Literarishe bleter · 1929-03-08 · 10 (8.3.1929) · p. Seite 190

?יעדז^די׳שע ב?סםער 013. 10 (253) זײס 190 םערזן, םארבןןרגן אונטער א שײנעם םשל, דערםאר איז די *1ה א ליד. װאלטן מיר עם באדײכנט םאר טענדענדיעז. דאן װעלן אלע קריטיקער א״נשםימיק דערקלערן, אז דןם איז א לעכער■ לעכע גיזםא. להיפוך דערגי באטראכט די פןןר שורות םין מתי ארנןןלד: ,נאך אן ןןנגריף, דאן םארשטוםם! לאזט די זיגער, װען זײ דערנענטערן זיך, װען עם םאלן מױערן פון שטות, װעלן אײערע לײגער זיך געסינען אױף די *אריקאדן*. אס דןן פארלאננט מען דעם היפיך. דער דיכטער םאר• לאננט סין אינז, אז מיר זןלן קעםםן םאר םרײהײט און גערעכטיקײט. פונקט װי העריק. הןןם אויך ער אויסנעקליבן דעם משל, ארויסגעבראכס זײנע םארלאננען אין מעלןןדישע װערטער. װען מיר נעמען דאם אלס דיכטינג, הןןבן זײנע סערזן דעמזעלבן װערט. װןןם העריקס. זןןלן מיר ןןבער דאס געדיכס אנרוםן טענדענביעז, דאן װעס אפילו דער קייטיקער דערסאר נישט האבן גי אונז קײן סענה. פינקס דאסזעלבע קימט פאר בנוגע דו קלאםןיקאםף. באהאנדלט דער מענטש די קינסט, צי די װירקלעכקײט, — ער איז שטענדיק גענײגט אן שום קריטיק אויםבונעםען די גענע• בענע געזעלשאפסלעכע ארדנינג אין בו באװונדערן די גרויסע. שטארקע און רײכע. אבער ארײנצוקיקן טיםער אין זען, אז אין די נשמות םין די ״שמוגיקע, מיאוסע״ ארבעטער לעבן אפטמאל הערלעכע אײגנשאסטן און אומגעהויערע העלדישקײם— דןןס איז םאר א סך מענטשן זײער פײנלעך. אזעלכע אין ענלעכע אידעען בערײבן דעם מענטשן אין ער טרןןנט אריבער זײן װידערװילן אױף די. װעלכע ער באקעמםט. דערםאר דער• קלערן אלע ןןרטאדןןקסישע קריטיקער. אז יעזים אין טאלםסןןי זענען געװען פראפאגירער, אין שעקספיר מיט געטע זענען געװען רײנע שעםערישע קינסטלער. דער אינטערשיד *װישן ״קונסט׳ און ,פראפאיאנדע״ איז א רײנער קלאסן־אונטערשיד. אין במילא שוין םין זיך אלײן א װערקצײג פון פראפאנאנדע פון דעם הערשנדיקן קלאם. א מיטל. כדי בו םארמומלען די מענטשן און בי דערהאלטן זײ אין דער געםענגעניש םין פאלשע לעבנם■ אין קינסט-אנשײאינגען. <-נע נעזימס: מ. ז*נ?ים*ז סארלאנ ש. גאלדפארב, װארשע אויסשליסלעכער םארקױף קאאפ. .ביכער/ װארשע עדשט דןדהינע;: לאריסא רײסנער די פרוי פוז די ב^רילואדן ראסאן 2 בענדעד-ס־יז ז:1 זל■ ב• העלערמאז 0 ל 3 רןןםאן *װ״טע אז־םל*נע-*־״ז <>7.5 זל• אדדעס: .פ2 1ז1ז*\316א ,"ת6נ1סץ8, .12>)6ק§ םארלאג ב, קלעבקין, װארשע פ;—ןײל&ערין - ערשטע טריט נרעס*ןס*םיע םןרן זוזזימן יערן-יןר ם-ס 8יי ןרינינעיע ז״נניננמן םרײז 2,50 :ילדן װאס זי פארענדערט אין זײ די געסילן, רוםט ארוים בײ זײ איבערבײגונגען און ה א נ ד ל ו נ ג. פראגע: װןזם אזוינם איז גרויםע קונססז ענטםער: גרויסע קונסט־װערק װערן נןןר דעמאלט גע• שיאפן, װען א באמת-באדײםנדע, לעבנם־װיכםיקע פרןןפאגאנדע װערט געדריבן םיס דער גאנצער סעכנישער פולקאםענהײט. װאם איז מענלעך אין די קונסט־םןןרמען םון דער געגעבענער צײם. דערסון איז נעדרונגען, אז א באשטיםטע פרןזפאגאנדע. װןןס איז באמת באדײטנד און לעבנסװיכטיק, קןןן נאר אנט• שײדן די פראקטישע דערםארונג םון דער מענטשהײס. דער קינססלער אלײן קאן איבערגײנן, אז זײן באזונדערע פרא• פאגאנדע איז אן אויםגעגײכנסע, די דערםארוננען פון די מענטשן, להיפוך, קענען באװײזן. אז די דאזיקע פראפאגאנדע הןןט נישט קײן ברעקל װערס. און דןןם, ױאס עם איז יזןר• הונדערםער פסדר אנגעגאננען םאר א דערהויבן קונםט־װערק. קאן פלוצלינג אנערקענט װערן םאר א װערטלאזע שמאמע. דאך, אויב דער קינסשלער געפינט אן אמתן װעג צו פאר• שריט, א דאנק דער ארנעט פון זײן גײםט און שסרענגער דיםציפלין פון זײן דענקען דעקט ער אויף נײע געסילן, װאס דערשיטערן די מענטשן, 1׳נײע געםארן, װעלכע די םענטשן םוזן באזיגן. נײע קרבנות, װאם זײ םוזן ברעננען, נײע םרײד, װאס ז״ קענען געניסן, ער מײםטערט די טעכניק םון זײן קונסט און ער פארמיסלט זײנע איבערצײגונגען קלןןר און לעבעדיק,—דאן, און נאר דאן, איז ער בכח גו שאסן דאס אסתע אומשסערבלעכע קונםט־װערק. דאס אלץ איז זעלבסססארשםענדלעך אפהענגיק פון דעם זץ, װאם םיר נעבן דעם װארם פראפאגאנדע. מיר םוזן דאם דןןזיקע װארט װי געהעריק צופאסן. דער לעקםיקאן, למשל דעסענירם פראפאגאנדע אלס: א םיסטעםאטיש באװעגנדיק שטרעבן צו דערװערנן אונסערשטיצונג פאר א געװיסער א־בער• צײגונג ןןדער טאס. די פראפאגאנדע קאן זײן גוט אדעי שלעכט, לויט איר אינהאלט, אדער לויט די מוןטיװן פון די פראפאגירער. זעלבסספארשטענדלעך, אז געװיסע מײנונגען און איבער• צײגונגען קאנען אונז לחלוטין װײטער נישט אננײן. אבער װיבאלד מיר באגעגענען זײ אין א געדיכס ןןדער אין א קונםט• װערק. װײזן זײ זיך אונז אבסןןלוס נישט אוים סענדענציעז. ןןט לןןסיר. למשל. נעמען א ליבליננס־טעםע פינם דיכטער: דןןס באפרידיקן דאס נאטירלעכע לײדנשאםשלעכע געפיל. דאס איז אן אנגענעמע זאך, און דער דיכטער, װאס באװײזט עם אונז. דערװעקט נישט בײ אונז קײן שום אוםצוטרוי אדעד סרןןטעסש. אכער דעסאלם װען עם האנדלט זיך אין אידעען, װןןס פארלאנגען פין אינז קאנצענטרירטע אויפםערקזאמקײט אין ןןנגעששדענגטן װילן, דאן םאכן זײ אונז אימרויק, װירקן אויף אונז ןןפששויסנדיק און שװער. אזוי. אז מ־ר םארװאנדלען דןןס װ$רט אין א ביל־קן אויסדרוק. דער אלטער דיכטער העריק ראט אינז: ״פליקט די קנןןספן פון רויזן, כל־זמן איר קענט. װןןם עס איז םארבײגעגאנגען קערט זיך שוין נישט ציריק. די בלום, װןןם טוט י נןןך הײנט א שמײכל װעס מארגן שוין זײן טויסי. ןןט דןן איז אויםגעדריקס געװןןרן א נןןכניביקע שטע־ לוננ לגבי דעם לעבן. דער דיכסער גיט אינז זײן עצה אין