Literarishe bleter · 1929-03-29 · 13 (29.3.1929) · p. Seite 250

4 7'סזנר^ר'שזנ בלססער נום. 13 (256) זײס 250 * װיזיע, און אויפ דער דיכטער איז נעטרײ זיך אאײן, קען ער נײשט קארענירן זײנע װיזיעס. טוט מען עם יא — יןען נע׳שען דאם זעאבע, װאם םיט באעםעז: כדװיא ׳שעאטן און םיאיז נעזנװוננען צו בענט׳שן... םיקוטט צו רײד נ׳כח פרויען-דיכטוננ. און ק. םאאאדאװסקי זאנט: — אויט מײן מיינוננ, איז דער אויםדרוק פרויען-דיכטונג נע־ בויט אויף א מיםפאר׳עטענדני׳ש. סיזענען פאראן פרויען דיכ־ טערינם, אבער נישט קײן פרויען־דיכטונג. אט דער באנריך איז אעצטנם אזוי בײ אונז פארפאאנטערט נעװארן, אז אאע קאנטורן האבן זיך פארמי׳שט. די פרוי קען קומען דורך איר װײבאעכקײט צו קינסטאערי׳ש אמתן, װעאכע מוזן אפ׳שר באײבן פארהויאן פון א מאן. אבער אין רעזואטאט װערן זײ נעמאםטן מיט א רײן־מענטשאעכן מאםשטאב. װאם םיאיז נונע די מיטאען, װי אזוי איבערצונעבן אט די אמתן—זענען זײ םײ־װי־םײ ני׳עט קײן באשטימטע נישט בײם דיכטער־מאן און נישט בײ דער דיכטערין-פרױ רערפון איז ממיאא געדרוננען, אז םײ פאר דיכטוננ, נעשאפן דורך פרויען, םײ פאר דיכטונג פון מענער, מוז זײן דער זעאבער קריטערױם. יעדער פרװו גענוי צו דעפינירן דעם אונטערשיד צװי׳טן ב ידע ״מינים״-דיכטוננ, װעט זײן נישט מער, וי א פשטא, און װעט זיך נישט שטיצן אויף קיין שום װירקאעכן קינםטאערישן יסוד — װאם פארא איטערארישע פאענער האט איר אין דער איצ־ טיקער ציימ? — װעגן ק״ן װײטע פאענער װיא איך נישט רעד;. די נאענט־ כטע זענען: ערשמנם ארויםצונעבן א בוך קינדער-אידעך איך פאר איצמ ק״ן פאריז און האף דארטן צו נעפינען א קינכטאעך ײאם זאא זײ איאופטרירן. איך נרײט אויך צוזאמען מימ די ױנגע שיייבער י. קירמאן און י. באשעװים א זאמאבוך פאר בעאעטריםמיק, מױ װיאן אזעאכע זאמאב־כער ארויםנעבן פין-י*יײ:־צי־צײט, א נאיצע ריי שר־פטשטעאער א; פויאן האבן צװעזאגט זיר די באײײאיײ איל דעיי אויםנאבע. םיאיז איבעריק צו זאגן, װי װײט אזא בוך איז נויטיק איצטער אין װארשע, דער איטערארישער צעוטר פון די גרעםטע ײדי־ שע מאסן. א. נ. (װזנגן צײנזנר ז) סזנז)םזנר-רזנצזננז'זנ) נו נוט. פארײאם, מיין טײערעך איז אין קינא אזא כאא? איז דאך קאאך כדי עם זאא נישט מאנאטאן זײן, ניישט אאננײײאיקן, עכ זאא רײצן. און אויב מען ײארפט־פאר די ״ײיאנער״—הײסט עם, א־ בײ זײ—שאעפערט. אבער א פאר שורות װײטער פארנעסט זיך דער רעצענזענט און זאנט, אז ער װײסט נאר אײנם: דהײנו, בײ שעקכפירן כאפט מען א דרימא (נישט קײן שאעכטער קינא, װו מען מען כאפט א דרימא...;, בײ די ״װיאנעד״ דרימאט מעז נישט. עס איז שפאנענדיק. הײגט אם כן, אז יא אזוי, טא אמה זה אנכי? טא װאס איז דער נעװאאט? אדרבא. קומט דאך גאר די ״ײיאנער״ א יישר־כח. איך װיא נישט זוכן נאך אנדערע װידערשפרוכן. מיר נײט ני׳עט אין דעם. מיר גײט אויך נישט אין פארטײדיקן דעם רעזשי־ כעד ד״ר פ. ײײכערמ, װעאכער איז סוף־כא־םוח (צי מען װיא, צי מען װיא נישט, מוז פען עם מודה זײןן אײנער פון די אינטעאינענט־ אין אין אנדערן ויינקא—א ײדישע דיכמערין ײאס אעבט ממש מיטן ײדישן א־ך כיהאב גאך נישט געזען א דיכטעך בײ װעאכן מיזאא נע־ פינען אזוי פיא אאטע און נײע ביכער מ־ט אי. עך און וװ• ם־ײדישע איד זאא זײן אזוי ״אאטענאעך־ברויט״, װי דא. מען טרעפט דא אפט ױננע ־ידיש־ע שרױבער זיך חקרענען װענן פאעזיע, קאד־ע אאײן װערט נ־שט מיד דורכצואײענען יעדעם נײ־אננעקומען ביכא פון אנהויב ביזן סוף. דא ״רעדט מען װעגן איטעראטור״ אן בושת, דא דיסקוטירט מען ה״ס איבער עפעם א נ״עם פארנא״ך פון א פאעט. שמועםנדיק ײענן מהות פון דיכטונג, זאנט קאדיע: — איך האאט, אז דיכטונג דארף נישט אפשפינאען דאס שיטענ־ דיקע, רעגאמעכיקע פון דער מענטשאעכער פםיכיק, נאר דאם אומ־ רענאמעכיקע, דעס בונט פון מענטש אקענן זיך אדער אקענן דער ארדנוננ אדום. די העכבטע מדרגה פון דיכטוננ איז די נרעםטע אינער־ אעכע אויפריכטיקײט. אבער די אמתן פון דער ד־כטוננ זענען נישט דאם זעאבע, װי ד• אמתן פון טאנ־טענאעכן אעב;. די אמתן פון דע־ דיכטוננ זענען םױרפריז־ארטיק, אפט אוי אפט אנדערע. .ױי די נע־ װי־נאעכע אעבנכ-אמתן. די אעצטע חזרן זיך איבעך אבער פאר דער ד־כטוננ איז די נרעםטע זינד—מעאה־גרה זײן. אין א איד האט ־עסענין אננענעבן פאר ז״ן גרעםטע מעאה דאס, װאם ער האט קײנ־ מאא נישט נעשאאנן קײן באשיעפעניש איבערן קאפ. דאם איז םױר־ פריז־עטיק און דװקא זײן סױרפריז־עטיק איז דאם בעפטע א־ן דער רעװאאוציאכערער רוםישער א־ריק. און טאקע דערפאך װאם דיכטונג איז א־יגנארט, פאר׳םט־י איך נישט דעם זין פון ענגע איטערארישע גרופעם. כאױ אומאנגענעם און ש־װער זיך צוצוקוקן, װי א דיכטער קר־כט ארו־כ פוז זיין אײנענער הויט אין טאפט אאע װײאע מיט שיפיצן פינגער די אננעצו־גענע שטריק פון איטערארישע אדער פא־ ריטישע ריכטאינ־עכ און האט מורא נישיט אפצוטרעטן פון איר צו־ װײט. אבער פאקטיש■ איז דעם דיכטערס פדיײאטער װיאן אוממעכ־ ט־ק אקעגן די קינכטאער־שע אמתן, װעאכע ער ברעננט ארויכ. אט האב איך אעצטנכ געזען י. פעפערם בוך אידער ״געפונענע פונקען״ און ז־ך איבערצײנט, אז נראד אין די אידעך ײו ער באמיט זיך צו דינען אאזונגען—מענן זײ אפשיר זײן א־ם פערזענאעך ט״ער— װעדט ער פונדעסטײעגן אאכ ד־כטער היאפאאז און פאאך דיכטוננ איז ' ש ר צ ל ש ס זנ ר ן עפעס װעגן א פאר־װערטערדיקע הקדמה: דא גײט נישט באויז אין א צייטוננכ-רעצענזיע, הגם דערמיט הויבט זיך אן מײ, ארטיקא. א־ך װײכ נישט, װאם דער רעצענזענט פון ״היינט״ האט גע- װאאט פון שייאאקן. צי ער האט גערעכנט-. אויב אאע שכנים זענען אין בעם אויף דעמדאז־קן אאטן ײדן און מוען אים אן יםורים, דארף מען אים צואײנן נאך א ביםא צרות און א־ם א ר א פ ר ײ םן? אדער ער האט אים געװאאט טרײםטן און א ר ו י פ ר ײ ס ן? און איך װײכ נ־שט דערפאך װײא אין דער רעצענזיע זענען ארײננעפאאן סתירהד־קע אומקאארק״טן. זי הויבט זיך אן, אמשא, מיט א פארװורף, פארײאס א־ז בײ די ״ײיאנער״ די שײאאק־דראמע נ־ש־ט װי אין בוך בײ שעקםפירן איז דאכ ׳שטיק קינא־מעסיק, און א־ן קינא א־ז א באא, אז מען טאר נישט שטײן אויף אן ארט. עס מוז זיך ככרר בײטן. קינא, מאס; אזן שײלאקס אויסזען