Literarishe bleter · 1929-03-22 · 12 (22.3.1929) · p. Seite 229

זײם 229 דענקען און טיט זײנע דעניוםולע עטאציעס, ׳שטעיוט ער אן א״ך אונז. די זאםטיקײט, ארגאני׳שק״ט, קאנקרעטקײט און איטאנענט- קײט פן האטלעטם דענקען האט געטאכט דאס קונסט װערק ״האט- אעט״ פאר אן אײביק אומדער׳סעםלעכן קװאא פון אלערלײ אנרע- גונגען פון האמאעטי׳טע און ני׳שט האטאעטי׳סע געםיאן, און עטא- ציעם, רעפאעקטירוננען, טראכטעני׳טן און געדאנקען און אויב דאם קונםט װערק ״אננא קארענינא״ פארטאנט — װי דאס װעט פון קײנעם ני׳טט אפנעאײקנט װערן — אן אײביק דויערנדיקע אנרע־ נוננס-קראפט, איז עס א ראנק דער זאפטיקער,- ארנאני׳םער. קאנ קרעטער און איטאנענטער נע׳טטאאטי װאם איר האט טאאםטאי א נאטען נעגעבן — אנגא, און ני׳םט דער טרוקענער, טעכאני׳שער, אבםטראקטער און טראנסצעדענטאאער נע׳שטאאט, װאם פינורירט אין רעם װערק אונטער דעם נאטען קאנםטאנטין אעײי;, און ײאס אן אים װאאט דאם װערק ״אננא קאראנינא״ נעײען, אויט אונזער טײנונג נאך, נאך א נרעסער קונםט-ײערק װי דאם איז װען טאאסטאי דערצײאט אונז. אז דער נאיקאעכער פאטיאיע- טאן, דער נעזונטער טענטט אעװין איז עטאעכע טאא נעײען אװי נאענט צו זעאבםטטארד, אז ער האט עאהאאטן דאם יםטריקא, כדי ער זאא זיך חאיאה נישט אויפהענגען אויך אים, און אז ער, אע- װין, האט מורא נעהאט ארוטצונײן טיט א ביקם, װײא ער קאן נאך מיט איר זיך אא״ן דער׳םיסן — װען, זאג איך, מיר הערן דאם װענן אעװינען, רירט אונז נײםטי װײא טיר האכן דעם יםטארקן אײנדרוק און די פעסטע זיכערקײט, אז טענט׳םן םון אע- װינם פםיכיק, מענטשן װאם נעמען אויפ די ײעאט טראנסצעדענ- טאא און נייםט װי אננא — איטאנענט, אזעאכע מענטשן ײעאן מיט זײער א״גענעם ײיאן ני׳טט פארציען דעם האאז אויױ א ׳טטריק, נישײ ײערן ק״ן ציאברעט פאר א קויא, און ײעאן אויך נישט װארםן זץ :טער די רעדער פון א באן. (חמשך קומט).?יסעדיעדי׳טע :גלעטעד 12ס. 2/ (254) טוננען און איבערקאכעני׳טן פון זאכן, נעיעעעני׳טן און האנדאונגען. זײ זענען עס די אוטמיטאבארע םאקטארן, קרעפטן און אורזאכן פון דעם טענט׳טנס רעאנירן צו דער ײעאט ארום אים און איבער אים. דאם רערן צו די עטאציעם אויף אזא אדער אויף אן אנדער אופן איז די עריעטע כאדאקטעריסטיק און דער װיכטיקםטער כא- דינג פאר דעם קואטור-אויסדרוק ײאם הײםט קונםט, און פאר דער ־אזיקער מענטשאעכער דערפארוננ און איבעראעבוננ װאם טראנט דעם נאטען עםטעטיק. דארט װו די עמאציעם באײבן נאײכניאטיק דאדט איז ני׳םטא קײן עםטעטיק, רארט םעאט די קונסט. אעװינם געדאנקען זאנן עטװאם צו אונזער קאם, אבער זײער װ״ניק אדער גארנישט צו אונזער הארץ, מחטת אא׳ז, װאס קוטט ארויס פון אעײינם טויא װערט באאד אסאציאצירט אין אונזער כח הדמױן מיט האטאעטס אויסגע׳םרײ: װערטער, ײערטער, װערטערן״ אעײינם נעראנקען זענען פאר אונז נאר װערטער, ײײא טאאםטאי האט נייםט באװיזן ארײנצוציען אונז אין די נעפיאן. װאם אזעאכע נעדאנקען רארפן ארויסרופן אדער ארויםנערופן װער;, װי דאם האט געטון ׳םעקםפיר טיט די נעדאנקען פון האטאעטן. יעדן טאא װען מיר קוטען צו צום קונסט-ײערק ״האטאעט״, װערן טיר ארײנ- גע׳םא״דערט אין די ארע זודיקע קעםאען. אין װעאכע עם זענען אויםגעקאכט נעװארן האטאעטם געדאנקען װעגן גאט, ײעאט און טענט׳ט. מיר הויבן נאײך אן צו פיאן האטאעטם נעפיאן, טיר הו־בן תיכף אן איבערצואעבן די ציטערם און צאפאענישן פון זײן נ׳םמה און פון זײן נאנצן װעזן, און ײיכטיק ײערט פאר אונז ני׳םט װאם ער ־ענקט, נאר װי ער דענקט. זײן דענקען איז זאפטיק, ארנאני׳ט, קאנ- קרעט און איטאנענט, ײײא עם זעצט ארו־ס פון זײן אויפנערו- דערטער און אויפנעקאכטער נ׳טמה, װי א אאװע פון א װואקאן. זײן דענקען איז דורכאויס נעפיאםוא און עמאציאנעא, און זײנע נעפיאן און עטאציעם װערן דענקפוא, און מיט זײן עמאציאנעא וואם אונזערע לעזער האבץ צו זאגן (םל־דזבלצן םון אונזעד א נ ק ע ם ע> דאס ױב באווארנמ זיך, אז סימוז זיין דורכוים א קינסשלערי׳מער רא־ מאן. א םייל ווילן האבן א ראמאן פונם יידישן לעבן, געשריבן יוון א יידייסן קינםםלער. ״אויב דרוקן א ראמאן — •גרייבם איינער — זאל ער נישם זיין ערגער פון גארקיס ״מיינע אוניווערסיםעםן״. מיר האבן אין דער אנקעםע געשםעלם א פראגע (נומ. 5) א י נ - םערעסירן א״ד מער די איםיקלען װעגן דער ״די שער אדער וועגן דער װ על ם־ל י םע ר א ם ו ר?״ מיר האבן געיסםעלט די פראגע, ווייל מיר באקומען אפם בריוו פון די לעזער וועגן דעם. מיר האבן פארװורפ,, פאױואס מיר װידמענען ווייניק אים דעי וועלם־ליםעראםור אוי אויך — פאױואם טיר פאיזעען די יידי-ע װערק זנוליב די אלגעמ״נע די תיגובות פון די לעזער טיילן זיך אויך דא פאנאנדער: 185 לעזער אינטעיעםירן זיך קודס־בל מיט דער יידישעי ליםעיאטור. מיםן יידײסן תזאפן. אייניקע זאגן, אז וועגן פרעמדע ליםעראטורן קאן מען לייענען אין אנדערע, נייגם־״דײגע וו״םיגײפםן. א״נעי א לעזעד יגרייבם: ״איך האב זיך איצם באקאנם מימ דער יידײגער ליםעיאםור, איך האב ביז איגם נײגם געל״ענט קיין יידיש״, און דעריבער וויל ער האבן וואם־סער ארטיקלען וועגן יידײגע שרייבער. א״נער וואיפם פאי, אז ״אין די ארטיקלעז וועגן דער יידײגער ליטעראטור איז מעו נײגם זאבלעך״. 142 לייענער ענםפערן, אז ז״ אינטערעםירן זיך אין א גלייכער מאס מים די איםיקלען וועגן דער ייד״גער און וועלם־ליםעראםור. יז<) לײענער אינטעיעסירן ייד בעיקר מים דער װעלט־ליםיעראםוי און זיי כעטן די אפטיילונג נישט פארנאכלעסיקן. ״מען דארז דעם לע־ זעי — •גרייבט איינער — אריינפירן אין דעד אייראפעײגעד וועלם״ ״באקענם אוני םעי מים וועלםלעבע פראבלעמען״. אבער אויך די אנודענ־ גער פון מער ײעלט־ליטעראםור באווארנען, אז אויך די ייד״גע לי- םעראטור באדארף מען אפגעבן א געהעריקז ארם. 1! ענג פארבונדן מים דער פראגע וועגן דעם בעלעטריםםישן אפםייל אין די ״ליט. בלעםער״, איז די פראגע (נומ. 10), וואס םיר האבן גע־ •גםעלם אונזערע לעזער: ״איז געײונשן, מיז א ל דרוקז אין די ״בל ע טע ר״ א רא מ א ן אין המשכים?" מיר האבן אין פארגאנגענעם יאר געדרוקט מאקסיס גארקיס בא־ ײםם וועדק ״מיינע אוניווערםימעטן״ אין המ־גכים. און באקומען וועגן דעס פיל ווידערתזפרעכנדיקע בריוו פון די לעזער. אייניקע האבן געהאם םענות, הלמאי םיפארנעמם יעדע• װאך א ןןוו״ זייםן םיטן ראםאן, װאם מיקען אים לייענען אין א בוך־פארם. אנדערע ווידער זענען גע־ ווען זייער צופרידן און געדאנקטי וואס מיר פארעפנםלעכן אין די ..־•1עטער״ אזא אינםערעםאנט ווערק. ווען מיר האבן אים אפגע־בםעלט צו דױקן, האבן מיר פון אייניקע לעזער געהאט פארװורםן. ווי איז די מ״נוננ פון אונזערע לעזער וועגן א ראמאן אין פארזעזנונגען אין די ״ליט. בלעטער״? אויף דער פראגע האבן מיר נישט פון אלע, וואס האבן געענטפערט, קלארע ת־גובות. 302 לייענער זאגן זיך ארוים סער אדער ווייניקער קאםעגאייש קעגן א ראםאן אין הכדגבים. מיר געפונען אזעלכע מינים תתזובות: ״ניין! ניין1 ניין!", ״א ראמאן קריגם מען צו קויפן אין ביבליאטעק!" אנדערע לעזער שרייבן: ״ראמאנען גיבן דאך די ״בלעםער״ אלס פרעמיע, און דאם ״איז גענוג1" מיר האבן אויך אזעלכע תתזובות: ,׳לאזט עם פאר די טאג־פדעםע!" ״די ״ליט בלעט״ דארפן האבן דאם ארם פאר דע־ נאוועלע, וואס געפינם זעלטן אן ארם אין דער טאג פרעסע״. עם זענען אויך דא אזעלכע מאםיוון קעגן א ראמאן אי ן הנדגבים: ״איך קאן נײגם ווארםן אויף די פארזעצונגען פון א״ן וואך אויף דער אנדערער״; ״מען מוז זיך רעכענען אויך מים דעם צופעליקן קויפער. וואם קאן נישם לייענען כםדר די ראמאנען״.. 08 לייענעד זאגן זיך ארויס פאר א ראמאן אין הכדגבים. אבער