Literarishe bleter · 1929-03-08 · 10 (8.3.1929) · p. Seite 210

4?יסעדיעדישע בלסססר נזב. 10 (253) 7^ 191 ײדן אין בוילן. כ בין אויסן געװען אינטערצושסרײכן ־ןס פאזיטיװע פונם ײד, און בי באװײזן, אז םיר זענען נישס בלויז גלות־מענטשן, װי ס־האבן דאם ליב אםם אונסעיזו■ שטרײכן אינזערע ײדישע פאלער, װעלכע עקםפלאאסירי די געהויקערטע ײדישע פלײבעס און דעם ײדישן דלות. איך האב פײנט .גלות״, איך האב םײנט דערשלאנ,קייס און כ׳האב אויך םײנט אזעלכע ײדן צו מןןלן. שיק קאן גוט דאס מאדערנע ײדישע שאםן, זני קלײנס זיך אין דער נאענטער גוקונפט בי איליםסרירן אײניקע ױעוק פון דער ײדישער ליטעראסור. ש.?.?שנײדעדפזןן קאאפעראטיװ ,ביכער׳ װארשע *ױסמ?יסכיב?ר 8*רקײף 6ין .װאסטאק״ בערל־1יז פראכט-מתנו־ת פאר ײדישע?וינדער דוד בערגעלסאז מעשד־ו ביכל מים ייסןנר*זי?ם *ין הןיישניםן #ין י. #גי ■־*:ש כ*נד ■ד״ז 0>ו.־ מכירת ירסח מאקס װײנרײן ד$• איז *רו־־סגזננימען םין ס6ר^,תס_ױ8ר״ אין 6ון #ניערע סםוים, װןם אין זײ *סײ?ן געשרינן װונדםרליכי פעעים״ װ$ם הןבן זיך ס*ריי לןםן שין אדם'הי*?1ן ביז יר.וםי?ן אין 6ין וײ הןם ם*ק• װײנרײך ארויםג?נים?ן אלנדינו, װ$ס?ם איז שײך נו י1כף הנדיה, װי *ז1י?ר איז 6ארק1י6ס ג?װ$רן קײן םנרים •ין װי $ז1י?ר איז ד$רסן נ?וו$רן $ עני״לםיך ײן װי נזױ?ר הןט $ר$יג?בר*כס קײן םגרים ר?ם £ן• ס?ר ם־סן נ$:ז־ ה1 ז״ג?זונס.$ סאםעט״*י*א5ש־בא:ד ■רײז 0י'..8 זל ■דויס 1 קאאפעראסיװ ״ביכעד/ װארשע אױםזזלוסלעכע- £$-קױף 6ין .זאםשאק/ בןרלין לז ש. ג א ר ע ל י ה יידישע הע ד כאדאקשעיםקי*[ װענןז ב־אניעש, נרע־ן. ש*ינ*ז*. ביק)ןנש*יןלד, לןװיםאן, היינן, מןנ• דעלן, שלום עליכם, םיץ, *ש, דינןזסן, װ״םער אין *ני — ■רײז 3,60 זל. — גרויסע נשמור־ג כ*־*קטעד-םקי*ן װןנ;: ם*לםם*ו, מאנאי, קארל״ל, רעמקון. םלקעל זנדזשעל*, ■*םד*ל *. א מיס בילדער פרײז 4 זל. . . .23 1^11^3 ,3^3752311^ .6142ק<2 םארלאג ב. קלעבקין. װאדשע. נאלעװקי 23 פ, ז־זײלפערן דה ם פ ר ״ ״ זו ל?רנניך םון ר?נר?יע ■$ר דיי ײדי#? עולן, 1 סײי נ־רײז 2,50 נילדן זײם 201?8 אין די ײדישע שולן א. אז. װ. סונדאנען נעסס זיך דער אנהויב צו ײדישע פלאסטישע קונסט, דא ליגם איר אײגנארס און פארם. בכלל-זאגט װײטער שיק-בין איך א געגנער סון דער שיײאיקער קונסט, םון דער אזױ גערופענער קונסט פון.ברײטן פהרנעם״. אין װעלכער ס׳איז פאראן שװונג, אבער ניעט קײן א־בעט און קינסטלערישע אנשטרענגונג. ,פארנעם• איז אפנארערײ, מ׳פארבלענדט נאר דער בו• שויער םיט דער כאאטישקײט םון םארבן. דער עיקר איז קונסס־איבעם. מלאכה. די ײדישע מאלער םארסאגן אלץ, זײ האבן טאלענט, אײנפאל. געשסאק. באװעגלעכקײט. זײ האבן פארשטענדניש פאר פארם, אבער אײן זאך פעלט זײ• מלאכה, םאך־קענסניש. טאלענט איז טאקע דער גרונס־קאפיסאל םונם קיגפסלער, מ׳דארף אבער דעם קאפיטאל גוט אויםנוצן, מ׳דארף כאנען סים אים װי געהעריק דיספאנירן און נישט פארשװעגדן איס אײף קלײניקײטן. דער קאלידער םסאסוט —דאם איז דאס נײע ורערק פון ארטור שיק. דער קאלישער סטאטוט איז די באקאנטע פריװילעגיע. װאס דער פוילישער מלך רא=עסלאװ דער 1בער, דער סרירער, האס געגעבן די ײדן אין יאר 1264. װעגן דעם קאלישן ססאסיט זאגס שיק: דער סטאטוס איז נאר געװעזן אן אגרעגיננ בו די 44 קאמפאזיביעם, װאס שטעלן פאר די בילדער פונם ײדישן אנ■ טײל אינם קאמף פאר פוילנס באסרײינג. אנהײבנדיק פון דעם , טאטערישן אנגריף אויף פוילן אין 14־כן י״ה, קומען א גאנבע רײ היכסארישע בילדער, קעפ און װיניעםעם. װי לרשל: די ערשטע פוילישע מענניבע (מטבעות־פאבריק), װזןם איז געשאפן געװזןרן דורך ײדן אין װו ם־האבן געארבעס הויפטזעכלזך ײדן אין דער בײט פון סיעשעק דעם אלטן) א םבענע פין ײדישע דאקטוירים, װאס זענען אראפגעברענגס געמאדן קײן ■וילן־ די באטאליםסישע םבענע פון בערעק יאסעלעװיטש מים זײן פולק בײם אײננעפען פראגע. און יסוף די בילדער פון דער נאענכןר פארגאנגע:הײט-די באריקאדעס אין לאדז אין די דעװאליביע־יןגרן פון 1905. אץ^װעלכער ס׳האבן א גרױסן אנסײל גענופען די ײדישע םאביאליסטן. כ׳באקוק די פרעביז־אױםגעפירטע מיניאטור־בילדל;ך אין זײער קערנדיק־רעאליסטישער אויפשאסינג און באױונדער די געדילדיקײם פון דעם קינסטלער בײם אויספירן די אלע פינקסלעכקײסן. בו די אלע בילדער קימט בו דער טעקםט, גרזי־דו אויכנעפירט אץ אכט שפיאכן: לאהײן, פױליש. פראנבויז ש, עננ^־ש. דײטש. העברעיש איטאליעניש און שפאניש. — און ײדישו — סיאיז נישט םײן שילד—ענטפערט שיק.—דעם ײדישן סעקסס האש ש״ום אש בוגעזאגט סיר ־צו מאכן און איך האב אים נישס באקימען בו דער בײט, אבער דער ײדישער טעקסט װעט זײן. דער סטאסוט װעט דערשײנען אין א בוך אויסנאבע, אין אינם ביך װעט דער ײדישער טעקםם זיכער זײן. איך װאלט דאס ביך נישש ארויסגעלאזט אן דעם ײדישן טעקסס, װײל ײדיש איז םיר בו־טײער און נןןענט. כ׳באדויער בארת, װאם אויף די אויסשטעלונגען איז דער ײדישער טעקסט נישס געװען. — םים דעם דאזיקן סטאטום — זאגט װײםער שיק — בין איך אויסן געװען בו װײזן די דורות־לאנגע געשיכםע פון