Literarishe bleter · 1929-03-22 · 12 (22.3.1929) · p. Seite 236

?יסעל-אד״£/נ 3?עםער. כום. 12 (255>' זײם 236 ¥ האט פינקטאעך צום נראשן פארשריבן אין מד, װיפ5 ער שר?ס אים ארוים געאט אויר צו אעבן, פ־נקטלעך צום נראשן אויםנע־ רעכנט אאעמאא, ״װיפא דער בחור האט שוין אננענומען״ און פון צײט צו צײט אים נעשריבן אומצופרידענע בריװ: ״צאחי היקר המשכי? מו״ה יחיאי נ״י. אחר דרישת שאיםך הטוב. זײ װיםן שהזשאנדארםקע אםי- ציער באציצקע איז מיט צװײ נארדאײאיען נעקוסען עקסטרא בײ- נאבט און האט דיך געזוכט בײ מיר אין שטוב, ונם בײ דער מומע עטא, און ער האט מיט זיך צונענומען את כא הכתבים שאך, װאס ער האט נעפונען אין מיטצםטן שיפלאד מהשרײב-טיש שא אבינו ע״ה, ונם את כצ הנאטן, שמהם היה מננן על הכינוד האט ער אויך צוגענומען, און איך האב זיך שטארק דערשראקן, ונם די מומע עטצ האט זיך שטארק דערשראקן און האט זיך פארשאצטן, װאם זי האט עם דעראעבמ אויהדי עצטערע יארן, ועצ-כולם זונתי חיהילע תי, װאס איז נעבעך אזוי אויך נענונ בצאס, כי םון שרעק איז נישט נעבציבן קײן טראפן יבצוט בײ איר אין פנים. און אויר מאמן נאנץ פרי בין איך אײעקנעאאפן עא איזװאשטשיק אא ש״ב םאני ואא בעאה נאאום שײנבערנ און םיר האבן זיך מײשב נעײען, ועוד באותו ױם װען עם איז נאר נאכט נעײארן, אקחתי רראשקע און בין אוועקנעפארן אא הזשאנדארמסקע באאיצקע, װאס װוינט בקצה העיר ערנע׳ו באאויםרײםעניש, ונתתי או עא חשבונך שאשה (כזה 3) נאאדענע פינפעראעך אז האט ער מיר נעזאנט, אז דו ביםט פארסישט אין זײער נישט קײן שײנער זאך עם םאציא- איםטים ועם עפעס בית-דפום קטן שמצאו און אז מען זוכט דיך שוין מער װי א חודש און מען געפינט דיך ניט וכאשר אמר אי זאת נפא עאי פחד גדוא, און איך האב אים שטארק נעבעטן, האט ער מיר געזאנט, אז ער אאײן קאן דא נארנישט ניט העאםן. כי את הפריקאז קבא םהזשאנדאדמסקע מאדעםעי ונם אמר אי, אז אין דער איםטע עם הפרימעטעם, ײאס מיהאט אים צונעשיקט, שטײט נע- שריבן איינער פון ריינע םם נים, או די שפיאםט טוב מאוד עא הפידא, און או דו האםט כמה מאא נעשפיאט עא באאנאטויאריטא־ע װעטשערעס. אכן שרײב איך דיר כא זאת ע״י נעאעננהײט, זאאםט זײן זהיר וזהיר, זאאסט האיאה נישט קומען צו אונז אא מחננו אא בנאוי ואא בםתר, כי מיר קאנען חאיאה דורך דיר האבן א נרויסן אומנאיק, ונם זאאםט זיך אמע״ה הימן פון שפיאן אויפן פידא כי זה הוא הנרעםטע פרימעט שאך, און השי״ת זאא שוין רחמנות האבן און דו זאאםט זיך באטראבטן עא כא הצרות עם ענמת-נפש, ײאם מיר האבן פון דיר נעהאט מױם שםת אבינו ע״ה ובפרט פון זינט די מאמע ע״ה האט זיך נעפעאט, און זאאםט ניט מײנען, אז מאאכים שפיאן זיך מיט דיר און װארפן דיר אראפ די גאנצע צײט נעאט פון הימא, רק ז״ נאך אמאא װיםן, אז אאע םכומיען. ײאם דו הײםט דיר ארויםשיקן הן ע״י בריוו והן ע״י םראטשנע טעאענראמעם, װעדן פארשריבן ביזן אעצטן גראשן אין בוך און אז איך האב אפני שבעים נעװיזן אש״ב נאאום שײנבערג אין בוך װיםא דו האסט שוין אנ- גענומען נעאט םיפק את כפױ און האט געזאנט, אז אויט װי רער השבון װײזטי האסטו שוין קײן חאק ניט אינם נרויםן הויז אויוי פושקינםקע און אין די צװײ נרויםע הייזעך ײאס אויױ אאעקסאנ- דראײםקי און אז נאר אין די קאײנע הײזאעך קומט אויס האםטו נאך עפעס א שטיקא חאק. ונם זונתי חיהאע תי בעט דיר צו שרײבן, אז װען מיר זאאן האבן פון דיר כאטש א צענט-חאק נחת פאר אאע יםורים, װאס דו האםט אונז אננעטאן. װאאטן מיר דיר שוין אויך געזאנט א שײנעם דאנק. ממני אחיך הדורש שאומך וטובתך כא הימים. מנשה ברוידע״ (סוף קוםפ) קײטן — צו דער שיאד איז א מהאך װאם קײנער אין אעבן האט נאך קײנמאא נישט דורכגעמאכט. מיט פארחאומטיקער אאננײײאיקײט נוריעט דא די שטאט אדום זיך דישטרעקעס, נידיעט ארום זיך די זומער-טענ, און אויף ד• שטרעקעם װאאנערן זיך קאענערע און נרעסערע ישובים, אויך אזעאכע אאטע און שטויביקע, זײ ציען זיך ביז צו די ישובים פון דער נײער פארנרעסערטער מאוכה, צו װעאכער מען קער איצט, כיז צ- דער הויםט-שטאט, װו מען רעדט אויח א פרעמדער נאוהדיק- שװערער שב־אך און וװ מען אעכט מיט אויף א פרעמד-נאוהדיק אפגעזונדערם אעבן. װי גאאט אזוי פון ױרדישן אײדיק נײן, פארט מען פון דאנען אין דער הויפטשטאט. װי נאאט-אזױ קערט מען זיך פון דארמ אום — מען פארט אין שאעםענדיק אאמ-אפנעריבענעם צונ, םען האט א ניכטער פארכאינעט הארץ, א פארטריקנט מויא מימ פאר- טריקנטע איםן און מען בענקט נאכן פאר-םאחמה-דיקן ריח פון קנאבא מיט דארער-קישקע. װאם מער מען דערװײטערט זיך פון רער פריצישעד הויפט-שטאט, אאץ פאמעאעכער קריכט דער אאטער צוני און ײאס נענטער מען קומט צו צו דער אאטער הײם, אלץ םער שואריק אין אײנענעם מענטשן-כבוד זען אוים די מענגעם אויף יעדן אפנעפאיטקן נרעסערן און קאענערן װאקזאא. װו מען שטעאט זיך אפ — אן אפנעריסענער באאענאאישער און ארעם פויערשער עואם װאם האט װי חרטה, האמאי ער האט זיך אונטערגעפויאט צו מון דא אין דער ריכטיקער צײט דאס אײנענע. ײאם מען האט געמין אויף יענער זײט סאװיעטישער נרעניץ: חרטה, װאס ער — דער אפגעריםענער עואם — מוז איצט מימ בעטאערישע אויגן ארויםקוקן אויף א נדבה-פארדינםטא ארום די ״צוריק-פריצים״״ איצט, אז מען האט דאפ אאץ נעזען, װעט מען קומען א הײם און מען װעט דערצײאן באויז װעגן דעם, װאם מען האט אומזיםט געהאט הוצאות. אין דער הויפטשטאט און מען האט אומזיםט נעזוכט דארט בא- שעפטיקוננ. איצט ײעט מען איבעראנײעס זיצן אין שטאט און אייעראנײעס נערענקען: די קוימענם פון עטאעכע אננעזעענע פאבריקן שטעקן אויםער רער שטאט, װי אויסרוף-צייכנם פון אאע מענס בזױן: — א שיטאט א איננעריןן — א שטאט א קבצןן און נאך װעט םען נעדענקען: — צו דער שיאד מיט די אותױת ״ס ם. ם. ך״, װאם אויף יענער זײט טײך איז זײער ײײט —■ צו דער שיאד איז א מהאך ײאפ ק״נער אין אעבן האט נאך נישט דודכנעמאכט אויפן אאטן שטאטישן בית-עואם, אין דער אעצטער שורה קברים. װאם נעבן אוהא, איז אויף אײנער א מצבה אנגעשריבןל י,פ. נ. איש תם וישך צדיק היה ברורותױ, רב נחמיה ירב יחיאא ירוידע, נפטר תרם״ז, ת.נ.צ.ב.ה״. הע־ פארמענן ײאס איז נאך אי.ם געבאיבן, איז באשטאנען מערםנטײא פון הײזעך ױאם ניבן הכנסה און פון א ײײם אײן- נארנדיק הויז מיט א גארטן הארט בײם ברענ ט״ך װו ער אאײן האט נעװוינט. קינדער האט עד נעהאט םך-הכא צװײ — א מיטא- יאריקן אויםנענעבענעם בעזדיטניק משה כרוידע ןא הארטנאקיק;, רויטן און ניריקן צו א ״פראצענטעאע״ פונקט װי דער פאטעח און א פערנציאריקן בן-זקונים — אויך א רויטאעכעך נאר א פאר- עקשנטער און אויםעראעך טרוקענער — יחיאא ברוידע (אינדער- הײם האט מען אים פון קאײנערהײט אנגערופן חיאיק). חיאיק אדער יחיאא ברוידע איז ױננ אװעק פון דער הײם, ױננ אננעהויבן אין פרעםדע נרויםע שטעס צו אעמען, ױנג גע- װארן ערגעץ אין יענע םרעמדע שטעט א םאציאאיםט און סנשה