Literarishe bleter · 1929-03-08 · 10 (8.3.1929) · p. Seite 187

ןײ.ם 187 י ש ע ש פ ר א ך *יזאםענקומען — דאס אלץ הןןט קלןר דערװיזן, אז עסרעדם נישס קײן מזיל, נאר עס שרײבס א םעדער. נןןר אזוי װי רערן *ו רערן איז נישט גלײך, אזוי איז אויך נישט גלײך שרײבן עי שרײבן. װײזס אוים. אז דןןס לעבן באשטײט סין םאדשידענע װינקלען. יערעם װינקל איז א סיסטעם פ.ין שײכײזדיקע עלעמענטן, אין װען עם האנדלט זיך װעגן שםראך, האבן מיר שפראכלעכע שײכית-םיסטעםען, װןןם יעדע םון זײ שפ־לט א באזינדערע ראלע אץ לעבן. אזוי הןןבן מיר די שמיעס שפראך, די בריװ־שפראך, די אלגעסײן• אומפארםאלע שפראך, די םארמאלע שפראך, די ליטערארישע שפראך. יא, װען עס קוםס בו דער ליטערארישער שפראך איז גלײכער זיך ןןפגושטעלן. װןןרים די רןןלע פון דער דןןזיקער שפראך איז אומגעהויער, און װעגן איר װןןלם איך טאקע װעלן זיך אביםל דורכשמועסן. ליסערארישע שפראך איז אפשר א בי־ברײסער באגריף. סאראן א סך קלאםן אין טײלן און װינקלען אין דער ליטערא• רישער שפראך גוםא. אבער מיר װילן ניישם זײן בו גענוי. פינקסלעכקײס, ןןדער עקזאקסקײס, םאלט *י שװער אויף םענטשן, און נןןך שװערער אויף אונז, ײדישע מענטשן. אײגנסלעך ליגט סאקע דער גאנבער כוח םון דער ליסערארישער שפראך, םון אלע אירע סײלן דערין, װןןס זי איז קןןנקרעם אין בעשװיםען — אין זןןל מען נישט מײנען, אז קןןנקרעסקײם און בעשװו• מענקײט זענען א סתירה. די ליטערארישע שפראך, אינגאנבן גענומען. הןןט געװי• םע מיסלען. װיל איך טאקע װעגן דעם אלעם זיך גאנץ קלןןר דורכרעדן. װןןי־וס מיר װײזט אוים, אז כןןטש די ליסערארישע איז די פארשפרײטסטע געדרוקסע שפראך אין דער גאנבער װעלט, איז זי ןןפער בײ אונז די אײנביקע שפראך, װןןס סיר הןןכן, די אײנב־קע, װןןם םרןןגס אויף זיך די חתיםה םון אל• געמײנער הסכסה, און דןןס הןןט אן אוםגעהײערע װירקונג נישט בלױז אויף אונזער קולטוד לעבן, נןןר אויך אויף אונזערע געזעלשאםטלעכע באביונגען. די עובדא םון דער ליטערארישער שפראך איז נישם בו ז ןן ג ן, נןןר בו ד ע ר ב ײ ל ן, ד. ה. נישם ארויסבוברעגגען שײכותן און אויםבוםײדן סתירות, נןןר ארײנבוסירן םענםשן אין א םםערע סון זאכן און געשעענישן דורך געםילן און בילרער. װען איך זןג בילרער, מײן איך נישט דװקא עפעס אזעלכעס, װןןם מען קען זען םיט די אויגן, נןןר א קלאנג, א טעם, א ריח. א באזעגונג, דןןם אלץ זענען פילדעי א םאסעריאל, יוזןס סען קען אויםנעםען מיט די חושים, ןןדער מיט דער הילף םין באלדיקער דערםארונג. װיםנשאשטלעך װײםן מיר, אז אונזער באלדיקע דערםא• רונג איז ןןפנארעריש. מיר װערן ןןכער קײנסןןל נישט שןןקירס, װען מיר לײענען. אז די זון .נײט אויף• און ,נײם אונטער*, אז דןןם הארץ איז דןןס װויףןןרס םון די געםילן, אדער אז אםרע ליבע איז אײביק. אין דער אםתן איז דער ליםערארי• שער .אײביק־ לחלוסין אן אנדער באגריף װי, זןןגן מיר, דער װיסנשאסטלעכער *אײביק•. מיר םילן ןןבער נישט די םתירה, װײל יעדער .אײביק• װערט באגובם בײ באזונרערע געלעגנ• הײסן. אין אגדערע פםיכישע ססערעס, און א״געד װײס נישם םונם בװײטן, אזוי בו זןןגן. נעמט, למשל, אזעלכע װערסער 0^?יסעסןדי־סע 3?עסער נןם. 10 (253) ז?.? ע ה ד ־׳1 ד / נ י ז■ י ־<. ד ק ד י ליטעראר װען איך בין אנומלט געװען אין װארשע, הןןב איך בא־ זוכט א סאםיליע, װןןס זײער זון געפיגס זיך אין אמעריקע. דער םןןטער, אן עלסערער, אלטמןןדישער ײד, הןןט זיך בא• זונדערם בעגןןםן אין לויב־געזאנגען װעגן דעם כאראקטער סונם זוגס בריװ: ^איך זןןג אײך, ער שרײבס פינקט, װי ער װןןלט געשטאנען לעבן מיר און גערערט *ו מיר. ןןט איז א בריװ זײנער, װעט איר זען*. דןןם איז א בריװ. װו די טרא• דיביןןנעלע .ערשסנס* און .בװײטנס• האבן געפעלם, און עם איז געװען קענטיק, אז דער זון װיל םהנה זײן דעם אלםן טאטן םיט אינטיםערע װענדונגען, אויסמײרן דעם םארמעלן טאן פונם בריװ-סטיל. דער אלםער הןןט גערעדט װעגן דעם מים םרײד, און א װארעמער, עכסער זקן־שמײכל הןןט זיך בעשפרײם אויף זײן לאנגער װײסער בןןרד ביז בו די שפיבן. פארװןןם׳זשע איז זײן שמחה געװען אזוי גרויםז זאל איך זאגן, אז די אנדערשקײט םון דער בריװ׳שפראך רוםט ארויס אנדערע באבױנגען, אן אנדער געםיס-בושטאנד און אנדערע פסיכישע איבערלעבוננען, גרןןד אזעלכע, םון װעלכע אן אל• טער טאטע װערס שנעל טידז קעגטיק, אז דערין ליגס א גרויסער אםת. אבער זןןל זיך קײנער נישט אײלן ןןנבונעמען אזא סע• אריע מיט נישט־געגוג ישוב הדעת, דער װעג איז אביסעלע ריזיקאליש. װןןרום אויב מיר נעמען^ דןןם אן. װעט עס הײסן, אז נישס בלויז באשטימען די םאקטן םון לעבן מיט װןןםער שפראך מען זןןל זײ אויסדריקן, נןןר אױך, אז די שפראך, װןןס םיר באנובן, באשטיםם װןןסערע פאקטן סון לעבן מיר זןןלן אויםנעםען. איך מוז ןןפן מורה זײן, אז םאר מיר איז די דןןזיקע טעןןריע אםך מער װי א טעןןריע. איך געםין אזוי ןןםט לעבעדיקע געשעענישן, װןןס באשסעטיקן זי, אז איך זע גןןרנישט אײן װי אזוי מען קען זי ןןפלײקענען. איך מוז ןןבער אויך *וגעפן, אז די אלגעמײן געדאנקלעכע פועל״ױבאם, בו װעלכע אזא סעןןריע קען סירן, גרײכן זײער, זײער װײט. און טאקע מהאי טעםא דארף מען זײן געװןןרנט אײדער מען נעמט זי ןןן. ןןבער לןןמיר זיך נזןך אויף א װײלע אומקערן בום דערמןןנטן בריװ. םןןלט אײך, דער בריװ איז נישט געװען אזא גענויע קןןפיע םון א פערזענלעכן שםועם. דןןרט הןןבן בלויז געסעלט די גרןןבע שטריכן םונם בריװ-סםיל, װי, למשל: ״ערשסנם שרײב איך דיר םון מײן ליבן געזונם*, ןןדער ,םןןסער• אנשטןןט .טאסע*, .מוטער• אנשםןןט ״מאםע״ א.ד.ג. דערסאר הןןבן זיך דןןרס געפונען אנדערע, דיגערע שטריכן, װןןם הןןבן קלןןר םעססגעשסעלט די ״בריװלעכקײט• םונם בריװ. איך װעל שוין נישס רעדן װעגן דעם, װןןס דער בריװ הןןט זיך ןןננעהויבן מ־ס א דאסע, םיס א ״סײערער םאטע*, און מיט ענלעכע געבערטלטע װענרונגען, און זיך געענדיקס סיט ״דײן געסרײער זון*. דןןס אלץ איז םארשםענדלעך. ןןבער די טענדענץ בו װיבלען זיך, די קורבע פאראגראםן םיט נײעסן, װןןס שפרינגען אזוי שנעל םון פונקט בו פונקט, דןןס אוים• מײדן אםעריקאניזםען און *ןןלןןניזמען, אזוי, אז דער בריװ הןןס נישם םארמןןגם קײן אײן טרןןפן לאקאלע קןןליר, די װײכע רעטןןריק װעגן דעם ים ״װןןס דראפעס זיך װי א װילדע חיה בום היםל* אין דערלןןזט נישט, אז די סאמיליע זןןל זיך