Literarishe bleter · 1929-03-08 · 10 (8.3.1929) · p. Seite 209

* 4 ן״ס 209- ליסעד־ארי׳שע בלעסער 2(ס. 11 (254)? ביים לובסט־מאלער ארטור שיה מאכט ער *װײ אויםשסעלונגען אין ■#ריז, װעיכע םןןרשןןםן אים א גרױםן רום. א. שיק אילוססרירם אויך א רײ ניכער װי: אנדרע םםירם ,לעגענדעי, •יער ■ענואס .יעקבס גרונעםי און אױך םגלת אםמר•). לעגםנס, מןןם ער װידעראםןןל אױ■־ גערודערס די קינססלערישע װעלט מיס זײן נײ גרוים װערק ,דער קאלישער םםאםוס״, װןןם ער שסעלס אוים אין װארשע. ארטור שיק — א מיטלװוקםיקער, םים א שטרעגג־ןןננעגויגן ■נים םון אן אריער — אן אײרןןוײער. .׳איך נעס אים, ער זןןל םיר װײזן עועס םון זײנע ארגעםן. נלעסער איך אזױ אן אלנןןם מיס זײנע םיניאסורן, איניגיאלן, עקס־לינרים און קןןפנןזיגיעס. איך שטעל זיך א■ אױף א קןםםןןזיגיע: אדם און חוה אין גן־עדן און נעגן זײ דער שלאנג. חוה א גינאנםישע םרוי, און אדם א דארינקער. מיטן װינס אװעקגונלןןזן. — םארװןןס—םרעג איך שיקן—שסעלס איר םןןר אדםען םאר אזא לא יגלחז דער ערשםער שםײכל נאװײזט זיך אויף שיקם שסרענגן ■נים: — װען אדם װןןלט געװען אזוי גרויס װי חוה, ײןים זי דןך אים אזוי נישס ארוםגעםירס נײם ק$•... אונזער שםועם װערס לענעדיקער. — ם זענען םאראן — זןןגס שיק — זײער םיל ײ ד ן־ ם ןן ל ע ר, ןןנער זײער װײניק ײדישע םןןלער. נישס די זענען ײדישע פןןלער, װןןם נאהאנדלען ײדישע םןןםיװן, םןןלן ײדישע נױט, געטןן, ןןרעםקײס א. אז. װ. ײדישע םןלער זענען די, װןןם םארםיםן דעם ײדישן״סםיל און די ■ריםיסיװע טראדיניןןנעלע ײדישע םןןלערײ. דער סיפםסער םקור םון ןןם דער ײדישער מןןלערײ איז די קונסס םון סםרים־נאגירוגגען. דןןס געניס םון דער אילוםינאםןןרישער קונםם װןןלט איך ןןנגערוםן ■לםול, גםרא, װײל יעדער אות, יעדער שסריך װערם נארעכםיקט און אויםגעסײםשס. ם־איז נישם םאדאן אין איר קײן שום גוםעליקעס. די אמתע ײדישע םןןלער? דאדםן טאקע באנעםען די םםעגיםישע נאדינגונגען סון דער ײדישער קונםס. די ײדישע קונםם איז נןןך אױנגע, זי הןןם נישם די םראדיגיעם װי, למשל, די ■ראנגויזישע קונסס. װעלכע הןןס אין פשך םון יןןרהונדערסער דורכגעמכס םארשידענע שטרע• םונגען און שולן. מיר, ײדן, דארםן ניטס ״נןןכםאלועװעך די אלע נײע, םןןדערגיםםישע שטרעםונגען, מיר קןןנען נישם ארינערהיםערן די טראדיגיעם םין לאגגע יארהינדערסער, װעלכע םיר הןןבן נישס דירכגעםאכם. םיױ םוזן םארטיםן זיך אין אונזערע ערשםע. קינםטלערישע םקורים. דעם ײדישן אײגנארם און םטיל■ די איליםינאםןןרישע קינסט איז. לױס מײן םײנונג. אםנןנטםסן דעם ײד, און אויף דער קינםם קןן םען אים דערגיען, װײל ער איז געװױנט מים איר שױן םון לאנג, ער הןןס זי שםענריק ןןנגעסרןןםן אין די הגדות. מגלות •) ז< .יי**דןײ:9 נימןר׳, 1925, נים. 60 איגם, אין דער גײס סון םארשידענע קינםס• לערישע םןןרם זיכענישן און עקםסעריםענםן, װען די יונגע קינםסלער בא־ םיען זיך גו געסינען נײע אויםדרוקס םיסלען, װןןם זןןלן םארינסעריםירן דעם קונםס געברויכער, בא■ םערקם זיך אן אינסערע• סאנםע דערשײנונג. מיר באמערקן ■רוװן םין יונגע קינםםלער אױסנו• לעבן שוין לאננ־סארנע• םענע קונםם טראדיניעס פון הונדערםער אין סויזנםער יןןרן גוריק. דןןםזעלבע זעען םיר אױך אין אנדערע קונסט• געניסן. דןןס סעאסער *רוװט אויםלעבן די אלט־ גריכישע ארענע שפילן, מאםן־םןןרשטעלינגען. די דיכםינג ■רוװס באנײען די איר־קלאסישע ספארס־דיכסוננ. די עפיניקיס םון ■ינדאר אין סיםןןנידעס. אויך אין םןןלערײ סרעםן םיר ןןן אויף דרײסםע פרוװן אױםגילעבן די אמאליקע אילומינאטארישע קונסס. אין דער גײם, װען ס׳זענען נאך נישט געװען קײן דריקערײען, איז די איליםינאטארישע קינםם געװען זײער #אײלער. םיל גײסטעלעכע אין דילעסאנטן םלעגן זײער לעבן װידמען גו אילוםינירן םארשידענע בתב-ידן. אויסגירקלען די אותיות אין באגירן זײ םיס םארשידענע םרעםקעם אין גל־ערלײ םארבן. שסארק פאפולער איז די אילוםינאםארישע ארבעט געװען בײ ײדן. אין יעדער שסעטל האט זיך געםונען אן אוםן־יד, װאם האם געםאלס מזרחים, געשרינן פנקםים אויף פארםעס און נאגירס זײ םים ארנאםענטן און םרעסקעס. אין דער אנטװיקלינג םון דער םאלערײ אין דער יעגטער גײט קיקם די םיניאטור־קונםט אויס װי אן ארכאאיזס. אבער אט האט זיך געםינען אקינםסלער. װאס האט באװיזן אײסגילעבן די שעםערישע םיניאסור, און אזוי ארום זיך אנגעבינדן אן דער נלענגנדיקער טראדיגיע םונם מיטלאלטער אין רענעסאנס. דער דאזיקער קינסטלער איז — דער לאדזשער ײדישער מאלער ארםיר שיק. גי 15 יאר סארלאזם שיק די פוילישע האנדלם-שול, ־עלכע ער באזוכס. און םארט אין דער פאריזער אקאדעםיע. נאך א גײט קוםס ער גוריק קײן לאדזש און מאכט די אילו־ שטראגיעס גו .שיר השירים•, װאם רוםן' ארוים אנטגיקונג אין דער קינססלער־װעלס. אינגיכן סארט שיק קײן פאלעםסינע אין באקאנענדיק זיך םים דער מזרח־ארכיםעקםור, וױדםעס ער זיך אינגאנגן דער אלטערטיםלעכער םארם. די םלחםה רײסם איבער אויף עסלעכע יאר זײן קינססלערישע ארבעם. אינגיכן **ר סור 9 י ק