Literarishe bleter · 1929-03-29 · 13 (29.3.1929) · p. Seite 246

?יסעדזודי׳סע^עסעד נזס. 13 (256) זײס 246 א שעה מיט טעאדאר דויבלער-פארז. פװ דײטשן פ.ע.נ.-קלו ב מער-אקאדעמיע, װו ער איז אויך א מיטנציד. איך טרײםט נויך ׳עוין איצט, װען איך זע. אז די זויבער געארדנטע .ביכער אויף זיץ טי׳ע ׳כטעין מיט זיך פאר א קאמפאעט פון דער פויצי׳טער נײערער צי- טעראטור אין דײמ׳עער איבערזעצונג, װאם איז אים דא געװארן דערלאננט, און װאם ער קען זײ ביז איצט אויך נישמ. אז די בי- כער זענען;י׳עט אויפנע׳שניט;, איז איבעריק צו דערמאנען. אבער ער האט פיא צו זײן אנטיםולדיקוננ. איך נוץ אויפ די נעלעגנהײט און אינפאדמיר װיפיא איך קע;. פרינציפ: װײניקער נעמען, װאם װערן נאײך פארגעםן און פארדרײט, נײערט װאם מער ציפערן, װאס אימפאנירן און דער אימפאזאנטער אײנדרוק בא״בט ׳שוין. טו איך אפ פון מיר אאע פאר- א,רטײאן און אינבאדמיר. און די אינפארמאציעם ׳טאים איך מיט א נומער ״איטערארי׳שע באעטער״ און א נומער ״פאאקםצײטוננ״ אויוי זיין גוט-א־נפארמירטן טיש... די פעאקער פארברידערן זיך, די איטעראטורן קומען זיך נענטער (אן פיננזעלעךן). איך םיין עס מ־טן פואן הארצן ערנםט. װײא װען די פען-קאובן װאאטן ני׳שמ גע- װעז;, װאאט דאם אויך נישט מענלעך זײן. עפ א־ז א טראפן אויםן ױ־םטן שטײן פון פעאקער-האם און קעגנזײטיקער איטעראטורן- פרעמדקייט. א טראפן אויף א שטיין — אוז איר קענט דאך דאם פאאקס-װארט. טעאראר דויבאער פארקנעפאט ז־ך ד־ ריזיקע מארינארקע, זעצט זיך און איז נרײט צו הערן פראנן און צו ענטפערן. די םימ- באא־׳עע בארײטונג פון רעם פאו קנעפאען ז— באמערק איך באאד. — א־ר קומט אאפ פארשט״ער פון דע־ דײטשן פ. ע. נ-. קאוב און זענט דא א נאםט פון דעם פויאישן פ.ע.נ.-קאוב. מײנט איר, אז די דאזיקע באזוכן האבן א נרויםע באדײטוננ פאר דער זיך ־ שאפנ- דיקער איטערארישער א־נטערנאצ־אנארע? — איך מ״;, אז נעװים <דער העפאעכער ד״טש), קײן איבער- געטר־בענע האפנוננען מאך א־ך מ־ר נישט (דער מיטנאיד פון דער דײטשער דיכטער-אקאדעמיע), מיר װעאן טון, װאם אין אומערע כחות װעט זײן ןדער פרעזעם פון דײטשן פ. ע. נ.-קאוב), איך נאויב מ־ט דעד גאנצער נשמה מ־ינער, אז דאם אײז װעט זיך א ריר - טון, אזוי װי עם האט זיך א־ן אונזערע הערצער אײננטאעך אאננ שוין גערירט ןדער פאטעטישער דיכטער), איך בין דאך אײננטאעך נישט א דײטש אין פואן זין פון װארט, איך בין דווי אן אויסאאנד־דײטש, דעם נרעפטן טײל פון מײנע יארן פארברעננ א־ך אין די װײטםטע אענדער, װי-זשע זאא איך נישט גאויבן אין דער װעאט, װען איך אעב א״גנטאעך אין דער װעאט און נישט אין א אאנוץ (דער באהעםיען, ויאם איז ארױםגעװאקםן אין א װעאטמאםשטאב). — עם איז אאנעמײן די מײנונג פארברײטערט, אז דער פ.ע.נ.־ קלוב ניצט נאר ר־ קא״נע פעאקער און די קא ׳נע איטעראטורן עפעם, אבער דערפאר האבן די גרויפע פעלקער אק אים דאס זיכער נעפיא פון מאכט — זײ דיריגירן מיט א־ם, װי מיט אן ארקעםטער. — עס א־ז ריכטיק און נישט ריכטיה מען קען אײננטאעך זאגן, אז די גרויםע א י ט ע ר א ט ו ר ן פון דער װעאט דיריניח מיט א־ם. די דײטשן געהערן דאך אויט אאע דעפױ. ציעם צו די נרויםע, אי א־טעראטורן און א־ פעאקער—חנדאט זיך זעלבםטבאײוסט דער נער- מאנע—און ממיאא אונזער קאוב צו די גרויפפ״איטיקער, אויט אײער דעפיניציע—און מיט דער גאנצער גשמה זאג איך א״ך, אז בײ אונז גיאמ אין ערשטער רײ די גרויםקײט און די באדײטוננ פון דער אי- טעראטור פון א געײיםן פאאק און נישט די צאא פון זײנע אויסנע־ טײאטע פעםער. אט רעכנען מיר זיך שטארק מיט אאע סקאנדינאװי- שע פ.ע.נ.-קאובן. עס קומט דא נאך אין פראגע די אקטיײקײט פון א געװיםן קאוב. ויאם אקטױוער ער איז, אאץ מער זעט ער זיך ארוים. אט האט בײ אונז א גאר נרוים חשיבות דער פויאישער קאוב. ער ניאט בײ אונז פאי אײנעם פון די רירעװדיקפטע. מיר רירן זיך אויך, אט פאר א־ך, און אויך אנדערע קאאענן פארן אויף באזוכן. און מיר מאכן מ־טאגן פאד געםט. עם איז אעכערלעך זיך דערמיט צו בארי- מען. אבער עם איז פאאש דאס צו נענירן. דאם איז דאך דאם ערשטע קעננז״טיקע זיך-אנקוקן פון די איטעראטורן פנים-אא-פניפ. עם װעט ז־ך קריםטאאיזירן. פארנעםט נישט, אז יעדער דיכטער האט דאך אלע אײננשאפטן פון זײן פאאק אין זײן הארץ נעשאאםן, םײ די נוטע און םײ די שאעכטע. געײײנאעכע בירנער פון פארשײדענע פעאקער קענען זיך אײכטער צוזאמענקומען, װי דיכטער. דערפאר אבער. זענען זיך דיכטער אײנמאא צוזאמעננעקומען, איז דאם אי א נעמיש פון דײטשער פ־נקטאעכקײט און אינטער נאציאנאאער באהעמ־שער צעפארנקיימ. מיר באשטעאן אונזער צונויפטרעפוננ דורך דער פארמיטאונג פון דויבאעדם פויאישן פרײנט, דעם קינ- פטאער און קריטיקער וואצ- אאוי הוזארםקי אויף שבת ז־ינער נײן א־ן דערפרי. ניין — די דײט׳טע פ־נקט- אעכק״ט האט געזינט. ער װיא ויאס מער אויפנוצן דעם טאנ — ער באײבט דאך נאד א =אר טענ ♦!•ן פויאן. דערװאכט אין מ־ר די אמאאיקע ד״טשע פינקטאעכק״ט און ײען דער מארמאר-א־ינגעפאפטער זײגער פון האטעל אײדאפע־פק• שאאנט אויפ מיט גבירישער, פײנטאנ־קער, צוריקגעהאלטענער ״בא- שײרנקײט״: נײן, הער א־ך דאם שױין. עס פאדנײען די פינף מינוט פון אכאיגאטן פארשפעטיקן זיך און איך קל־ננ אן דורך דעם טע- אעפאן א־ן דויביערס צימער אין צװײ פי;,ט ענטפעדט מיר דער באהעמ־ען דו־באעד; ״ראפ צימער איז אין אומארדנוננ, ערשט די רנע האט ער אויפנעד־פן ר• או־נן. א־ך זאל א־ם מיאיאנען מאא אנט־שואדיקן, א־ך זאא ארו־פקומען ערשט א'1 5 מינוט ארום. אאץ איז אין שרעקיעכער אומארדננג. איך זאא ^אר נישט ז״ן בייז, ער איז גרײט אראפצואויפן און נײן מ־ט מיר ערנעץ אנדערש, װײן װאפ זאא מען א־צט ט־ה?!" אז איך קום אױי־ אין סנ מינוט ארום, איז אלץ אין צימער שוין אין פײנאעכער אררנוננ. די ביכער, װאם אויפן טיש, אינן מיט ד־ רוקנם, װי די פאידאטן אין ״דיכמונג״. ער שטײמ און ערװארט פיך שוין, ײי עד זאגט, ״רי לעננםמע צייט״. עם איז דער נ ר ע ם ט ע ר דיכטער, װאפ איך האב װען עם איז אין אעבן געזען. אפיפד נאר דער ניעבמער מענטש או־ד אז דו קוקםט אויף א־פ ארויף האפטו דעם א־ינדרוק, אז זײן קאפ װו־נט אין זײן אײנענער קעדפער-װייא אויף דעם צװײטן עטאזש... אזוי ריזיק און אזוי מעכטיק איז עו־. און דעד קאפ אאײן: א ריזיקע, כמעט יעוין גרויע, בארר, אאנגע האר, אאץ ריזיק און דערצו נוטמוטיק און אפן און צונעלאזן, א כאיק אין ײינקא פון צימער; דארט העננט א ריזיקער, שװאדצער הוט — דער גרעפטער הוט פון דער גאנצע־ װעאט, קוים זיך נ-ארצושטעאן, אז ער א־ז באשטימט באו־ז פאר א״ן מענטי״ טראכםטו: דעי פארזיצער פון ד־יטשן פ.ע.;-קיוב, דער פאר- ׳שטייערשאפט פון דער איטעראטור, װאכ האט אין אלע איזמע, און אין אלע קאנטדא-איזמען א־בערנע־אנט אלע א־טעראטורן פון דעד װעאמ, װאפ איז די ערשטע נעװעזן אימ-אוז עקםפרעפ־אניפטיש און האט ר־ ער׳פטע אאע איזמען צום טײײא נעשיקט, און װעט זײ אין דער צוקונפט װאדשי׳נלעך די ערשטע װידער האבן צוריק. א־ז דאם א פטיא אזא? איז דאם רער פטיא איבער פטיאן? אדער באויז א געוװ־נהײמ פון אמאייקע נוטע, איטערארישע םערנארע-צײטן? איך בא־פאיפ ראפ לעצטע און באמי זיך צו פארגעםן און נ־שט צו זען דאפ, װאפ װארפט זיך געװאלטיק אין די אויגן, נאכדעם, װי מען האט זיך שו־ן אזו־ גרינטיעך אפגעװוינט ,דערפו; . א־ך דערקאער א־ם, װאפ מײן װײניקײט שטעאט מיט זיך פאד. פון אונזער פען-קאוב װײכט ער ער קען די כיחאוקה, װאפ איז נעפירט נע־ואדן ־ועגן רעם, צ־ זאאן מיר זײן אין װארשע, אדער אין װיאנע, ער װ״פט נאך אנדערע אזעלכע פרמים. ער ײײסט, אז װען ער װאאט געקענט די ײדישע שריפט, װאאמ ער ראך נעקענט אעזן און פאר׳פטײן א־נזער איטעראטור אין אריגינאל. נאר — שרײט דעד דײטש פון אים ארויפ — ער קען, איידער, איידער נישט אונזער שריפט. אײרער, אײדער, מערק איך באלד אין די ערשטע װערטער, אז ער קען אויך קײן א־ינציקס פון אונזערע ײדישע בי- כער אין דײטשער איבערזעצוננ, אבער איך װעא פיך שפעטער טרײםטן, װען איך ײעא פעסטשטעאן, אז ער קען אויך נישט די בי- כער פון די פראטינענטפטע חכרים זײנע פח דער דײטשער דיכ-