Literarishe bleter · 1929-03-22 · 12 (22.3.1929) · p. Seite 228

, ליססר&רישס בלעםער 12ם. 12 1ײם 228? א פך פון טאהסטאיס העהדן. זיי אהע פיגן ב״ איס אינסטינקטױו די גרויםע באךיידיקוננ, װ$ם גיגט א־נפ ביגן זאנן, פאר דער טענטיערעכער פערזענקעכקייט, איער אין ערנעץ קונוט עם ני׳שט אזוי צום צונויפברוך פון דער פערזענרעכקייט און צוריק צו איר װידעראויפיעטערונג, צו איר רעהאביריטירוננ דורך רעפ באצארן פאר רער זינד, געגען ״זערבסטי• דורך דעם טוימ פון דעם ״איך — װי אין דעפ פאר טיט אננא;, און דער דאזיקער פאר רערנט אונז נ״עט נאר װענן דער אוטפארטרעגרעכקייט צװי׳טן פערזענ- רעכקייט און רינן זאנ;, נאר אױך װענן דעם, אז נ־יטט קיין ריינע װענן און ני׳טט קיין הייריקע מיטרען פאריעװעכן די הייריקײט און ריינקייט פון די צירן און ענדפונקט;, צו װערכע די װעגן םירן. דער ריננעדי׳טעד װעג, אדער בעסער נעזאנט, רער װעג, װאס אים האט אננא אין איר געדאנקרעכן אויפנעם פון טאן-און-פרו־ יע־־כות; באטראכט פאר א ריננערייטן,—אט דער ראזיקער ריגנערי- יטער װענ צ.ים אינטענםױוםטן און פאראנטװאדטרעכםטן אויםדרוקס טאטענט פון ריבע, האט פאריטװעכט די דערהויבנקייט און היירי- קיימ פון דעם ראזיקן רעבן-און-גייםט ׳טאפנדיקן טאטענט. און טערקװירדיק װי דא נייט זיך טארסטאי דער קינסטרער צונויױ מיט דעם פיראזאד קאנט. אויך קאנט שטערט זיך איין מיט דער נאנצער קראפט פון זיין םיסטעטאטי׳טן דענקען פאר דער טענטערעכער פערזענרכקייטי און װי אזערכער פאדערט ער די אויםראטוננ פון ריגן זאגן און ער עטערט אװעק דאם הארטן זיך אונטער ארע אומעטאנרן ביים אטת, װי איינע פון די העכסטע אידעארן, װאם זי, די פעדזענרעכקייט, מוז און דארף יעטרעבן צו דערגרייכ;. און עם איז דוקא, אט די ריין קינסטירעריעע באערייבוננ םון די פםיכיעע צושטאנרן פון צװיי װעזנס אננא און װראנסקי אין דעם טאמענט װען די גריקזעריגקייט װארמ נעדארפט דערנרייכן דעם העכםטן עקםטאז, װאם טאכט אונז צו פארנעםן אין דער עסטעטיק און טראנט אונז אריבער אויף דעם שטארקםטן אין טיפםטן אופן אין דער װערט פון טאדאר, און די טאדאר, רי עטישקײט פון די עייכותן צװיען טענטע און מענטע, פירט אונז אריין און קניפט אונז אן, װי דאס איז ארע םאר די טבע פון טא- ראר און עטיק צו טון — אן דער רעריגיעזיטעט. דא האבן מיר פאר אונז א קאנקרעטן ביי׳טפיר װי קינםטרעריע - דערהויבענע עראטיק פירט צו טאראיליעער און רעריגיעזער פארטיפונג, אן װערכ עס איז ארויםנעזאנטע אבסטראקטע טראכטענייטן טצד דעם קינםטרעד און װען מיר קומען צו רעװינע;, האבן מיר א בייעפיר פ; דעם פארקערטן — א בייעפיר פון דעם, װי אזוי ארעדריי ׳טיינע א.־ן טיפע געדאנקען װענן מאראר און רעליניע, ארויםנעזאגט םון א הערד אין א קונםט-װערק, קאנען ראזן די רייענער קארט א; אוטבארירבאר, אויב דער הערד טוט ניעט דאם, װאם טען דעי־- װארט, אז ער זאר װי א קינםטרער־עע געעטארט טון, און דאס איז, רורכרעבןי איבעררעבן, און אריין באװירקט און באאיינפרוםט װערן צו מאט און צו העדאאיעער אקטױויטעט פון זיינע געדאנ- קע;. רי קונםט און די געניםער פון קונסט קאנען ניעט פארטראגן קיין אבםטראקציעפ, דאם הייםט נעדאנקע;, װערכע זענען נישט גערייטערט און נעכערט אין די זודיקע קעםרען םון געפירן און מעעי□. װען טארפטאי ראזט רעװינען זאנן; ״אן דעם װיפן פון דעם, װאם איך בין און פאר װאס אין בין דא, קאן טען ניעט רעבן און װיםן קאן איך עם ניעט, און דערפאר קאן מען ניעט רעבן — אין דער אומענדרעכקיימ פון צייט, אין דער אומענדרעכקייט פוז טאטעריע, אין דער אופענירעכקייט פון רוים טיירט זיך ארויפ א פענכעדר ארגאניזס, און ראם דאזיקע פענכערר װעט זיך אויפ- הארטן א װיירע און פראצ;, און דאם דאזיקע פענכעדר בין איך״— איז װען טיר רייענען די דאזיקע געדאנקען, און אפירו ײען מיר שטימען איין מיט זיי, װירקן זיי אבער נ״טט אויף אונזער פםיכיק. נשמה אדער נייסט, זיי װירקן נישט און באאי־נפרוםן נישט אונזער װעזן װי אן איינהייטרעכער נאנצקייט, װי דאם דארף טון אייױ װאם גייט אןנטער דעם נאמען קונםט, אר׳ז װאס נעהערט צו דע־ ממשרה פון עםטעטיק. אויפנעציטערט װי אן אײנהייטרעכע נאנצ- קײט, וערט ד יפםיכיק, די נ׳צזמה אדער דער נײםט פון מענטען נאר דעמארט װען עם װערן אננערירט די עמאציעם — די רי- רעקטע אנשטויםער צו האנדרוננען־, צו אפעאצוננען, צו אויפנע- זענען זײנע ברורער, און די פרויען — ז״נע י&װעםטער און נע- קיבמע. — װארט װיטטאן, װי ־עדער קינםטירער, האט באנרײפטי אז געמות זעצן זיך דורך אין דער װעיט־ אין װעקכער מיר אטעטען נישט אנדערע װי דורך קערפער, אייו איו יעדן אינטימען און נא- ענטן צונויפטרעף מ־ט קערפער, האט ער געזען און נעפירט רעם אויםדרוק פון רער נעטה. און דערפאר האט ער, ז״ענדיק דורכ- או־פ קינסטרעד און דורך און דורך א גאנצע פערזענריכקײט, :ע- קאנט אין קאנטאקט, צונויפגופ און באהעפטוננ טיט דער נעטה- און־קערפעד אײנה״ט, װאם ה״סט טענטע, דורכקעבן, דודכפירן או; דורכטאכן די העכםטע דערהויבעניע;, און די טיפםטע פאר- ט פונגע;. און עד האט נעװאנט אװעקצועםעין נרי־ך אין אנהויב פון זײנע ״ברעטער םון גראז״; פון פיזיאיאניע, פון קאפ ביז ײ פיפ זינג איך, נ־עט די פיזיאנאטיע ארײןי ניעט רער מארך ארי־ן איז װירריק פאר דער טוזע. איך זאג רי פארם קאטפרעמ א־ז װירדיקער א סך. ד• םרוי נרײך טימ דעם מאן זינג איך. און םון די טיםענישן פון זײן װעזן העדט ער װי: ״קום האט געזאנט מײן נ׳עמה״ ראטיד ער״בן אזערכע פערזן פאר טײן קערפער ןנרחמת מיר זענען אײנסן, אז אויב איך ואר נאכן טויט זיך אויף אן אומזיכטבאדן אופן צוריקערן, זאר איך מיט א שטענדיק נוטטוטיקן שמײכר, דאך קאנען , אנהארטן, אויף עטענריק און שטענדיק צו באטראכטן פאר מײנע די פערז;, ײי צום ערשטן מאר, איך דא און איצמ, וינגענדיק פאר נעמה און קערפער, זעץ צו צו ויי ם־ין נאמען װארט װיטמא;. צו נרויס איז נעװען דער קינםטרעד און די קינםטרעריעקײט און אויך טאקסטאי האט, װי װערהארן אדער װיטמען, גע- טארט ד• ריבע-אויפדרוקן און ריבע-קורמינאציעם-פונקטען צװיען די טענטיטרעכע פרוי-און-מאן נעעטאקטונגען; און ער האט אונז געקאזט קינסטרעדי׳ש אנערקענט און באװירקט װערן. נ״טט אקזא אין דער געערעכטרעכקײט פער סע ריגט די פיבה פון אננאים דעדפיר פון נעפאלנקײט. נײ;, אננאים נעפיר פון דערנידערוננ און כאראכטוננ צו זיך קומט צו איר דערפו;, װאס זי האט נרײך דעדפירט, אז םיט רעם דאזיקן אקט איז, צו- קיב איר אײגענעם און אנדערעם באגריפן װענן דעם װי עפ רארפן און זארן זײן די נעזער׳צזאפטירעכע ש״כותן צװיען מאן און פרוי, אר״נגעטראטן די גױטיק־יט און אוטבאדינגיעכקײמ פון צו פירן א רעבן פון א ריגנעדן. און דאם ר־גן זאגן איז דערװידער צו א פעדזעגרעכק״ט. א פערזענרעכק״ט פירט זיך כאיײדיקט און דער- נידעריקט פון יעדן רינ;, װאם פארט אויס אויף א־ר גורל צו זאגן. און דער עיקר איז די דערנידערוגג א ׳סרעקרעכעי װען טען דער- פירט, אז דאפ באטײט ני׳צזמ נאר א רינן צו זאנן, נאר צו פירן א רעבן פון א ריגנער. אז אונזער אינטרעפעטאציע איז אין גײסט פון טארסטאי דעם קיגםטרעד, זאנן עדות רי פארננדיקע ׳עורות טארםטאיס, אינם װערק ״אננא קארענינא״; ער (ײראנםקי) האט נעפירט — ערײבט טארםטאי — ״די נאנצע מאטערני׳צז פון זײן און איר ראנע, די גאנצע עװערק״ט אונטער דער דאזיקער ארויסגעעטערטק״ט פאר די אויגן פון דער גאנצער װערט, אין װערכע זײ האבן זיך געפונען: צו פארדעקן זײער ריבע, צו ריננערן און אפנאר;, זיך ׳צזפיצרען און שטענדיק טראכטן װעגן אנדערע, דעטארט, װען די רײדנ- שאפט, ײערכע בינ״• זיי בײדן, איז געװען אזוי שטארק, אז זײ האבן בײדע פארגעסן ײעגן ארעם אנדער א חוץ ז״ער ריבע״ און אננא ארײן זאגט װענן זיך: ״איך בין א שרעכמע פרוי, איך בין א פאררוידעגע פרוי — נאר איך האב נישט איב צו זאגן ריגןי איך קאן נישט איבערטראנן קײן ריגן״. די שנאה, אנב, צו ריגן זאגן א־ז זײער כאראקטעריםטיש פאר