Literarishe bleter · 1929-03-29 · 13 (29.3.1929) · p. Seite 246

?יסעדעדיישע^י-לעסעד נזס. 13 (256) זײם 246 7 א שעה מיט טעאדאר דויבלער-פארז. פװ דײטשן פ.ע.ג-קלוב טער-אקאדעמיע, װו ער איז אויך א מיטגקיד איך טרײםט פיך ׳טויו איצט, װען איך וע, או די װיבער געארדנטע ביכער אויך זײן טי׳ע ׳עטערן מיט זיך כאר א קאמפרעט פון דער פוילישער נייערער לי־ טעראטור אין דײטיטער איבערזעצוננ, װאפ איז אים דא געװארז דערגאננט, און װאם ער קען זיי ביו איצט אויך ני׳נזט. אז די בי־ כער זענען ני׳עט אויפנעיעניטן, איז איבעריק צו דערמאנען. אבער ער האט פיר צו זײן *נטשוצדיקונג. איך נוץ אויס די געיזעננהײט און אינפארמיר װיפיר איך קע;. פרינציפ: װ״ניקער נעמען, װאס װערן נלײך פאדגעסן און פארררײט, נײערט װאם מער ציפערן, װאס אימפאנירן און דער אימפאזאנטער אײגדרוק בצײבט עױן. טו איך אפ פון מיר אקע פאר- א.רטייק און אינפארמיר. און די אינפארמאציעם יסיצים איך מיט א גומער ״ליטעדאד״םע ביעטער״ און א גומער ״פאיצקםצײטוננ״ אויר זײן גוט־אינפארמירטן טיש... די פעלקער פארברידערן זיך, די קטעראטורן קומען זיך נענטער (אן פינכעלעךן). איך מײן עם בויטן פוקן הארצן ערנםט. װײל װען רי פען־קלובן ײאיצטן נישט נע- ײעז;, ײאלט ראס אויך נישט מעניעך ז״ן. עפ איז א טראפן אויפן ײיסטן שטײן פון פעיזקער־האם און קעגנזײטיקער?יטעראטורן־ פדעמרקײט. א טראפן אויזי א שטײן — אוז איר קענט דאך דאם פאיקפ-װארט. טעאראר דויביער פארקנעפלט זיך ד־ ריזיקע מארינארקע, זעצט זיך און איז נרײמ צו הערן פראנן און צו ענטפערן. די םימ- באיישע באדײטוננ פון רעם פא: קנעפיזען זײ באמערק איך באיד. — איר קומט איס פארשטײער פון דעס דײטשן פ ע. נ־. קלוב און זענט דא א גאםט פון דעם פויצישן פ.ע.נ.־קצוב. מײנט איר, אז די דאזיקע באזוכן האבן א נרויםע בארײטוננ פאר דער זיך ־ שאפנ- דיקער?יטערארישער אינטערנאציאנארע? — איך מײ;, אז נעװים (דער העפקעכער דײטש), ק״ן איבער־ געטריבענע האפנונגען מאך איך מיר נישט (דער מיטנקיד פון דער דײטשער דיכטער־אקאדעמיע), מיר װעלן טון, ײאם אין או!לזערע כהות ײעט זײן (דער פרעזעם פון דײטשן פ ע. נ.־קלוב), איך גלויב מ־ט דער גאנצער ניםמה מײנער, אז דאם אײז װעט זיך א ריר ־ טון, אזוי װי עם האט זיך אין אונזערע הערצער אײננטקעך קאננ שוין גדרירט (רעד פאטעטישער דיכטער), איך בין דאך אײגנטקעך נישט א דײטש אין פולן זין פון װארט, איך בין ד,ז- אן אויםקאנד-ד״טש, דעם גרעסטן טײק פון מײנע יארן פארברעננ איך אין די ײײטםטע קענדער, װי-זשע ואל איך נישט גצויבן אין רער ײעצמ, װען איך קעב א״גנטקעך אין דער װעקט און נישט אין א צאנוץ (דער באהעםיען, ויאם איז ארויסגעװאקםן אין א ײעקטמאםשטאב). — עס איז אקגעמײן די מײגונג פארברײטערט, אז דער פ.ע.נ.־ קקוב ניצט נאר ד• קלײנע פעקקער און די קל יגע ליטעראטורן עפעם, אבער דערפאר האבן די נרויםע פעקקער אין אים דאם זיכער געפיל פון מאכט — זײ דיריגירן מיט אים, װי מיט אן ארקעםטער. — עס איז ריכטיק און נישט ריכטיק מען קען אײננטלעך זאגן, או די נרויסע ל י ט ע ר א ט ו ר ן פון דער װעלט דיריגירן מיט א־ס. רי דײטשן געהערן דאך קויט אלע רעפױ ציעם צו די נרויםע, אי קיטעראטירן און א■ פעקקער—חנדקט זיך זעקבםטבאײוסט דער נער־ מאנע—און ממילא אונזער קלוב צו די גרויפפ״קיטיקער, לויט אײער דעפיניצ־ע—און מיט דער גאנצער נשמה זאג איך אײך, אז בײ אונז גיקט אין ערשטער רײ די נרויםקײט און די בארײטוננ פון דער קי־ טעראטור פון א נעװיסן פאלק און נישט די צאל פון זײנע אויםנע״ טײצטע פעםער. אט רעכגען מיד זיך שטארק מיט אלע םקאנדינאװי־ שע פ.ע.נ.-קקובן. עם קומט דא נאך אין פראנע די אקטױוקײט פון א געװיסן קלוב. ויאם אקמיװער ער איז, אק׳ו מער זעט ער זיך ארוים. אט האט בײ אונז א גאר נרוים חשיבות דער פויקייעער קלוב. ער גיקט בײ אונז פאי אײנעם פון רי רירעװדיקסטע. מיר רירן זיך אויך, אט פאר איך, און אױך אגדערע קאלעגן פארן אויד- באזוכן. און מיר מאכן מיטאנן פאד געםט. עס איז לעכערקעך זיך דערמיט צו בארי־ מען. אבער עם איז פאלש דאס צו נעגירן. דאם איז דאך דאם ערשטע קעגנזײטיקע זיך־אנקוקן פון די קיטעראטורן פנים־אק-פנים. עם ײעט זיך קריסטאקיזירן. פארגעםמ נישט, אז יעדער דיכטער האט דאך אלע אײגגשאפטן פון זײן פאצק אין זײן הארץ נעשקאםן, ם״ די גוטע און סײ די שלעכטע. נעװײנקעכע בירי.ער םון פארשײדענע פערקער קענען זיך קײכטער צוזאמענקומען, װי דיכטער. דערפאר אבעד זענען זיך דיכטער א״נםאק צוזאמעננעקומען, איז דאס אי א נעמיש פון דײטשער פינקטקעכקײט און אינטער נאציאנאקעד באהעמישער צעפארנקײט. פיר באשטעצן אונזער צונויפטדעפוננ דורך דער פארמיטיקונג פון דויבקערם פויאישן פר״כט, דעם קיכ- םטלער און קריטיקער ײאצ- לאו־ הוזארםקי אויר שבת זײגער ניין אין דערפרי. נ״ן — די דײטשע פינקט- קעכקײט האט געזינט. ער װיצ ויאפ מעד אויכנוצן דעם עאנ — ער בק״בט דאך נאר א פאד טעג *!־; פויקן. רערװאכט אין מיד די אמאליקע דייטשע פינקטקעבק״ט און װען דער מארמא־-אײנגעפאסטעד זײגער פון חאטעק אײדאפעיםקי שקאגט אויכ מ־ט נב־דישעד, פ״נטאניקער, צוריקגעהאקטעגעד ״בא־ ש״דנק״טי׳; נ״;, הער איך דאם שױן. עם פאדגײען די פינר מיגוט פון אבקיגאטן פא־שפעטיקן זיך און איך קק־ננ אן דורך דעם מע־ קעפאן אין דו־ברעדם צימער אין צװײ מ־נ.ט ענטפעדט מיר דער באהעמיען דױבקער; ״ראם צימער איז אין אומאררנוננ, ערש־ט די רגע האט ער או־פנעריכן די או־ג;. א־ך זאק א־ם מיק־אנען מאל אנטשוקד־ר,;, איך זאל ארויפקומען עדשכז אין 5 מינוט ארום. אלץ א־ז א־ן ש־רעקקעכער אומארדננג. איך זאצ -אד נ־שט זײן ב־יז, ער א־ז נד־־ט אראפצוקו־פן און ג־ין מ־ט מיר ערגעץ אנדער•״ װיין װאם זאר מען א־צט טון?1״ אז א־ך ק־ם אדו־־ א־ן סנ מ־נוט ארים, א־ז אקץ א־ן צ־מער שו־ן א־ן פ״נקעכע־ אררנונג. ד־ ב־כער, װאם אויפן טיש, ק־נן מיט ד־ רוקנם, װ■ די םאקראטן אין ״ריכטונג״. ער שטײט און ערװארמ םיך שוי;, װי עד זאגט, ״די קענגםטע צ־־טי־. עם א־ז דער ג ר ע פ ט ע ר ד־כטער װאם א־ך האב װען עם איז א־ן לעבן געזען. אפשר נאר דע־ ג,־ ע כ ט ע ר מענטש אויך. אז רו קוקםט אויױ א־ם ארו־ר האםטו דעם א״נדרוק, אז זי־ן קאפ װו־נט א־ן זײן אייגעגער קערפער-װיקא אוי־ דעם צװײטן עטאזש... אזוי ריזיק און אזוי מעכט־ק א־ז ־עד. און דעד קאפ אר״ן: א ריז־קע, כמעט שוין ג־ו־ע, בארר, לאגנע האר, אלץ רױיק און דערצו גוטמוטיק און אפן און צ־געקאזן, א בל־ק א־ן ײינקק פון צימער: דאדט העננט א ר־ז־קער, שװארצער הוט — דער נרעםטער הוט פון דעד גאנצע־ װעקט, קוים זיך נ-א־צ־שטערן, אז ער א־ז באשטימט בקויז פאר אײן מענט׳ט טראבםט־ו: רע־ פארז־צער פון דייט־שן פ.ע.ן־קאוב, דער פאר־ ש־טײערש־אפט פון דע־ קיטעראטור, װאכ האט אין אלע א־זמען און א־ן אלע קאגטרא-א־זמען א־בערגעיאגט אלע קיטעראטורן פון דער װעקט, װאם א־ז ד־ ערש־טע נעװעזן א־מ-און עקםפדעם־אניםטיש און האט ד־ עריםטע אלע א־זמען צום ט־יײק גע־םיקט, און װעט ז״ א־ן דער צוקונפט װארש־ײנקעך די ערשטע װידער האבן צוריק. א־ז דאס א םט־ק אזא? א־ז דאם דער םטיק איבער סטיקןי אדער בקויז א געװו־נהײט פון אמאליקע גוטע, קיטערארישע סערנאדע-צײט;? איך באש־ק־ם דאם קעצטע און באמי זיך צו פארגעכן און נ־ש־ט צו זען דאם, װאם װארפט זיך געװאקטיק אין די אויגן, נאבדעם, װי מען האט ז־ך ש־ו־ן אזו־ נר־נט־קעך אפנעװוינט _,דערפון . א־ך דערקלער א־ם, װאם מ״ן װײנ־קײט שטעאט נ*יט זיך פא־ פון אונזער פען־קקוב װ־יכט ער ער קען די מחאוקה, װאם איז געפ־רט געװאדן ו־ענן רעם, צ־ זאל; מיר זײן אין װארשע, אדער א־ן ײיאנע, ער ײ־־םט נאך אנדערע אזעלכע פרט־ם. ער ײײסט, אז װען ער װאקט געקענט די ײר־שע ש־ריפט, װאקט ער דאך נעקענט לעזן און פארש־ט״ן א־נזעד קיטעדאטור אין ארינינאק. נאר — יטרײט דעד דײטש־ פון א־ם אײים — עד קען, קײדער, קיידער גישט אונזער ש־ריפט. קײדער, קײדער, מערק א־ך באלד אין די ערש־טע װערטער, אז ער קען אויך קײן א״נציקם פון אוגזערע ײדישע בי־ כער אין דײטשער איבערזעצוננ, אבער איך װעק מיך שפעטער טרײםט;, װען איך װעל פעםטשטעקן, אז ער קען אויך נישט די בי־ כער פון די פראמינענטםטע חבדים זײנע פוז רער דײטשער דיכ־