארס די ארטיקע ײדייטע קינםטאער ט. יא און י. פריד־ אענדערן, — דאם אאץ האט געװירקט, און דער עואם האט זיך א יטאט נעטאן אין טעאטער די פיעסע איז אין טיטך פון סעזאן נעגאנ־ נען צען טאא. דאס איז דער ער׳טטער פאא נעװען בײ אונז, אז א פיעםע אן טוזיק אין טענץ זאא אויםהאאטן אזוי פיא פאר״טטעאונ־ גען. םיהאט אננעהויבען צו קוטען אזא עואם, װאס טען האט איס ביז א־צט אין נ״עם ײדייטע טעאטער ניט נעזען. םיהאט זיך אויפנעדוכט, אז עם נײט אויף א דרך, און םיװײזן זיך או־םגעצ״כנטע פערעספעק־ טיײז. ײאאט א. טארעװםקי נעהאט צײט, נעדואד און מענאעכקײטן צוצונרײטן א 4—5 נײע פיעפעס, ײאאט דאס ארײננעבראכט א פרישן ׳טטראם, און דער עואם װאאט אר״ננעצוינן נעװארן אין טעא־ טער און װאאט יטוין פארבאיבן. האט ער אבער די צװײטע פאר׳טטע־ אוננ נענעבן ״דע־ אאנדפטאן״ םון ״טאום איט, װאם רינע האט עם ׳טוין געזען. קײן: נײעפ איז דא ניט באװיזן נעװארן. דער עואם האט זיך אפגעקיאט און איז אין טעאטער ניט נעקוטען. די רריטע פאר־ ׳טטעאוננ א־ז געװען ״דער, װאם קריגט די פעטיט״, װאם איז פיא טאא נעיטטעאט געװארן אויף דער רוםייטער םצענע, װו זי האט אויך נ־ט נעהאט קײן באזונדערן דערפאאנ. נאכדעם איז אװעק דער ״דיבוק״, וײ טארעײםקי איינט די הויפט-געײויכט אויפן טיראפאאער צריק. װעאכן ער ׳טפיאט אין ז״ן א״נענער אינטרעפעטאציע און אויפפאסוננ און א״נט ק״ן אכט ניט אויף די ער׳טטע צװײ אקטן, װי אויך אויפן ׳טפ־א פון די איבעריקע אקטיארן, און דא דארף אנ־- געװיזן װערן אויף אײנעם פון די הויפט־פעאערן פון טארעװםקין אאם רעזיטיםער (איידער, איז ער א־ן דער הינזיכט בײ אונז ניט קײן יחיד): א. טארעײםקי באטראכט ז יץ־ פארן עיקר, און א״נט ז״ן נאנצע אויפטערקזאטקײט אויף דעם, אז זײז פינור זאא זיך באקוטען בואטער אויף דער םצענע און דער אנפאטב' און אנדערע באנאבטע אקטיארן זאאן פארטושט ײערן, זאאן זיך ניט װארפז אין די אוינן דאס איז דער דרך פון די אטאאיקע ,״םטארז״, ײאכ םאעגן זיך בכױון ארוטרינגאען טיט יטװאכע אקטיארן, כדי ז״ זאאן אראפ״טײנען םון דער םצענע טיט ז״ער נאנצער נרויםקײט. דערצו קאייבן ז״ םפעציעא אוים די פיעםעם, אין װעאכע זײ יטפיאן די הויפט־העארז. ניט נע־ קוקט אויף דעם, צי זײ פאםן זיך צו די ראאן, צ־ ניט. די אעצטע יארן האט אט דער פטאר־סיםטעם באנקראטירמ, דאס טעאטער איז אײעק אויף די װענן פון קאאעקטױויזירוננ. די םצענע איז געװארן טערער אן ארט פא־ טאסז-סצענעם. װאס װערן, װי אן ארקעםטער. דירי- זיטירט און אנגעפירה טיט א פעםטער האנט אויט נעײיסע פאאםטי־ יטע, טעכנייטע און אנדערע פרינציפן דער ״םטאר״ איז יטוין אראפ פון דטר סצענע, הנם אזעאכע כחות, װי טיטעכאװ, א טיכאאעם און אנרערע יט״נען ארויס טיט זײערע נרויסע אינדױוידועאע א״גנשאפ־ טן פונם קאאעקטיײז אנפאטבא, און זײ דארםן אחאוטין ניט האבן, אי דער קאאעקטיװ זאא שפיאן שײאכער דערפאר האט טען אין די טעאטראאע קרייזן אכתחיאה די נאנצע צײט נעקוקט סיט נעװיסע סיאיז שוין באוײסט, אז אעטאאנד איז די אײנציקע טדינה ןא״םער סאװיעטן־רוסאאנד>, וװ די רענירונג און די ריגער שטאט־!ארװאאטוננ סובסידװ דאם ײדישע טעאטער צוגא״ך םיט די גיעאטערם פון די אנדערע נאציאנאאע מינדערהײטן, באםרײען אינ פ.׳; שטײער־אפצאאן און קומען אים אנטקענן אויך אין אנדערע הינ־ דיטן (ארויסנעבן װױעס פאר אויםאענדישע אקטיארן און טעאטער־ ט־ע־ אוטזיםטיקע באן־ביאעטן א. אנד.). טען קאן אבער דאם טעא־ טער נישט אנרופן ״טא־כר־טעאטער״, װי דאם טוט טען אפט עא פי טע־ת און נוזטאדיק אין אויסאאנר א טאוכה טעאטער װערט נ״טט נאי םובםידירט און נעשטיצט, נאר םיײערן נעדעקט די דעפיצ־טן באשטיטט טאובה־קאנטראאיאר;, דירעקטארן, און דער נאנצער עניל האט אן אנדער אויפןען. אונזער טעאטער װערט אבער אננערופן ,.:עזעאשאפטאעכער״ כיהאב טיט א כיװן געשטעאט ״געזעאשאםט־ יעכער״ אין נענזפיםאעך, 1) טחטת די איי׳^יאטױו צו שאפן דאס טעאטער שטאטט דװקא נישט פון דער הינער געזעאשאפטאעכקײט, נאר די נעזעאשאפטאינקײט האט זיך נעשאפן ארום דעם טעאטער, ארער בעםער געזאגט, ארום דער םובםידיע, װאם האט זיך באקוטען; און ״) צואיב נאך א געם: די נעזעאשאפטאעכקײט האט, אן םפק, א םך פארדיגסטן פארן טעאטער, אבער אױך נישט װ״ניק פעאערן זענען דורך איר באנאננען געװארן, װאם האבן דעם טעאטער נע־ ביאכט אםך שאדן. פארשטײט זיך, אז די כװנות זענען געײען גוטע, און יעדער םון די ט ער, ײאם האבן זיך נעע סקט ארום טעאטער, האט באטת נעהאט דעם נוטן וױאן, אז עס זאא זײן װאס ׳עענער א־ן בעסער אײדער קען טען אבער נישט בויען אזא קואטוו—און— קונםט־בנין, װי א ט/יאטער, באוױ טיטן גוטן װיאן און עראעכע כײנות. דערצו איז נאן נויטיק זאך־קענטניש, האבן אין זינען די טענרעכקײטן, דעם ע אפ און םארויםזען די טניעות און שװעריקײטן, ו־אם קענען זיך שאפ;. און, דער עיקר, צײט, נעדואד, צונרײטוננ און נאך עפעם... נאך א צײט םריער, אײדער טען א־ז צונעטראטן צו םירן האנקרעטע פארהאנדאוננען װענן דער אײטונג טיטן טעאטער און דעם פערסאנאא, איז דיםקומירמ נעװארן די פראנע: אראפברעננען פרא־ פעסיאנעאע אקטיארן, אדער עפענען א סטודיע. נעײען א שטיטוננ, אז טען דארף אאץ בדדן א*יף ארטיקע כחות, איער טיט אינסטרוק־ טארן און מומחים פון דער פרעטד םיאױ אער נעװען װײניק צײט אויף דעם, אנב, האט מען אײננעזען, אז א םטוריע װעט אפקאםטן צו־פיא און הכנםות װעאן זײן װײניק, האט טען באשאאםן אראפ־ צוירענגען אקטיארן >ון אנהויבן דעם םעזאן, נאכדעם װעט טען שאפן א םטודיע בײם טעאטער, אויםהאדעװען נײע אקטיארן און יען, װאם טען קען ו ״טער טון נאך אאננע אונויערהאנדאונגען אין װארשע, װוהין מען האט ז־ך נעװענדט צו װערבירן דעם פערסאנעאן באיטטאנר םונם טעאטער. א־ז טען דורכנעקוטעז מיט אברהם טארעײםקין, װעאכער האט זיך א־יערנענומען אנצופירז טיטן נײעם טעאטער, אװעקצושטעאן א רײ ריעםעם און שפיאן. אײדער מיר ג״ע־ צו ארוטרעדן די אויפטוען פונם עחטטן םעיאן, איז כדאי צו זאנן א פאר װערטער װעגן רינער ײדישן עואם. ־־גע (טיט אן ערך 350 טויזנט אײנוײינער) האט ארום 40 טויזנט ״־;. דער רינער ײדישער עואם אױ א גרויםער איבהאבער פון טעא־ טעד די גרויםע טאסע דאט זיך אירע נעשטאקן אדער נעש־טאקאאזי- י״ימז. ײי דאם איז אומעטום. דאר קעז טעז זי נישט פרגאײכן, ׳־טשא, טיט דער פויאיש-יידישער ברייטער טאםע. דא האט דער ״דישער עואם תטיד אננעפיאט א רוסי׳ט־ע דראטע, ײאם רעכנט זיד פאר דער בעסטער א־ז םטאביאםטער פון דער גאנצער רוםישער עט־נראציע, אויד די דײטשע טעאטערן ןדי א־צטיקע נאצ־אנאאע אפערע איז אמאא נעװע, א דײטשיש טעאטער, װו סיהאבן געשפיאמ :אד״טנדיקע כחות אוז םיזענעז נעקוטען אויף נאסטראאן די גדואים פה אײראפע) האבן א״ ז״ערע װענט נעזען א רעכט ביםא ײרן און ־עצטנם האבן יידל־ אננעהויבז אפיאו צו באזוכן אויך די אעטי׳שע טעאטערס חוץ דעם דאט יעדער מער־װײניקער ערנםטער און קינ־ :םאערישער טעאטער פון רוסאאנד, ײאס ־אט אעצטנס באזוכט