Literarishe bleter · 1929-03-22 · 12 (22.3.1929) · p. Seite 231

׳ייס /23?יסעדזןדיישע לג?עעעד ג?פ. //;254, דיכאדד װאגנעד און זײן מוזיקאלישע דדאסע;נז זעד א/יפעיד?נדפ?/״דעסע ד.->/ זנסער;ז(נד'*ין דעד װ $ ר ש ט װ ע ר א פ ע ד ע) גונויפמײסונג פון די פאריס״דענע קונסטן. אנ?!טאב גו באפױנפערן א ינע די אנדערע ב״ דעד צונויפגיםונג, הןןבן די קונםטן פארדויט ז״עי־ אומאפהענגיקע עגזיםטענץ. ',דעם זינגער איז פשוט פארבאטן געויןרן זװ מאנן װעדבע־נ״טט־ איז באװעגונגען, ווייל דזןס רענט זיך *ו באװעגן האבן באקוטען די טענצער, אין דער צייט ווען דער זינגער דארף, בדי צו פאייטטארקן די ווירקונג פון זיין שמימע, אונטערדריקן אין זיך יעדער דראמאטישן ה־ש״. ״אויף דער םצענע וועט אינגאנצז ינישט באנוצט װערן קיין 8א- עזיע. מען וועט זיך אפילו באמיען נישט ארויסצוזאגן קיין ווערטער אדער זאצן; מהמת דעט וועט די דיבטערישע םייל מוזן צוגעםראגן װערן דעם זעער אין דער פארם פון א ליברעטןן״ ״אזוי ארום איז געשלאםן געוואין ד־ער דאזיקער הייליקער אפמאךי אין. וועלבן יעדעיי קונםט איז געבליבן אפנעטיילט פאר זיך״. עס מוז אבער פונדעםטוועגן געשאםן ווערן א נ״ע, העבערע ארט קונםט, וועלבע וועט אין זיך פארײניקן אלע מינים קונםט. #ונקט ווי יעדע נאטירלעבע דערש״נונג באא״נפלוםם גלייבצייטיק אלע חושים פון מענםשן, דארף אויך די אסתע קונפט זיך ווענדן צום גאנצן מענטשן, צו אלע זיינע חושים, צו ז״ן שבל און נשמד״ װייל עישט דעסאלם וועט זי ז״ן אן אמתע אפשפיגלונג פון דער נאטור. און דאם איז דאך, לויט װאבגערי. דער ציל פון קונםם. דער נייער סין קונסט, וועלבן וואגנער איז געגזוגגען שאפן, האט געדארפן דערפילן די דאדיקע פזדעיינגען. זיין מוזיקא־ישע דראםעי האט געדארפט זיין א העבע־ע קונבט. וועלבע וואלט זז־ן א לעבעדיקן םינטעז פארייניקט די פאר־ שיידענע קונסטן, אוז ערשט א דאנק דע־ דאזיקער פארייביקונג װאלטן זיי געקומען צו א פולקאמער אנטוויקלונג. אין דער מוזיקאלישער דראמע געפינען מיר די זעלביקע עלעםענצ;. װאב אין דער פרימיטיװער פאלקס־קונפט דארטן נעמט זיך ד־יי פענ־ צער צוהילף די סעיאדיע פון טאנין און די װערטער פון זיין ליד, פבדי אויםצודרוקן וועלבע־נישט־איז אקציע. װעלבן־נישט־איז געפיל אדער איבערלעבונג. פונקט אזוי דארף די סוזיקאלישע דראמע נעמען צו הילף די דראסאטישע םימפאניע, וועדבע װעט מיט מוזיקאלישע מיטלען אויםדריקן די אקציע, און די דראמאטישע פאעזיע, וועלבע װעם םון דאםזעדביקע מיצ אירע ליטערארישע מיםלען. די דאזי־ע צװיי טיילן פון דער דראמע וזעלן פולקאם דערגאגצן איינע די אנדערע דאם. װאם דער דיבטער איז נישט אומשטאנד ארוים־ צוגעבןי די געפילן פון זיינע העלדן. װעט אויםדריקן דער מוזיקער. זיינע מיטלעו זענען דערצו צוגעפאםט דעד דיבטער. וועט, בבן. נישט ז״ן געצוװנגען איבערצוגעבן, דאם װאם ער קען נישם ארויםזאגן. עי וועם רויק אין אזא מאמענט קענען שווייגן: דער מוזיקער װעט דערזינגען דאם נישט דעיזאגטע. אין ז״ער צוזאמענאיבעט װעט אנט־ שטיין די מעלאדיע, וועיבע וועט געהערן סיי דעם *אעט. און ם״ דעס מוזיקער די מעלאדיע מוז אבעי באקומען א הארםאנישן פונדאמענט זי מוז אקאמפאנײט װעדן און דא מוז דער קינםטלעי אנקומען צו דעי הילף פון אידעסטעי אין דער מוזיקאלישעי דיאמע מװן אלע גע־ שטאלטן ז״ז איוי וויבטיק און נוינויק. אז מען יאל ז״ נישט קענעו באנוצן אלם אקאמפאני .מענט. אונטעישלאק פון דעי מיך^אדיע. די האימאנישע באזע פון יעי מעלאדיע קען דעדיבער נישט װעיז געװנגעז ■ זי מוז וועד־ געליפע־ט דוך רעם איקעבטעי דאפ איי נישט די איינציקע אויפגאבע פון א״קעםטער בעת א מענטש וויל ווירקן נישט בלויז אויפן שבר פון זייז צוהעיער. נאי אייך אויף ז״ן נשמה באנוצט ער אויםער ווערטער באװעװנגען אויר ישעםטן. דעי זינגעי וועט קענעו אויסדריקן בלויז דאם. װאם דעי מענטש גיט איבע־ דורך װערטעי רעי איבערפלום פון געפיל. וואם דריקט זיך געוויינטי׳עך אוים דורך זשעםטיקוי*אציע. וועט נישט נע־ פינען ק״ן ארט אין דעם געזאנג, און דא סוז ווידעי קומעז צו היל״ דעי ארקעםטעד, וואם ויעם פאיב״טן דורך ״איבעיזעצן״ אין קלאנגען רי זשעםםן פין א םענטשן. די װיבטיקםטע א״פגאבע פון ארקעםטעי ליוט אבער גאר א״ז א; אנדעי געביט. אינדעיצ״ט ווען די וועיםער דייקן אוים בלװי■, דעם פארגאנגענע וואך איז אין װאישעווער גרויםן אפערן־טעאטער פארגעקומען די פ״ערלעבע פיעמיערע פון ריבאיד וואגנערם מוויקא־ לישע דראמע ״דער געטער ־ אונטערגאנג״. ב״ דער געלעגנהייט איז בדאי ויך צו באקענען מיט װאגנעים געדאנקען וועגן קונםט בבלל און ויעגן דעם נ״עם מין קונםט, דער מוזיקאלישער דיאמע־ וואם ער האט געשאפן. לויט וואגנערס מיינונג. זענען אלע מינים קונבט, ווי פאעזיע, מוזיק, מאלעריי, טאנץ־קונסט א. א. וו״ ענג פארבװדן צווישן זיך און זיי קענען א דאנק דעם קומען צו א פולשטענדיקער אנטוויקי׳ונג ב״ם צוזאמענארבעטן א״נע מיט די אנדערע אזא פיובטבארע צוזא־ מענװידקונג פון די קונםםן איז שוין איינמאל צושטאנד געקומען אין די גריבישע דראמעב. אין די טראגעריעם פון םאפאקלעפ, אייםבילאם א־ א האבן זיך פארייניקט פאעזיע, מוייק און טאנױ־קונםט, בבדי צו ווירקן אויפן מענטש וואם שטארקעי און צו ־אא״נפלוסן גלייב־ צייטיק אלע זיינע חושים. די פאעזיע האט דארט געליפערט א םבעמאטישן אינהאלט פאר דער גאנצעי דראמע. אן דער מיטהילף פון רי אנדערע מינים■ קונםט, װאלט ז• איער נישט געקענט װירקן דירעקט אויף די הושים און זי וואלט פארבליבן אבםטיא ,ט און אפגעריסן פוי דער ווירקלעבקייט. טאנץ־ קונרט און מוזיק זענע; עס באייפן׳ די עישטע דורך אויםדרוקלעבע באװעגונגען, די צווייטע דורך איר ״געפילן־שפיאך״ — אויםצודייקן >יע יענע שטרעבונגען און געפילן, װעלבע די פאעזיע האט נישט , ין מעגלעבק״ט איבערצוגעבן. װאגנער האלט, אז די שפיאך פון קלאנגען איז א ״געפילן ־ שפיאך״, װייל זי איז בבח אויסצודריקן און אױיפצורופן ביים *ו־ הערער דירעקט געפילן, אין דער צ״ט׳ ווען די שפיאך פון ווערטער קען בלויז באשרייבן א געפיל ארום און ארום, קען אונז דערצ״לן װעו.ן ״ינע םיבות און װענן זיינע פאלגן, קען אבער נישט אויםדריקל דעם געפיל גיפא. די דאזיקע גליקלעבע צוזאמענארבעב פון די קונםטן אין דער גיי־ בישער דראמע, איז זיך אבער צעפאלן צוזאמען סיטן אונטערגאנג פוז ־עי גײבישער צױויליזדדיע פאעזיע איז אױעק אויף איר װעי. מוזיק ווידער אויף אן אנדער װעג. דאסזעלביקע איז געשען אויך מיט ־י אנדערע מינים קונםטי וואגנעי אנעיקענט, אז די ײינע מוזיק האט דערגרייבט צו איר העבםטער אנטוויקלונג אין רי סימסאניעם פון היידן מאצאיט און בעטהאװען, עי האלט אבעי, אז אפילו ■ ז די דאז־קע מ״םטעי ־ וועיק, האט זי נישט געקענט זיך באפרייען■ פ,ין איר ה״פט־ הםיון. צוליב וועלבן זי מוז שבענדיק ג״ען האנט ביי האגט מיט פאעזיע און מיט די אנדעיע קונםטן. מוזיק קען, ל־יט ׳ואגנעין, אייזדייקן בלויז נשמהיצושטאנדי' זי איז איער נישט אימשטאנד אויפצודריקן א ״מאיאלן אקם״. ,,״ קען, — שיייבט װאגגער, — אייערגעבן איינער נאך אנדערן געפילן אין נשמה־צושטאנדן: זי קאן אבער נישט באווייזן, ווי אזוי איין :־ימה ־ צושבאנד פא־װאנדלט זיך מיכ• אן אוטאדינגטעי נייטװענדי־ ק״ט אין אן אנדעי נשמה־דושטאנר״. דעיפאי טאקע האט בעטהאוועז געמוזט אין ז״ן נ״נטער םימיאניע אגקומען צו דער הילױ פון װעי־ טעי, בעת ער האט געװאלט אויםדריקן רעם זין פון אין געפיל איבעי אי אגדערל אויך די פאעזיע האט א סך פאירא־ן׳ בעת זי האט זיך אפגעטיירט זון דעי סוזיק און איי אװעק פון זיעי גדיבישעי דדאטע צום נייעם ־אמאן אנשטאט צו ז״ן א לעבעדיק בילד פון דעי וועלם. אן אפשפי־ נלונג פון דער װעלט. אן אפשפיגלונג סון דעי נאטור. איז זי געוואין א באשי״בונגי לויט א פארגל״ך פון וואננע־ם א ביאגראח, איז זי געואיז א קאטאלאג פון א בילדעד־גאלעריי, אנשטאט צו ז״ן א קאלעק־ ציע פון בילדער גופא. אין םיטן מ1־טן יארהונדעדט איז אין איטאליען אויפגעקומען א נ״ע קונסט, די אפעיע. און עם יואלט זיך געקענט אויםדובטן. אז אין איי האבן זיך ווידער פאיײניקט די פדיעד אפגעטיילטע צװ״גן פין קונסט. אזוי איז אבער נישט געשען. אנשטאט צו געבן אן אמתע צו־ נייפשמעלצזנג, איז אין דער אפעיע געשאפן געװאיז א מעבאנישע