Literarishe bleter · 1929-03-08 · 10 (8.3.1929) · p. Seite 212

זײם 212 לישעדזןדי׳עע 3לעסעד גזם. 11 (4^2) לירישעט עםײ: .װןןס איז לענן? ליגע? טויסז• אין עם דיכט זיך, אז דןן ליגט רער םרןן■ נישט אויף נילרער און געםילן, נןןר אויף דעם סארלאננ עועם אױםזוגעםינען. ןןנער דןןס איז אן ןןסנארערישער אײנדרוק. װןןרים ■רובירט אין געדאנק אויסזימעקן די נעגראכטע שאלות, אין שטעלם ארײן אנדערע, װי: װןןס איז אזוינם א םערדו א נומערז א םישז און שײן םארשװינדט די ערנסטע ןןנגעכםורעסקײט םון םריער, כןסש יעדער אינטעליגענשער םענםש װײםם נאנץ גיס, אז דער<יןס נאנעםט נישט די טיפקײט און ערנססקײט םין אזא םראגע .װןןס איז א טישז״ קען כאין אוםן נישט אויםכאסן דעם תםבית סון א םראגע װי .װןןם איז אזוינס ליבעז׳ אין דער אםתן ליגט אין יענע םראגן נישט נײגיריקײס נןןר ליםערא■ רישער עםעקס. ליבע, לעבן און םוים זענען װערסער, .װןןם רוסן ארויס שסימונגען און געםילן, אין זײ װערן נןןך שארפער בעת םען שטעלס זײ אװעק אין א םרעגערישער ראם. עם איז אײננטלעך נישם קײן םראגע װעגן ליבע, לעבן, ןדער םוים, נןןר שםיםוננםפולע װערםער אײנגעהילם אינם בויבער םינם םרעגערישן םןןן. דןןם איז אמת אין אלע שםראכן און בײ אלע םעלקער. דןןם אוםגליק בײ אונז איז, װןןס דןןם ליםערארישע, ןדער דןןם דערבײלערישע לשון איז דןןם אײנביקע שםראך-ײינקל, װןןס מיר םארםןןגן. עם איז בײ אונז פאראן םמש א װידער׳ װילן בו יעדן עקזאקסן אויםדרוק, און םםילא בום םער איבערקלײבערישן דענקען. איז דןןך גןןר קײן װונדער נישס, װןןס אםילו א מיםלםעסיקער דעםאנןןג קען אונםער אזעלכע איםשםענדן הןןבן דעם שםארקססן אײנדרוק אױף םענםשןו װןןס עפעס אן אוםבאשטיםסע, בעגןןםענע, בעםלןםענע ״ און לײדיקע װערטער־קןןםבינאביע — װען זי איז נןןר ליסעראריש גענוג קןןנקרעט. בילדלעך — םעג עס זײן אין ליסעראטור, קונסס, װיסנשאםט, ןןדער װו נישס איז, זןןל קענען שאםן אן אסםאסםערע םון נלויביקײט, װןןם םען טרעסט זעלסן בײ םא• דערנע מענםשן. װען םיר דערםאנען זיך, אז אין םארגלײך םים אונזער קינםפלערישער ליטעראטור שםײס אונזער עסײ, ■ובליביםסיק און װיסנשאפט אויף א שרעקלעך נידעריקער םדרגה, װען םען האט דאם אין זינען- קען םען םארשסײן א סך נעגאטיװע גע• זעלשאםםלעכע דערשײנונגען אין אונזער לעבן. עס איז שוין בײם םיר זןןלן אלע זען די ערנססקײט םונס דןןזיקן ענין. אזא םין אײנזײסיקײט סריקנם אוים די זאםסן. װאם בלױז דורך זײ קען װאקסן און זיך אנסװיקלען אונזער קולסור. װען םיר זאלן אלע זען די וױכסיקײס דערםון. און םילן דעם בער דערםון, װןןלסן םיר אםילו מיס אונזערע ןןרעםע םיסלען געקענט א סך םון םמשותדיקם בו םארבעסערן די לאגע. דער יבהק לײבוש פרץ־םארײן אין סשארטקאװ דריקט אויס זײן טיםםטן םיםגעםיל די ארםיםםן זיגמונט, יאנאס, יצחקאיזרחל טורקאװ.| בוליבן טויט םון זײער ז| מ ו ט ע ר זי האט םער געװאלס. און אן א שיעור גערעדס און ,דער• בײלס׳. ןבער כםעס װי גארנישס געזןןגט. װןןרום באנובנדיק זיך םיס רײן-דערבײלערישע םיסלען אין איר גראנדיעזער טעארעסישער אויםגאבע. הןןבן אירע ײדישע פארשסײער אויף םיר געםאכס אםט דעם אײנדרוק םון יענע זעלנער, װאם םען האט זײ באשסראםס אױסבוקערן א קאזארםע מיט א בןןן• בערשסל. אדער נעםס אזא בײשייל. מען האט שוין אזוי םיל םאל געםרעגס אונזערע אםעריקאנער װארט-קינםסלער, םאר• װאס זײ שפיגלען נישס אפ אין זײער שרײבן דאס אםעריקא• נער ײדישע לעבן. װאס איז דער כאראקטעריסטישער דער• בײלערישער ענסםערז אז דאס אםעריקאנישע ליגט נישט אין דער סעםע, נאר אין ריסם, םארנעם, א. ד. ג. ,ריסס׳, ,סארנעם׳ זענען הויפט-װערסער, און םאכן אן אײנדרוק פון .עועם םאזיםיװס. זיכערס, װאם םען קען דערויף םםש אנװײזן םיסן םינגער. איר װילם זען דאם עכס׳אםעריקאנישע אין דער ײדישער ליסעראםורז סארװאט זאגט איר נישטז אס ליגס עס דאך םאר אײערע אויגן: ריסם. פארנעם. גײס קלײבט אוים. די .*ראלעסארישע׳ האבן אײגנטלעך געטון דיזעלביקע זאך: ■ראלעסארישער טעם. פראלעטארישער םארנעם, פראלעםארישער כבפוחית בדבש, װאס איז די נסקא םינהז נעםס אלע ליםערארישע און, בכלל קינםםלערישע. װינוחים איבער אײגנסיםלעכקײט און סםעביםישקײם,—װערן זײ געװײנלעך געסירפ אויף אזא אוםן. לםשל: ײדישע םוזיק הײסט נישס םוזיק סון ײדן, נאר דאס אײננסיםלעכע, דאס סועביסיש־ײדישע. דערנאך נעםם םען א פוזיקאלישע קאמפא• זיביע םון א קאםפאזיםאר, װאם מען װײסס שוין םון םריער, אז ער איז א ״ד, און — דאס איבעריקע איז שוין לײכט װי א האר סון דער םילך. םען װײזס אײך פםש אן םיםן סינ• גער: אט זעט איר דאך. װאם םארשםײם איר דא נישטז איך םײן נישס אפבולײקענען. אז עס זענען פאראן אזעלכע אײגנ• סיםלעכקײסן, איך װיל אבער דורכאוים לײקענען, אז םען קען װען־עס־איז האםן זײ בו געסינען מיס ליםערארישע ש*ראך־םיסלען. אין ■רם םון אט די לײכסע. לוססיקע גענעראליזאביעס קוםס זיך די ליםערארישע שפראך סולשסענדיק בענויף מיטן סאג־סעגלעכן דענקען און רעדן. אלע םײנונגען װאס גײען ארום װעגן ראסן. םעלקער און םרויען זענען געבוירן געװארן אױף אזא םין או*ן. זײ םוזן נישס זײן דוקא םאלש בוליב דעס, אבער װאסער װיסנשאםסלעכן באטרעף האבן אזעלכע גרינג-אנגעקומענע גענעראליזאביעסז אס, לםשל, גיט זיך ז. שניאור אזא םין זאג (אדער ,רעדי): ,און דאם איז באקאנס, אז װײבער זענען בסבע בײז, װען זײ קעםען זיך די האר׳ (י. ל. םרץ אין ■ריװאסן לעבן ,פארװערםם׳. אפריל 8, 1928). און װער װײס עם נישס. אז יעדער מענטש אין דער רנע װאס סארן טײס גײם דורך אין געדאנק דאס גאנבע םארנאנ• גענע לעבן זײנם (דאס האט םםתםא אויסנעטראכט א שרײבער אױף די עלסערע יארן. װען ער איז סארטיק געװארן מיט זײנע םעמוארן). אין אלגעםײן. אט די לײכטע נענעראליזא• ביעם זענען אין דער אםת גלײכװערטלעך און אםאריזסען, אויםגעדריקט אויף אזא אוםן אזוי. װי זײ װאלטן נאנץ קאלט• בלוטיק םעםשגעשטעלם געזעבן. א םך מאל העלסט זיך די ליטערארישע שפראך םים סראגן, בעת זי קוםס ארײן א־ן דער זאנערישער אטםאסםערע. א םראגע שסעקם מים אינסעלעקטועלע נײגיריקײס. םיס װעין אױםגלײכן םתירות אט לײעגען מיר אין אן אזוי-גערוםענער