Literarishe bleter · 1929-03-29 · 13 (29.3.1929) · p. Seite 251

זײם /25 4 ליסעדז^די׳עע ב?טססר נןם. 13 (256) * אעב; צו יטײנער פרײהײט דערהויב;. האט איר קײנכיאא נייעט נעהערט ווענן שוי׳טפיאער, װעאכע האבן נויט דער פואפטער אויפריכטיק״ט זיך אראפגערעדט םון האריז, אז כדי צו נעב; אזא א.־ז אזא טענטיט, דארר טען זיין היין און הײאיק? צי האט איר ק״נטאא נייעט נעהעדט ווענן ׳טוי־טפיאעד, העאכע פאענן בעתן געיבטאאטן-יטטוריר; ארוט־ ׳טפאנררעװע; א־־נזאב אויר ׳טאסײען, צי נעבן ט״כן און בײ גאט געבעטן, ער זאא ז״ די ז־נד פארגעב;?... כיאעב;, רער רעזיטיכער ער װעאכער האט צו טון ט־ט צענדאי־ קער ט־פ; או; גענויטטאנד;, ער װעאבער טאר נ־טט געבז ק״ן פרי- ײיאעניע אײנעב טער װי דעב צװײט;, ער בי• װעטען די ריכטוננ פון דעב ׳טטוא-אנאען און פון דעב טייצ טוז זײן נ־יכט ך״ינ־קער װיב- טיק װי דער פינאא פו; אעצט; אקט, — ע־ קא; פאקי-ייצ נ״עט םיא באאײנםאזם; די הײסע, טײאטאא ביז פארצ ײפאוננ, טײאטאא ביז ־ערא־זב דערגײענדיקע אינטיטקייט צװי״; ר״: ןױ״:עיע:; ,״ײ- יעפיאער או; זיין קרעאציע. ײאס, אאזא, װעדט פו; דעב רעזיעיסערכ קינסטאער-אטביציע צו נעב; אוטטיטאבארע טענטיגי-פאאסטיק און נייסט צו זײן באויז א נעהיאך־ פאד יענע, װעאבע געיטטאאט־ק; טענט״טאעבקײט? רעזיטי- סערן ניב; זיך א; עצה: ט א ם;. דער דאזיקער טענטיטן-טאטער- יאא יטטײט אינגאנצן צו זײער דיספאזיצ־ע... און אויב טען האט דערטאנט קינא, זעט טע; עס טאקע דיארט אטבעסט;. די ײונדעד־רײםטוננען פון, אאטיר אנכאפ;, א עטיא יא- ניננס, א אא; יטאנעי, א דז׳טא; באריטאר קאנען נייטט גײן או־ר דער קאנטא פון די רעזיטיםערן. אבער יענע פיאנע;, ײעאבע נעהערן צו ד־ װערטנפארבאײבנדיקסטע, װאאיארנר״כסטע, טאנוטענטאאםטע און װעאבע װאאט; א סך, גאר א סך, פאראו־רז, װען טען זאא פלן זי־ ארויסנעטע; די טאסן-סצענעס, — אזעאבע װערק זענע; רעזיטיסערי- יטער זיג. און פא־ דעב ראזיקן זינ קעטפ; רעז״ט־סער; נאר דא קאן טען טיך פרענ;: װאס זיטע? איז טאקע אוטטענ- אעך נרויסע פיאטען א; רער היא,־* פו; קאאעקטױוע כצענעס? פאר- װאב נעא־ננט טיטאראי טיטאפאינע; ארו־כצוקרינן טאנוטענטאאקײט און ער באגײט זיך אינגאנצן א; טאס;. אבער אט די א•; פיונ גענו- טען גערעכטע טענה װײזט א•; דעד אטת;, אז איך בין געדעכט. טיטאפאין באגײט זיך אן דעם, ײ״א ז״ן באראי;ל צוב קינסטאער־יטן אײםאעבן אינט אויך דער איניע פון פאיטיפן דעב א״נצאנעב טענט׳ט, און ראס דעיפאר, ײ״א אונטער דער אנפירונג פון טיטאפאץ דעב רעזיטיכער יטפיאט טיטאפאין דער אקטיאר... ער נעטרויט קײנטאא נ״טט רי הויפט-דאא א; אגדער;. ער איז ׳טטענד־ק אי״ן די צענ- טראא-פ־גור א•; זײנע רראטע;. דארך טע; נאך רעדן װענן דעב פארװור■־, אז סאטבערג (•*״- יאק) זעטי אויס װי א רוצח. נו, טיאא טוז א־ך נאך אטאא זאנ;, אז ט־ר נײט נ״טטי אין פארטײדיק; דעב כבוי פו; סאטבערג, ײעאכער האט יטוי; דװקא נייטט אויסנעזע; ײי סתב א רוצח — איך געפ־וי גאר א־; סאטבערגס אעצטער פארקערפערוננ א נױאנס;-טאזאיק צו- נויפגעיטטעאטי פין נעװיסע, הנב קויב-באטעיקבאיע, באײענוננע; און טא;-ארט; פו; זיין פריערד־ק; ריכטער אי; ״ביטר־-קרײז״ און פון ז־ין נאך-פריערדיקז אץ אין ״בײנאבט אויפן אאטן טאיק״, פאױם נײע, ב״ איב נאך נ״טט געזעענע ד־סקרעטע אוטהײטאעכק״ט און טאבטאאזיקײט. א־ך ײיא אבער סתב פרעג;: צי איז א״ך יטײ; ק4אי ײי אזוי יטײאאק דאריי אויכזע;? װער א־ז יטייאאק? איך טי•; נ״טט ד• אאטע חקירות: צי עי איז א טערדער, א נאציאנאאער העאד, אן אוטיטוא- דיקער קרב;, א נקטה-נעטער א־ך טײן דאס נאנצע ײאטאט״טע נעװעב ארוב און ארוב יטײאאק;. טע; ־ארי אװעק״טטעאן די פראנע ראד־קאא. צי איז אט דאס יטטיק א ט־אגעריע אדער א קאטעדיע? םיאיז א זיכעיע זאך, אז אי; ׳טעקספי־ס צ־יטן האט יטײאאק נענאאט; װי א קאטי״יער טיפ. היפאאיט טע; רעבנט ארײן יעב ״סוחר פון װענעדיק״ אין דער ר״ פון ״טעקספ־רס קאטעדיעס און האאב-דראטע;. אויױ דעב זאנט אויך ערות יטײאאקס פאריטװינדן אינטיטן רער פיעסע. דער פינפטער אקט יטפיאט זיך ״טוי; איננאנצ; א; א־ב דעי יענע-צײטיקעי ענגא״טער צו״טויע־, א בירגעי פי; א אאני פון ײאנען ײדן זענען נעײען פארטריבן יטוין עטאעכע הוניעיט יאר, האט נאכן פערמן אקט פרײער אפנעעטעטט. עי איז פטור נעײארן פון א פנע-רע. פון א זאידנעב ײד, װעאכער האט רי העזה צו האבן פרע- טענזיעם, פאיװאס טע; יטאאנט אים, פארװאס טען יטפײט אוײ־ איב, פארײאס טע; פאיפ־רט זיין טאכטער, פאי זאס טען רופט איב פאר- סטע, פײנפיאנדיקםטע און ׳טעפערי׳טםטע ײדייטע רעזיטיםערן טיר האנדאט זיך דער עיקר אין אײנ־קע, אאטיר עס אנרופן, פרינציפיעאע בינע-פראנן. אינם דערטאנטן ארטיקעאע אײען א־ך א ירגזו;. װאם איזץ סט״טיט—טענהט זיך דארט—טאסןן ר• רעזיטי האט אדײננעפירט טאסןן איז אײננטאעך װאאט טען נעקאנט פיטוט צוריקפרעג;: פאר- װאס עפעשינייטט טאס.? װירקנדיק א־ז ד■ פאעקן-קאטפאזיציע או־פן רעקאראציע- אײװנט. ׳טײנקײט-ארויםרופנדיק איז דער צונויפיטטעא פון טענער, װעאכע ביאדן א טוזיקאא״טע טעאאדיע. און נייטט קאײן איז די װירקוננ פון מאכע-טענטיטן-פניטער-און-זיטעםטן-קאטבינאציע. נאר דער טהבר פרװוט זײן טענה ארנוטענטירן. סיאיז נייטטא —זאנט ער—נאך א יטרײבער, ײאס זאא אזוי פײנט האב; טאפ;, ו,יי דער ״קא״נבירגעאעכער״ ׳טעקםפ־ר.—אט דער ארגוטענט איז טיר א־טפאריטטענדאך. טיאא, רי גאנצע טעיטה טיט יטעקםפירם ׳טנאה צו טאסן און טימ זײן קאײנבירנעראעכקײט—דאם איז יטטארק דיםקוטאבא. טיר, א ׳טטײנער, װ״ם; אז א ׳טפאר ב־םא דראטען זענע; דא בײ יטעק- כפ־רן, ײו עס זענען דײקא יא פאראנען טאס;. און טיר, א יטטײנער װײסן צום צװײטן טאא, אז קױסטאע־, ב־ירגי גו וירע קינםטינ־, זענען נייטט קאײנבירגעראעך און ני׳טט גרויםבירנעראעך או; נ״טט יאנקיאאטי׳ט. זײערע װעיק זענען דער ר״נסטער נע׳טר־י פון יהי־ דייטן איבעראעבן און דער ט־םי - די-װארצאען - ארויםגעריםענער אויםדרוק פון בציבורדיקער אויפנעיטטורעטטק״ט. נאר אאטיר אננעטע;, אז יטעקספיר האט טאקע פײנט טאםן, טא איז ײאס-ז׳טע? דערפאר טאר טען אין זײנע דראטע; ני׳טט ארײנפירן קײן טאס;? יאם איז פונקט אזוי אאנייט, ײי אײנער ײעט זאגן: טחטת דעב, װאם םטרינדבערנ האט נ״טט איב נעהאט ק־ין פרויען, העריבער ׳טפיאנדיק אים אויך דער בינע, דארך טען ז־ך נוקב זײן אין י־י ײײבער און װאס װײניקער זיי אי •פי:ן.ז; א״י דער סצענע... טאטער פארקערט? אויב ׳טעקפפיר איז יא נעײען אזא ׳טרעק- אעכער טאסן-יטונא, איז דאך ער׳טט רעכט א טצװה ארײנצופ־רן טאםן און זײ נעבן אין א נענאטױוער באאײכטוננ, ײי עם איז נראד דער פאא אין דער באהאנדאטער ׳ט״אאק-אויפפירונג טיט דער םצע- נע פון די ״׳טיכורע נוײב״, װי דער רעצענזענט דריקט זיך אוים. יא״ די נאנצע ארנוטענטירוננ, ײאאט טע; נעטענט אד״נרעכנע; אין דער אדײאקאטן - פראקטיק פון דער בעאטאנטער פיטטא- טײםטערין פארציא-אראעםקא. אבער גענוג. אאטיר נייטט רעדן װער עס האט פײנט טאפ;. װיכטיק איז, אז רעז׳טיםערן האבן איב טאםן. און איך טײן, אז ני׳טט באויז דע־פאר, װאס דורכדעם בא- ׳קוטט זיך אײנדרוק פון גראנד־עזיטעטי. נ״טט דערפאר באויז, װאס דא איז נעפאר אין פא־בנ׳טפיא, װאם דא הויבן זיך און פאא; אעבעדי- קע, רעדנדיקע כװאאיעם. נ״טט צואיב דעם באויז, ײאס דא איז פאי- פאי״טטער, פארבאומיקטער נערויש פון טענטיטנװעאדער אויך דאס איז ריכטיק אבער דאס א־ז אן ענין פאר זיך. טיר ׳ט״נט, אז דא איז פאיאן נאך עפעם, אפ׳טר אזוינם, פון װאס די רע- זי׳זיסערן אאײן ניבן זיך נ״טט אפ גענוי קײן ח״טבון. די רעזיטיסערן װיאן זיך ׳טפירן איים ׳טעפער איז אטת טאקע. זײ האבן נענונ ארבעט בײם פארטײאן דעם בינע-רוים, בײם םעגרענירן און צונויפ״טטעאן די פצענעס, בײם םארײי׳ט; אײנע און פארבואט; אנדערע עפעקטן. אבער דאם אפנים זעטיקט נאכני׳טט זײער אטביציע װײא ןײ פיאן אז רײנע קונסט ז יז: רײנע טענט׳טאעכקײט. און זײ ײיאן זיך אוים- אעבן אאס קינםטאער, דאם ה״כט: אאס טענטיטזעענדיקע, טענט׳ט- פארטענדיקע זיך אויםאעבן. א־ז אזױ דער דיכטער יטעפט ארוים רעם טענטיטן פון די טי- כעני׳טן פונם אעב;. דער אקטיאר נעטט דעם טענט׳טן פון די טיפע- נ״טן פונם דיכטער דער רעזיטיםער האט צו נעטע; דעב טענט׳ט פון די מיפעני׳טן פינם אקטיאר איז אבער די טע׳־טה, װאס בײ טיפע אקטיארן האט דער רע- זיטיסער װײניק-װאס צו טון. דער באטת-נוטער אקטיאר קוטט ני׳״ט ער׳טט צו זיין ראא זי זוכט א י ם אויך. זי פארפאאנט אים. טייאטאא פאםירט, אז איז ט׳טך פוז גאנצע יארן רײסט זי זיך ארײן אין זײן יטטרעבן, אין זײן אטביציע, אין זײן חאום. װי זי װאאט געהערטי, די ראא, טאחורי הפרנוד. אז פערציק טענ פארן נעבורט פון דעם אוי דעם אקטיאר איז נעײארן אויםנערופן, אז ער זאא זי פון איר ענגן