Literarishe bleter · 1929-03-08 · 10 (8.3.1929) · p. Seite 191

זײע 191 לייעעד^דיישע נלעסעד נזע. 10 (253) ד ׳־ ד נ. ד ־* ע ז*? ק ע ס / ת? ־ א י י י ארום א פראבלע ם♦.. (א1יפן ד־א;ד עז/?■א״אס אפ?אערםיס ראםאן ״מיסעעד;י?יל?״/ נעדאנק נאר פארגײגײענדיק אױף דער דאזיקער טראנעדיע. שיל מער עקבערט דעם פח די קלןזרע אױסערלעך, אבער נישט- דערזאנטד, נישט-שארשטענדלעכע אינערלעכע ברץגעדיע שון דער פרױ. װאם האט זי געשילט, װאס הןןט זי געװאלס, װאס האט זי אינערגעטראכם שארן טױס, װעלכן זי האס געששירט םיט שעםעער זיכערקײט? בכדי די לעזער זאלן האבן א נאנריף װעגן כאראקטער שון דעם דאזיקן דאםאן. װעל איך ברענגען אײן לאגגן ניטאט, װעל- בער איז כאראקסעריםטיש שארן גאנבן בוך. דער עיטאס שילרערט די רעאקביע םון נעללי און םיםטער נילכילי נאך דעם, װי םיסטער נילכולי האט נעמזכט אין האסעל א םקאידא״ל ציליב אײפערזוכם. .אין דער טאטזאך זענען איע, אויסער די הויפט-װירקנדיקע פערזאנען, נעװען ציםרידן םיט דער דורכגעלעבסער אויםרענוננ. צװעלף בײנאכט איז נאך מיססער נילכילי ארומנעגאננען איבער זײן ציפער מיט די הענט אין די קעשענעם םון. זײן נײ;ם כאלאט. עראיז געװען זײעראוישנערענט און אינערלעך האט ער זיך געשעמט םאר זיך א ל ײ ן. נעללי איז געזעסן אויפן בעכי לעזנדיק א ראמאן אזוי שטיל, אז ער הא-ז געזען, אז זי לעזט גארנישט און װארס נאר, אז ער זאל אנהויבן רעדז. — צום טײװל, פארװאס לײגסטו זיך נישט שלאסן?—האט ער ענדלעך געזאגט. זי האט לאנגזאם א קער געטון צו אים דעס קאפ, שטיל אװעקגעלי־נט דעם בוך און א גענעץ געטון. — םיר איז עס אלץ אױי ביסער. דאס האט אים אננעצונדן.עראיז אונטערנע־ ששרונגעז צו איר פיט צונויפנעקװעטשטע פויסטן, די אדערן אײין האלז *ױפגעבלאזי, די אױגן אננעגאסן פיט בלוט. _ איך .. איך... — האס ער געשריען. ער איז נעשטאנען איבער איר, אטעםענדיק שװער, זי איז טויט געװארז םיז שרעק. האס זיך געטרײסלט םאר אים, װי א הונט פארן באלעבאס. זי האט אים געקוקס אין די אויגן און געציטערט. עם האט זיך נעדוכס, אז אין אירע אויגן זענען גע- רען אײנצײטיק שרעק. שנאה אװ אנטציקינג. לויטן שיידער שינם אויםגעקרוםטן פנים, לויט די באװענונ• גען שון זײנע פלײצעס און םינגער, האט מען געקאנט זעי, אז מיססער נילכולי םאכט גרויסע אישטרעננונגען נישט אראפצויאזן די הזנט אויף איר האלד און נישט אנצושאלן אויף איר. ער איז אבער װײטער געשסאנען אײנגעבויגן םארויס מיט אן אנפעככיקן בליק. — הרגעט םיך נישט, — האט זי ענדלעך נעזאנט םיט א שװאכער שטים. אװ אין דער זעלבער רגע איז ער נעפאלן שאר איר אויף די קני, ארופגענוםען זי מיט בײדע הענט און פיט א בליץ- שנעלער באװעגוננ באהאלטן זײן קאפ אין אירע קני. םאדנע, פארטויבסע קלאננעי האבן זיך געלאזט הערן פון זײן פויל. דאס איז געװען א שלוכצי, א ױילדער שלוכצן זײן נאנצער קערפלר האט נעציטערט זי האס לאנגיאם אויםנעהײבן דעם קאפ און אראפנעלאזו אויף אים די אויגן. נאכהזר האט זי אנגעהײרן צערכלעך גלזזטן אים איבערן קאפ. די אויגן אירע האבן װילד געברענט, די ליפן האבן געציטערס, איר קיײנער שטערן האט זיך אומרויק געכםורעט * װי בײ א טענסשן, װאט םאכט א גרויםע אנשטרענגינג, צכדי אויםצוהויבן א םשא אבער װי נאר זי האט זיך צונערירט צו זײן קאש. איז ער אוישנעשפרוננען און געװענדט אײף איר זײן בליק. ער האט נעםירט די אויגן איבער איר שנים און אשגעשטעלט זײ אויף אירע לישן. ער האט געזאנט הײזעריק אין שטיל: — טו עס נישש מער. שאר אלעם אין דער װעלט, כאך איך האב נישס נעקענט דעם דאזיקן אירלענדישן שרײבער, כיהאב אסילו נישט געהערט םון א־ם, און א ששיסא שוין םון זײן 'אפאן. װען איך האב אבער צופעליק איבערגעלײענט אים, איז מי״ין נעדאנק אוםװילקירל״עך אװעק אין דער ריכרוננ, װאס עס האט אננעםערקט דער ראםאן. דאם איז א פסיכאלאנישער ראמאן. דער מחבר שארנעםט זיך זײער װײניק םיס נאסור-באשרײבונגען, פיט שילדערן די אויםערלעכע סביבה פאר אים איז דער עיקר די מענםשלעכע נשםה. די םענטשן זענען געטײלט אויף צװײ געשלעכטי, און די נײדע נעשלעכסן האבן סארשידענע פסיכאלאגיעס, אױף װישל זײ שסאפען םון דעם פיזאלאנישן אינטערשיד. און אינסערעסאנט, — די ראסאניסטן-מענער באשרײבן זײער נענוי נישט נאר די אויסער• יעכע טאטן און באװעגוננען םון דעם מענסש, נאר אויך די אינערלעכע איבערלעבוננען גושא, אבער על-פי-רוב ״גאר פון די םענלעכע טיפן. בײ םרויען באננוגנען זײ זיך פים דער זײער דעטאלער באשרײבונג םון די אויסערלעכע באװענונגען. אבער בארירן װײניקער די אינערלעכע איבערלעבוננען םון די העלדינס. איז אבער דער םחבר א סרוי, באשרײבט זי די אינערללכע פרויען-איפערלעבוננען, און בײ די םענער ניט זי נאר די אויסער- לעכע באװענוננען. אין דעם פרט איז זײער אינטערעסאנכ צו פארגלײכן דעם יאפאן .פיםטער נילכילי״ פיט די צװײ אלדםען-באקאנסע ראמא- נען םון דער עננלישער שריסטשסעלערין װאיניטש: .אװאדי און ״אװאד אין דער װאנדערוננ*. אין אס די צװײ ראמאנען"(א חוץ די לעצטע קאשיסלען שון ״אװאד**), האבן םיר םאר זיך אן אינ- סערעסאנםן טיפ שון א העלד, װאם די שריפטשטעלערין באמיס זיך צו פארשטײן אים. זי א־דעאליזירט אי1 אויף דער הדכססער םדרגה. זי האט זיך זיכער צוגעקוקט זײער נאענט צו דעם דאזיקן שיש, געוען די קלענסטע זײנע אויםערלעכםטע באװעגוננען, זײן נשםה איז אבער פאר איר פיעמד. זי קאוםטױירט זי אויף דעם רײן אינטראסשעקטיװן און דעריבער װײבערישו מעטאד, אוישן סמך פון די אױםעילדכע שאקסן, װעלכע זי קאן איוי גוס7 א פונקט-סיירקערסע דערשײנוננ האבן מיר אין .םיםטער נילכולי**. דער מחבר באשרײבט זײער נענוי די אינערלעכע איבערלעבוננען םון פיססער גילכילי. בײ דער באשרײביננ םון דער העלדין נעללי, ניד עי א־בער ואר די אויסערלעכע פאקטי.• װוינישם־װו פרוװט ער נ>.ר אין דעם פרט מאכן אן השערה. דער פחבר האט גענוי נעשניד רט דדם דאײקן סיש אויסערלדך, איר פילס, אז אלם םענטש, װאס באאבאכטעט גוט, דענקס אץ טױיכס זיך ארײן, האט ער ערגעץ.װו אויך סאר זיך א דערקלעריננ שאר דעם פסיכאלאגישן טיפ, גיט ער עם אבער םיט האלג-ע װערםער. םיםטער גילכילין שילדערט ער גענוי אץ בילדלעך. ער סירט אונז פין שסריך צו שטריך אין די אלע שינםטערע קעםערלעך פון זײן נשםה, ער גיט אינז א נלענצנדן איאליז סין אן אײניאםער און פרײער נשפה, װאס װײם נישט אײננסלעך װאס ־צו טון מיט איר פרײהײט. עם װעט אששר זײן פדאי זיך אפשטעלן בא־ונדער אויף דעם דאזיקן זײעד אינסערעסאנטן פראבלעם: װען א םיינטש איז פרײ, װײם ער נישט װאס צי טין םיט זײן סרײהײט, אבער שרוװט װעלן אים פאכן נישט שרײ, װעט ער זיך װערן״ מיט הענס אין פים. שאר אונז איי אן אינטערעסאנטער טיפ סון א םענטשן, ייאס האס ביז 49 יאר געקענט שרויען, אבער נישט קײן ליבע, יייז א םענטשן, װאם םארליבמ זיך אין דער נשםה םון א םרוי :אכדעם, װי עי האט סריער באהערשט איר גוף. שריט נאך שריס שילדערט דער םחבר די טראגעדיע םון דעם םענםשן, װאס בא- הערשנדיק דעם גוף, קאן ער נישט באהערשן די נשםה פון זײן :עליבטער אץ דעישירמ צים םוף: צום מארד און זעלבסטמארד. נאכן איבערלײענען דעם ראםאן, שטעלט זיך אפ דער