Literarishe bleter · 1929-03-08 · 10 (8.3.1929) · p. Seite 218

9 זײס 218?יסעדיעריישע ב?עסעד נזס. // (254) האט איר פארםראכם זיך װען-עם־איז איבער די שוהן| די צװײ: אויב קלןןר — אויב קלאר — בין איך םארםאלן! אין אש דעם רוף פון לאהם זינקענדיקער שיף אר־־ס_| דער שליםל בו די .פינטעלעך״, װוןס איר האט אזוי ש״נן[ דער שליםל בו םרצן, דער שליםל בו זוקונםטיקער ײדיעןו| קונסט. די סענד׳: פ:^רשםפנד?רכקײם זאנם מען דען בײ אונז: איך פארשםײ נישטז מ זןנ־| בײ אוגז: איך םארשטײ נישט, דערפאר איז עס שלעכט. די ערשסע העלפט §ן דער בװײטער װאלט געקליבגען 1 װי װידוי. םיס דער בװײטער איז עס - חובפה און נאן | עדגערם. פארשטענדלעכקײס! יגיב זײ םארשסענדלעכקײס! אויף בו פארשטײן — דארף פען דאך ל ע ר נ ע ן סאו■ ] שםײן. נישטז אדרבא, סראגט אונטער א נישט־מאטעמאסיקד א מאטעמאטישע םארמול. און װעם ער נישט םארשסײן־וןןן איר דרינגען דערפון, אז די םןןרמול איז בעבם .אוםפאו• שטענדלעך״ז מענטשן נישט קײן םיזיקער און םענםשן נישט קײן | אסטראנאםען אריענסירן זיך נישט אין אײנשסײנס סעאריז אבער קײנעם װעט נישם אײנםאלן בו באשולדיקן אין אוםזיו■ שסענדלעכקײס אײנשטײנען. אזוי װאלסן געדארפט א קלער־טון די .פארשטענדלע:• קײט״-פאדערער. דאס אײנביק הינקענדיקע אין דער גאנבער מעשה ײ8י= 1 נאר געװען — די גרונס׳הנחה, אז קונסט קען םען יא, איד 1 נישט פארשסיין. ליריק. לפשל. קאנס איר ,םארשסײן״ ליריקז איר קא־-ל | זי נאר א ו י פ נ ע מ ע ן. אדער קאנס איר זי .נ י ש ט ־ םארשטײן״ז איר קאגש | נישט. איר האם נאר די ברירה זי נישם אויםבונעמען. וױ האס די בדירה בו זײן טויב, װי פיר װענט בוזאםענגענורזן ןןבער מאכט נישס די טויבע װאנט םאר א םוהין קריטעריום. טאלססאי האט געװאלט (אין ,סשםא םאקאיע איסקיז■ ] טװא״) .פארשםײן״ באדלערן און װערלענען. האס זיך באד■ | מען א קוריאז. הײנם אויב טאלםסאי אזוי — װאש דארםן שוין זינן | טויבע און בלינדעז װי מאדנע איז דאס, װען זײ שטעלן אוים בעםלע־יסז | םנאבן הענט און םאדערן םיט קבבנישער חובפד,: ניב אינ,׳ דיכסער, פארשסענדלעכקײט... םארשסענדלעכקײט... 100 יץ.ד ״פ1$סם" די װערטער פון נעטעס .פאוםם״ זענען אלם גע־ייח הונדערט יןןר. זײער הונדערסםטן געבוירנסאנ װןןלס םען ביי דארפס פײערן. װי די געבוירנסענ םון לעבעדיקע םענטשי• פראפעםיאנעלע םארםלאכער הןןבן שוין לאנג פארפ אני .פאוםט״—דעם בװײטן סײל. מיהןןט אםילו אויםנעסײסשט דעי ,װײזהײסם לעבסן שלום״ װי א םתם פראפאגאנדע םון״סאסי על־פי דעם דאזיקן נאיװ־אקטיװיםטישן סײםש, װןןלם יזו אויםגעקומען. אז לינדבערג, לםשל, אדער אן אנדערער -ג8ם םון דער םעכניק״ איז דער געסעשער מענטש-אידעאל• 30 ר$ר פר-ץ--רפװ'זרפ מיט דער פרץ־דעװיזיע איז געשען אן אויםטערלישע געשיכסע: זי האש. אלײן נישט װיסנדיק, אויף א הײנסיקן לשון איבערגעחזרט די פאלעמישע אנםייפיץ־װילדקײטן פון דוד פרישמאנען מיט א 20- 30 יןןר בוריק. אט האב איך די םעג נעלײענט (אין בװײטן באנד םין די ,פילאלאגישע שריםסן״) א טשעקאװע ארבעט. עס אי< נחםן מײזילם: ,פרץ און פרישמאן און זײערע פערזענלעכע באבױנגען״. איך ה$ב מיר קײנמאל נישט פארגעשטעלט, אז נישט קײן אנדערער, װי פרישמאן זאל זיך קענען םארגינען אזא לוקסיס םין געשמאקלאזיקײט. איך האב געלײענס אין נישם געגלויבס: אפילו אזא פשוטע אלעגןןריע (שוין נישט סימבאל, חס־ושלוס), װי ,די רויז״, האט פרישמאן נישס געקאנט מוחל זײן. עם זענען ,רמזים״ און ער םארשטײט נישט—זאגט ער— די ,רמזים״... װאס איז עס פאר א שרײבןי מ׳נארט אים... דער ,מאן״ יכולט נישם... הע, הע... ר׳יכולט נישט... אם־ װאס... גלײך, װי פרץ איז שולדיק, װןס פרישמאן האס אים נישם געװוןלם '(זאל איך זאגן: נישש נעקאנסז) באנעםען. װילדע, קינדיש־װילדע גרימאסן. א בלינדקײם א מץ םארעקשנטע סעםפקײט. א װײבערישע םארביסנקײט. געשגירע• װעטע ליפעלעך, װאס שעלסן און באלײדיקן. און דאס איז דאך געװען — א םרישמאן! א פרישמאן!! הײנט װזןם פאר א סענות קאן םען שײן האבן בו חשובע פרץ־רעװיזןןרן, װאס קײן םרישמאנם זענען זײ לכל• הדעות נישסז שעם דיך. ליטעראסור! כמעט די זעלנע סענות, די ױננלשע, אץ םשך פין 30 יןןר. די זעלבע .ארגוסענסאביע״. די אזויגערוםענע ,פינםעלעך״ פרבס קומען זײ נאך אלץ פאר װי יאריד־ביגײנערם, װאס װילן זײ, נעבעך, אפנארן. 30 יאר ביטערניש (אפענע אין פארבאהאלסענע) פאר פרבס .פינטעלעך״, 30 יאי ,רעװיזיע״, נישט דװקא געשריבן• געדריקסע, נאר א םלײסיק גערעדטע, א פלײסיק קאלפארסירסע אין אזויגערוםענע ליטערארישע קרײזן. הןןס אבער פרץ אלע רעװידירער זײנע איבערגעשסראלס און ער װעס נןןך ארײנשטראלן אין א נײער, באנײטער, ײדי־ שער קינסס ארײן, — ער, װאס זײן ,נןןלדענע קײט״ אלײן איז און בלײבט טעםטאמענט און בשורה בוגלײך. כ׳הויב גרןןד אסער .די גןןלדענע קײט״, װןןרן דארם איז (שלא~כםרת יענסע) פרץ דער גאנבער, דער װןןרהאפסי־ קער, דער בוקינסס׳סןןן־געבער פאר א קינםט, װןןס װעט — װןןס דארף זײן — ײדיש נישט בלויז ביליב די בװײ־אין־ בװאנביק אותױת אירע. נןןר קענען דען .קלןןרקײט״־זיכער, קענען דען ב ע ר ג - פאנסי אויפנעסען לאהס, אויפנעמען פרבם רוף: אויב קלןןר — אויב קלןןר — בין איך פארפאלן; נישט פרץ, א שרײבער םיטן נןןמען פרץ. איז דאן .פארםאלן״, נןןר דער .בנין־עדי־עד״, דער נאנבער בנין מענסש, דןןס הײליקע שטיק אומקלןןרקײט, װןןס דארף אן אנדער ליכס, װי דןןס ליכט סין שכל, דןןם ליכט פון די בערגמאנס, די .קל^רקײט״ םון די... (די געש־כםע חזרט זיך איבער) הערן .רעװיזןןרן״.