Literarishe bleter · 1929-03-08 · 10 (8.3.1929) · p. Seite 211

זײ 211 1■^ (21 :זס. // (4כX01/73 7'סטר$ר'שס? .? ע ה ד ע ד / : י 7• ־ ' $ ר ק י ש ע ש פ ר א ך װילן נישט דערצײלן נןןר זןןגן, איז ,ליגס אין בלוט• םאר• םירעריש, אזן דאס איז זיכער גישס די לעבסז סיבה םארװןס בײ אונז איז מען אזוי להיס בי לײענען דאס לעצטע װארט װעגן קינםט, בעת עס איז שרעקלעך שװער ארײנציברעננען אםילו דאם ערשטע װןרס װעגן ענינים, װאס פאדערן אנאליז אין אביעקטיװיטעט. עס איז זיך רמש בו װונדערן, װי אזוי מען קען אויס• קימדן אן אזא װארט, װאם דריקס אויס דעם םראבעס םין אײםנעמען זאכן סון דער ארומיקער װעלס. מיד זעק קןןלירן, םארמען, מיר הערן גערוישן. קלאנגען, ןןבער מיר .נעםען אױף* בילדער. מיר ,נעמען אויף״ מעלאדיעס. אין דײםשרוםט מען עס ,װארנעמעןי, אין אנדערע שפראכן באנוגט מען ״פערצעפביע*. דער דאזיקער באגריף איז אזא נויסיקער פאר יעדן םענטשן מיט דער מינדםטער אינטעלעקטועלער נײגירי• קײט, און דאך באגײען מיר זיך זןן איס. װײל ער איז צי עקזאקט, צו קןןנקרעט. װען עס קוםט אוים צו רײסן סשװעקעם מיט די צײן, גיט מען זיך אן עצה. צו די גרויםע רירם מען זיך אינגאנצן נישט צי, און םין די קלײנע קלײבס םען אויס. די, װןס זיצן םעסט, גײט מען לײכט פארבײ, און די, װןןם זיצן לױז. איז פרובירט מען, אין װי גאט גיט. דארט װו םיר װילן עפעס זאגן און מיר זענען געצװונגען צו דערצײלן. מוז מען זיך באנוצן מיט ליסערארישער קןןנקרעטקײט װו מיר דארפן האבן זןןגערישד עקזאקטקײט. די רעזולטאטן זענען ממש םאסאל. דאס װײזט זיך ארוים צום בעסטן אין אונזער ליטעראסור• סעארעטישער ליטעראטיר. אין די לעצטע יארן האט זיך געקאכט אין געשטירעמט װעגן נײע שולן, נײע באנריםן, נייע ריכטונגען, נאך קײנמאל בײ אונז אזא שםע נישט געװען. דאס װאס אט די שולן האבן באשאםן קינםטלעריש גײם מיך איצט נישט אן. דאס איז די דעיצײלערישע זײס סון ז״ער ארבעט. אבער זײ הןןבן דאך אויך געװאיט עפעס זאגן אינטעלעקטועלז זיך בארעכטיקן סעןןרעטישז װאס איז אונז געבליבן אין ליסעראסור״טעאריע םון די אמעריקאנער ,ױנגע״ז םון דער װארשעװער ,כאליאםטרע״ז םון די מןןסקװער ,פרא• לעטארישע״ז בלויז די ,אינזיכיםטן״ האבן געמאכט אן ערנםטן פארזוך. זענען זײ ןןבער געבליבן טעארעטיש א קול-קורא במדבר, און זײ אלײן האבן זיך מער צו די סראגן פמעט װי נישט אומגעקערט. װי איך געדענק, זענען יןן געװען עטלעכע קאמענטארן. אדער ענטפערס אויף זײער סעןןרעםישער פןזיציע. אבער בײ מיר איז געבליבן אין זכרון בלויז אײן סענה (א חוץ ניגערם אן ארטיקל װעגן דעם גאנצן ענין). מען האט זײ חושד געװען, אז זײערע געדאנקען װעגן פאעזיע הןןבן זײ ערגעץ װו געגנבעט. נו, עס קען זײן. אז גנבה איז א־ן דערצײלערישער שס־אך גענוג שטארקע ארגומעגםאציע, יעדנ• פאלס איז זי גענוג קאנקרעט, אבער ז$נעריש איז אזא ארגומענט נישט גענוג עקזאקס, ד. ד״ נישס גענוג צו דער זאך װעגן די איבעריקע ריכטונגען איז פשוס נישטא װןןס צו רעדן. עס איז סון זײ ממש קײן אות נישט געבליבן, װןןס זןןל האבן דעם מינדםטן טעארעטישן װערט. די לעצטע, די פרןןלעטארישע ריכטונג, האט נןןך מער געזינדיקס םון אלע^ ד י ליטעואר (םיף) ש. ניגעד האם אמאל געצויגן מײן אױפמערקזאמקײט — אין א רעצענזיע איבער מײנס א בוך — אז ײדיש קען נישט אזוי לײכט סארדײען קײן פרעסדע װערטער װי אנדערע שפראכן. דאס איז ארת. אבער בלויז א סײלװײזער און אויך א ביטערער אמת, מיט װעלכן מיר דארפן לחלוטין נישט זײן צופרידן. נישט די פרעמדקײט םון די װערטער, נאר זײער עקזאקטקײט שפילט דא די הויפס־ראלע. אונזער עולם װעט נאנץ לײכט איבערנעמען און אסימילירן אלע .איזמס״ און אלע .אציעס״, ןובער װען עם קומט צו אן עקזאקטן טערמין, מעג ער אסילו שטאמען פון סולבלוטיקן ײדישן יחום אױ, װי זןזגט מען עס, גרויסע צרות. נעמט, לםשל, אזא באגריף, װאס די דײסשן רופן ״עמפפינדונג״, און אין ײדיש ,שפירונג״, דאם איז די םפעצי• פישע איבערלעבונג, װאם מיר האבן בעת אונזערע חושים װערן אנגערעגט, םיר ״שפירן״ א טעם, א ריח, די הארטקײט םון א זאך, א. ד. ג. םיט דעם װןןרט .שפירוננ״ האט גלאט פא• םירט א שײנע מעשה. דרײ ײדן, װאס האבן אין םארשידענע לענדער געשריבן אױף פסיכאלאגישע סעמעם זענען אינגאנצן אומאפהענגיק אײנער םונם צװײטן געםאלן אויסן שכל צו באנוצן דןןס װןורט ,שפירונג״ םאר די אײנדרוקן פון די חושים. עס דערמאנט אן דער לעגענדע װעגן דער םעפטו• אגיגטא. תלמי המלך האט אװעקגעזעצט צװײ און זיבעציק ײדישע זקנים, יעדן אין א באזונדער צימער. און זײ נעהײסן איבערזעצן די תורה, און גןןב האט זײ אלעמען אײנגעגעבן אײן געדאנק, און אלע האבן געמאכט די איבערזעצונג פונקט מיט דיזעלביקע װערטער. אזא צוזאמענסרעף פון מענטשן, פון פארשידענע לענדער, בנונע א װארט. איז זיכער א באװײז, אז דער טערמין איז אן עכט־ײדישער. מען דארף אויך נישט פארגעסן. אז אין אנדערע שפראכן איז פשוט אוײױ״דך זיך צו באגײן אן אזא טערמין אפילו אין צײטונג״ארג• ץ. אין ײדיש אבער איז מען גע• צװונגען צו זאגן אזא :׳,;װומען און צעגןןסן װארס װי .נעםיל*, בעת מען דארף בםירוש האבן ,שפירונג*. אנו, פרובירט זיך װארםן אין די אױגן מים .שפירונג״ װעט עם הײםן חקירה, םילןןזאפיע, בטלנות, אדער פשוט — נודנע. די עקזאקטקײט רוםט ארוים א װידערװילו. ןןט בין איך פאראינטערעסירט אונטערצושטרײכן. אז א געװיםע אײגנשאםט איז אן אײגעבוירענע, אדער אז זי איז א רעזולטאט סון ירושה, ד. ה., אז אט די אײגנשאםט הןןט זיך דער געגעבענער מענטש נישט פארשאפן אין משך םון זײן לעבן, גןןר אז שוין אין דער ערשטער רגע, װען עם איז םארגעקומען די םארבינדוננ צװישן דעם מענלעכן קעםערל און דעם װײבלעכן, איז שוין דארט די אײגנשאפט געװען פארטרןןטן. ןןבער ״אײנגעבוירנקײט״ און ,ירושה״ זענען, אין זינען, טרוקן און םרעםד. און װידערװיליק דעם דערצײלערישן באװוסטזײן. װען איך זאג, למשל, אז די אײגנשאםט .ליגט אים אין בלוט״, װאלט מען זײער צופרידן געװען. ,ליגט אין בלוט* איז ליטעראריש זײער קאנקרעט, אבער װיסנשאםטלעך זײער צעפלאסן, צעשװומען, און בכלל ןןן שום װערס. דןןרט װו מיר װילן אנװײזן אויף גאנץ באשטימטע ^זײכותן, װו מיר