Literarishe bleter · 1929-03-29 · 13 (29.3.1929) · p. Seite 247

זײס 247?יפעדזודי׳שע ב1ססןןר נום. 13 (256) ׳ א צענטן טײ5 פון דעם קען איך ׳פוין. איי קען אפי5ו עט<עכע העברעי׳עע װערטער: מ׳טונע, חתונה — אבער דאם צײ׳צט ני׳שט. נור צום ענין: יעדער דיכטער װאקםט דאך פון א מאמעם טראכט ארוים און ני׳טט אזוי ער, װיםיצ מער זײן מאמע האט נעהערט צו א פאלק. ממי<א קערט ׳םוין ער אויך. א־ך האקט ד$ם פאר קײן ׳טום חםרון ני׳םט. ער דארף נאר ני׳טט זיך צופיק אײנרעדן אויף ז״ן פא?ק. און אין קײן איזמען נקויב איך : יטט צו ׳םמארק, הגם כען קקעבט צו צו מיר אומעטום דעם עקםפרעםיאניזם און מען האלט מיך אפילו פאר זײן באנרינדער. איך נ׳ייב אויך װ״ט נישט אין דער פראלעטארי׳טער קונםט. יעדער קינםטאער בא־םרײבט דאס, ײאם איז אים צום נענטםטן אינערזעך, אדער אויסערלעך. מער נישט, די אנ׳טוױנג דארף זײן די אנ׳םיױנג פון א ײעלט-ביר- גער, אבער די קונסט ׳טיזאמט פון פאלקסטים;. איצט קען מען דאך ׳טוין אויםזאגן םודות, טא הערט א םוד און א-ר ײעט זען, װי ײ״ט איך בין ני׳טט נאציאנאליםטיש. אז דער ,׳.עלט-קריג איז אויםגע- בראכן, האבן אלע געמײנט, אז אט אט װע ז דער צאר מיט זײנע ארמעען פארנעמען אײראפע און מען מוז דעריבער זיין קריגערי׳ט. אפיגו ליבקנעבט האט גע׳טטימט פאר די קר גם-קרעדיטן און האט זיך אויםגעניכטערט עישט אין עטלעכע מאנאטן. איך אבער בין ׳טוין אין ער׳טטן טאג פון קרינ (איך און א נרופע פון מ״נע פרײנט אין דרעזדען, װו מיר האבן דאן גע וינטן געװעזן נענן אים, און ײאלט איך געװען א מיטנליד םין פארראמענט, ײא?ט א-ך נע׳טטימט קעגן די קרעדיטן, הנם איך גי. װ״ט ני׳טט קײן אנ- הענגר ליבקנעכטם. פערזענלעך באפר״נדעט בין איך מ־ט דער גאנצער גרופע, אפילו פון די רינקסטע ׳טרײבערם. — ׳טײנע װערטער, אבער װען עם ק,מט צו עפעם — די ריטעראטור ׳טר״ט אין אײנעם פארט, אי ־ער מענט׳ט איז גוט (רעאנהארד פראנק), די מענט׳טן — אפ׳טר, אבער די דיכטער זענען עם ני׳טט ארעמאר.— — איך ׳טרײ ני׳טט צוזאמען מיט פראנק;, אז די מענט׳טן זענען נוט. פאר מיר איז א נוטער מענט׳ט אן איבערראיטונג און ני׳טט קײן נעזע׳ו. און איבריקנם דאכט זיך מ ר, אז פראנק װײםט ׳טײן אויך, אז דער מענטיט איז ני׳טט אזוי גוט... איך מײן גיכער, אז דער מענט׳ט איז בעםער. און דאם איז פיל מער, וו״ל דאם ויארט ׳טריםט נלויבן אין זיך. ײילט עם נאי־ ריכטיק םאר׳טטײן. איר װעט זע;, װיפל ריכטיקײט איז דא אין דעם װארט. — ערלויבט איר צו פרעגן װעגן א״ערע פערזענלעכע ליטע- רארי׳טע פרענעח — דאם צװײטע רעבנםװערק מײנם װיר איך, און ײעל איך, בקרוב אנהויבן ארויםצוגעבן. אײנם איז פא־טיק, אויױ זײן פאר- װירקרעכונג צו װארטן איז אביסר צו פרי. איד פאר׳טטײט דאך יטוין, אז איך קלער דא ײעגן מ״ן ״נארדריכט״, דאס צװײטע איז ״גריכנראנד״. מײן װערק איז א פולע רעװױיע פון רעם איצטיקן קוק אויף דעם אמאליקן גריכנראנד. דאפ װעיק נעמט ארום אלץ גייםטיקע, װאם גריכגראנד האט גע׳טאפן. די תיראזאפיע, נאטימעך, אײננע׳טראסן. נרויםע פראנמענטן פון דעם דאזיקן װערק זענען ׳טוין געדרוקט אין צײטונגען און אין צײט׳טריפטן. איך ׳טרײב פאר דרײ גרויםע צײטונגען און פאר פיר צײטיטריפטן. — װילט זיך אײך נאך אפ׳טר זאנן עטלעכע װערטער װענן דער נײערער ד״ט׳טער ריטעראטור. ײעגן ר ׳טאפונגען פון אײערע קאלענן אין פ.ע.נ.-קרוב און אין דער אקאדעמיע? — צו מײן גרעםמער רעבנספרײד רײז איך צופיר ארום און ׳טטודיר צופיר װערק װענן רי זאבן, װעגן ײעלכע איך ׳טרײב, און דעריבער, צו מײן נרעםטן רײד, רעז איך צו ײ״ניק די דייט׳טע נ״ע ריטעראטור. און איצט לאכט ני׳טט: דאם בעםטע, װאם א ריטעראטור ברענגט ארוים, איז ׳טטענדיק איר פאעזיען און ממירא אויך די ר״ט׳טע פאעזיע. איך זאנ עם אײד מיט מײן טיפםטער איבערצײגונג. איו־ פרענט אויף דיכטעח עריע לאםקער יטילערן זי איז אפיטר די םאמע בעםטע. ׳טוין ראנג צײיז נעװעזן, מען זאל זי ראזן קומען צו אביםל רו. זי זאר קענען זײן ברויז דיכטערין און זאר קענען רעבן אפילו פון אן אײנציקן ריד אין א יאר. אירם א ריד איז עס ײערט. און נאך דיכטעח נו געארג טראקר. זײן טיפקײט איז דאך געװארטיק און גרויזאם ׳טײן, ריידער אויך זײן ױנגער טויט. אין איהויב קריג איז ער אין קראקע גע׳טטארבן. טעאדאר דויבלער ײערט אנט׳טװינן. נאך א רנע פרענ איך: םוף אויף ז. 263 ג־עײארטיק הארציק און אי אויױ אײביק. אן בארײטוננ קאן אזא זאך ני׳טט זײן. אפהענניק נאסיררעך פון רער נאציאנאלער באדײ- ט.ינג פון די באטרעפנדע. איך מאך מיר ני׳טט קײן אירוזיעס, אבער איך גרויב אין א גרויסער איגטעדנאציאנארעד צוקונפט פון די פ ע. נ.-קרובן. — און איצט ״זײטיקע״ פראגן. װענן ריטעראטור... איר זענט אין דער ער׳טטער רײע א דיכטער. א דיכטער, װעמעם רירער איז ׳טװער צו פאר׳טטײן. אט האב איך אײנם איבערנעזעצט. הערט װי עכ קלינגט אין ײדי׳ט: מײן קבר — ני׳טט קײן פיראמידע, מ״ן קבר — א וײרקאןן צפון-ריכט אין מײנע רידער, דער נאכט בין איך — טיראןן כיהאב פיינט די ׳טטירקײט און דעם פי־ידן, דער פרײהײט איז מײן ריד — פעא;. אררט, קינפטרעכקײט, װי לאנג קען מען אויף אים זיך האלטן? מיין נליענדיק געמיט ײעט דעם בארג צע׳טפארטןן דאם איז די עחטטע סטראפע, װ״טער גײט עם נאך ׳טװערער און אויך נאך ׳טענער. אבער, װאם קומט ארוים פון ארע וי רידער, װען םײ-װי רעזט מען ז״ נייטט. װאם זאנט איר צו דעם אינטער- נאציאנארן אונטערנאננ פון רעם אינטערעם צו דע.׳ רײנער דיכ- טונג? — עם איז אמת. אלע די דיכטער פון אלע פעלקער קלאנן זיך אויף דעם. אבער עם ארט מיך גי׳טט, אםירו װען איך קאנסטא- טיר עם אויף מײנע ביכער. קוים א פאר נעצײרטע טויזנט גײען טײנע ר דער-ביכער און פאעמען. אביסר איז אויפגענומען אין די רײען- ביכער פון די ׳טוק. איז עס דאך א קרײנע טרײםט. װימדיק — נ ׳טט-װירנדיק װערט עם דאך דארט נער״עזן. און איבריננם מיין נרויס עפאם (אן ערך סעטס3 פערזן) ״נאדדריכט״ (אזוי הייםט די באוײםטע נאטור-דער׳טײנוננ אין די צפין-רענדער פון אײראפע) אידני׳טט קײן בוך אויף צו רעזן. עס איז א װערטאנ׳טוינג אין אים, א נרויבן אין דעם מענט׳ט, א נרויבן אין ז״ן זוניקײט, ײאם ׳טטראלט אין אים, הנם מען זעט ראם דאזיקע ריכט אזוי מאדנע זעלטן, װי ניען זעט דאם נארדריכט. אדער עם ײעט דער תמצית פון מײן עפאם אויפגענופען װער, אין דער קומענדיקער ריכט-דעריניע, אדער איך דארף עם בכלר נ־׳טט. אין ״רעזער״ גײט עס מיר גי׳טט. א,, מיט אלע איבעריקע רידער מ״נע איז עם אויך אװי ענריך. יא, זײער פאר- ׳טטענדרעכע, און קרארע, און ני׳טט-טיפע רידער רעזט מען דאך יא. מען רעזט במױ ני׳טט די ׳טווערע רידעד. עס װעט טאקע בקרוב ני׳טט בעםער װערן, יעדנפארם ני׳טט אין אונזערע צ״טן, נאר ו.אם מאכט עם? — גלויבט איר אין א נאציאנאלער קונםט? לויט זײער װערט- אנ׳טוױננ דארפט איר דאך ׳טטרעבן רערצו, אז די קוג.:ט זאל ז״ן א װערט-קונםט, און ני׳טט זײן געבונדן מיט קײן באזני ערע נאציע. אויב זון — זון איז דאך נעװים פאר ארע םערקעד דא. איבער שטיק- רעך ערד קען פען פארגיםן בלוט, אבער זו,? — אבער זון געניםט מען װאם מזנר, װאם מער ערד מען האט... נאר נ״ןן נײןן איך בין װײט פון אימפעריאריזם. איך בין בכרר א ײערטבירגער. איך ׳טטאם פון עםמרײך, םון טריעסט. מײן בלוט איז װײט ני׳טט קײן רײן גערמאניש בלוט. אביםל םראװי׳טם (םוי- רי׳טם) איז אין אים. א דערצױנג האב איר אין טריעסט באקומען, אן איטאריעגי׳טע, און נאך ביז צום הײנ^ קן טאנ רעד איך מיט מײנע ׳טװעסטערן, װאם האבן ב״דע חתונה נעהאט מיט פראנער ײדן, איטאריעני׳ט. און אט איז מ״ן באגריײ־ער, װאם םארט מיט מיר אויף דער איצטיקער רײזע, א ד״ט׳טער ז׳טודנאריםט, א זון פון מײנעם א פרײנד, קענט איר די ׳טפראך, װאס אט עחטט האב איך נערעדט טיט אים דורך דעם טערעםאן? ראם איז גריכי׳ט. פיר יאר האב איך עחטט איצט געיעבט אין נריכנרױנד, נעהײסן פארן אהין האט מיך מיט קנאפע 30 יארן צוריק אײער ראנדסמאן, דער פוי- רי׳טער דיכטער םטאגיםראװ װיםפיאנםקי. איך ׳טרײב א ריזנװערק װענן דעם אלטן גריכנראנד. עטלעכע מויזנט ז״טן. און װו בין איך דען ׳טוין ני׳טט נעװעזן? צוביםרעך זעיען זיבן ׳טפראכן פון דער ײעלט נעװארן מײן אײגן. לויט אײער קברה (דויבלער האלט מיך פאר א נרויםן קענער אין קבלה און דערצו מיינט ער, אז אלץ, װאם ײדי׳ש איז, ׳טטײט אין רער קברה...) זענען רא זיבעציק ׳טפראכן,