Literarishe bleter · 1929-03-01 · 9 (1.3.1929) · p. Seite 178

?'ססר$-'שס סלסססר 012. 9 (252) גילרער און שילדערוננען ױנם פײספער ױן דער ױיליעעד עראזע, ױלױש?*דען״נאנדיןהנקי, ס*כן * שמ*ר?ן אײנדרוק ם׳איז אינטערעסאנט, װי באנדרןןװםקי װעס אין זײן לעזטער טײל פון דער טרילאגיע דערםירן זײנע םענדענצן, און גו װןןס טא דעאוש װעס דערנײי,? סכי6ןן זוזײג—ןםןה. (ןייאלז 6ין יײדנםןםס. אויסןיייזירםז אינערזיזונג וז,!רןינןרזע. םןריןנ ״פיר*ב־, מןדעזנ 1929 סננ זײסן. דאס איז עוין דער זװײסער גאנד נןןװעלן סון דלס אינטערעםאנדן, איגער־סענםשלערן שרײגער־עםעיסט םסעסאן צװײג. אין פארגלײך םיט דעם ערשטן נאנד סון דער נןןװעלן- קײס ,דערװאכונג״ איז דיר באנד װאס ליגט דא םאר אונז,—אן אן ערך שטארקער. ,אמאק״ איז אזא פין טראױשע פשונעת דער, װאם װערס קראנק אויף אפאק, לויפט םיט אװילדער װאנ. זיניקער לײדנשאםט, מיט א מעסער אין דער האנט״ דערהרגעס אלץ, םײ םענטש, םײ זהפה, װאס קוםט אים אין װענ, איז ער פאלט ענדלעך אנידער פיט שוים אויסן פויל, פיט אויפגעילאצסע אדעין. אין דעם ,אםאק לויפער״ (די ערשסע נאװעלע אין ױך) האט סטעםאן צװײנ ארויסגעגראכס א טיי, א דאקטאר, װאם איז ארײננעפאלן אין א קראנקהאפטן פסיכאז צוליב ז״ן איינענער אימפארא״ישער אויספירוננ לנגי א םרוי אין איר סארעװײסלטן מאמענט, בעת ױ קוכט אים פארלײגן צו מאכן איר אן אעארט. דער דאקטאר געסינט זיך באלײדיקס םון איר קאלטן געשעפס- לעכן און באפעלנדיקן טאן, און אסזאגנדיק דך םון דער גרויסער סיםע געלט, װאס זי לײגט אים פאר, פאכט ער איר א נעפײנעפ פארשיאו, אויף װעיכן זי ענטסערט אים םיט א געלעכטער. זי לויםט אױים פון אים, און דער דאקםאר, װאם װערט באלד א קרבן פון זײן געװיםן און חרטה, סאלט ארײן אין א םאדנער לײדנשאסט פון לי1ע און זארג סאר דער דאזיקער סרױ: ער לאיס זײן פאסטן ערגעץ אין א דרום-אינדיש שטעטל אויף הסקר און הויבט איר אן גאכבויאגן. אבער ױ לאזט אים נישם 1ו פריער בו זיך, ביז דא•, ײען זי ליגט אויפן טויטן׳בעט נאך דער אבארס• אפעראב־ע, װאס איז אויםנעסירט געװאדן דורך אן אלטעד כינעזערי־. אין דער דאזיקער נאװעלע, װי אײגנטלעך אין אלע סינף נאװעלן פון דעם באנד, שילדערט אונז סטעסאן צװײג אונזערע אלע קראנקע אײגנשאפטן װי א נקמה-אקט פצד דער פארגװאל- טיקסער נאסור. דער דאקסאײ, װעלכער איז בסבע גרײט זיך אונ• טערצוװארפן די הערשאפם סון א שסארקער פרוי, מאכט אײנםאל א פױװ זיך צו װערן םון איר באלײדיקגדיקער השפעה. דער מחבר שילרערט די קנעכטשאפט, װאם האמ זיך שוין לאננ אפנע- ריסן סון איר םאציאלן שורש, און איז נעװארן א חולאת, װאס איר באדן איז—די םענטשלעכע פסיכאלאגיע. די חולאת צעװאקסט זיך אומנעהויער אין דעם קאנסליקט םיטי דער פרוי, װאס ברעננם ארויס דעם מענטשנם אלע אײננשאפטן אויף דער אױבערסלאך. די שײכות סון דער סרוי םיט דער נאסור שילדערט ססעסאן צװײג אין דער צװײטער נאײעלע ״די םרוי און רי לאנדשאםס״ אין זײער שטארקע סארבן פאלט ער םאר אונז א דריקנדיקע דורשטיקע, נאך רענן לעכצנדיקע אטפאססערע, װאם טראנם זיך איבער אויף י דער נשפה סון א פרוי, * װעיכע שסינלט * אפ די סעקםועלע, םיסטעריעזע לײדנשאסס םון דער נאטור. די םרוי איז מער םעיק צו סילן די אינערלעכע שייכ תן פון קאםמאי א דאנק דעם, װאם זי איז ייימיםיװער און שטײט נענטער צ' דער נאטור. זי סאסט אויף, אזײ צו זאנן, דעם סאניזם פיט די תושים. די אײגענע אידעע בארירט צװײנ אין דערידריםער נא- װעלע ,א םאנטאסטישע נאכם*, װו אויף לאנגע צענדליקער זײט- לעך שילדעדט ער דעם אינערלעכן ױם טוב אין די שמחה סון א מאן. װעלכער האט זיך אלײן דערקענט און באנײט נעװארן צי אן אפת-םענטשלעד לעבן דורך א לײדנשאםט, כאטש איר איכ• פולס איז לכתחילה נישט געװען קײן ערנהאססער. די גרעכטע טוננט, מײנס סט. צװײג, איז דאס לעבן, די גרעסטע זינד איי אונזער אױדיפערענטיזם, װאס איז נורם די רעאקציע אין דער פארם סון אלערלײ סאטאלאנישע דערשײנונגען. דיש 178 * דראנזשעק. און דעם סעקרעטאר סון פראפ. סארײן קאזא. א חוץ די פארטײ-סירער גיט באנדראװסקי גאך ארבעטער• טיפן, סאררעטער, שפיאנען םונם קאסיטאל, װי סופערנאק אין קנאטע. די קאפוניסטן, צו װעלכע באנדראװסקי מײזט ארויס םכלוםרשטע סיםפאטיע, בכדי דערמיט צו באײײזן די צעפוילט- קײט םין דער םאציאליסטישער פארטײ, שםעלס ער אבער סאר װי םענטשי, װאס זענען װײט פין װעלכער ם׳איז סאט, און פער• זאניפיצירס זײ אין דעם אידעאליסטישן יאן דוש און אין עסלעכע .בערדיקע׳ שװארצע ײדלעך (״זשידקי״), װעלכע ם׳ארעססירט בעת א מישיננ. דושן שילדערם אפילו באנדראװסקי אפט פים ליבשאשט און גאנץ אסס דאכט זיך אונז, אז אט װאקסט ער בײ אים אוים. פיר הערן'זײ:ע מאנענדיקע רײד בזת דער סארזאמ- לוננ סון די דעלעגאטן פארן שטרײק, פיר דערזען זײן בײז פנים, אבער װי ם׳קימט נאר צו טאט ברעכט ער זיך און סאי״ש. אט אזױ זעט אויס *אײן זײט סון דער באריקאדע, די באריקאדע פונם סראלעטאריאט. נאך טונקעלער זעם *פילו אויס די צװײטע זײם פון דער באריקאדע. די קאפיטאליסטישע װעלס שסעלט באנדראװםקי פאר אין צװײ טונקעלע נעשטאלטן: דעם שליח םון די אויסלענדישע קאפיטאלן ק ע ר און דעם פײלישן משרת, דעם *דמיניסטראטיװן דידעקטאי• פעליקס קאסטרין. די צװײ נעשסאלסן זענען װי שװארצע םליגל צעשפרײט איבערן תהום סון איבעט, דאם זענען די נרויליקע שליחים פװם קאסיטאל, װאס באשאפן די מאראלע קאליקעס םון די דראנזשקעס, קנאשעס, סופערנאקס און קאזעם— די אפארטיניסשיש-פאררעםערישע עלעםענטן אין די דײען פינם פראלעשאריאש. באנדראװםקי האט געגעבן די נאנצע צעעײלטה־יט פון דער קאפ־סאליםשישער װעלט, ער האט אויםנעדעקט זײער גײםטיקע און סיזישע קארופציע. באנדראיזסקי האט אין דעם בוך נענעבן בײדע זײטן םון דער באריקאדע, סון אײן זײט דעם ארבעטער-קלאס מיט זײן ארעפקײט אין נײט אץ סון דער צװײשער זײט רעם קאפיטאל םים זײן צעפוילטקײט. ער האט אבער נישם נעגעבן דעם ק א מ ף סץ די צװײ װעלסן, ער הןט נישט געגעבן קײן נרויםן םאמענט, װו דער ארבעסער זאל אננרײפ־ דעם קאפיטאל, װײל באנדראװ- םקיס ארבעטער זענען הילפסלאז אין נעפינען זיך אין די הענט סון די אויםנוצער, װאס באשטײען נישט בלויז סון די קאפיטא- ליסטן נאר אויך סון די פארשירגנע םאציאל־אפארטוניססישע פארטײ-סירעד. אכת, אין בוך זענען פאראן ארײ סצענעס, װו מיר זעען די העראישקײט סון דער ארבעטערשאםט, װי, למשל, די סצענע פונם רעדוצירטן הײצער סימטשיק. װעייכער באזיגט זיץ שװאכן װילן און בעט נישט דעם דירעקטאר קאסטרין, ער זאל אים צוריק צונעמען צו דער ארנעט .נכדי נישט אפצושװאכן דעם ערנסט סונם ארבעטער-קלאס״. אדער דאס בילד, װען די ארבעטער װארפן ארײן דעם דירעקטאר קער איו צעפלאםטן שאכט דערסאר, װאס ער האט געבראכט צו אזוי פיל ארנעטער־ קרבנות, אבער דאס זענען נאר בלויז אײנצלנע עפיזאדן. באנדראװסקיס אידעען-װעלם איו דער לעניאניםט, טאדעאוש, װעלכער האטיפײנס אי די םשרתים פװם קאפיטאל און- אי דעם גאנצן פארסײאישן קלאפערגעצײג, װאס איז אין זײנע אויגן גישט פער װי קאריעריזם.!אנדראװסקי זוכט ד ע ם אדבעםער, װאס איז אויסער די ארנאניזאציעס, אויסער די פארטײען, דערהײנט זיך איבער די קלאםן-דיםערענצירוננען און האט נישט קײן שום אנדערע סארלאננען אויםער ארבעט. נאר ד ע ר ארבעטער אױ פאד באנדדאװסקץ דער עדלעכער און אידעאלער און ד ע ש ארבעשער נעששאלטיקט ער אין דעם לעניאניסט סאדעוש, װעלכער האט נישט געהערט צו קײן שום פארטײ, און נישט קוקנדיק אויף זײן יחיס, גענאננען װערן א פשוסער גרובן-איבעטער. די צװײ ביכער האבן אין זיך אויך ניל פאזיסיװע נעזעל- שאשטלעכע װערטן. ס׳איז סאראן אין זײ פיל קרעסטיקע בילדער סון איבעטער-לעבן, געשילדערט אין א םײםטערהאפשער פארם, װי קײנער נאד םון די ביז-איצטיקע סוילישע שריםטשטעלער. די דאזיקע צװײ 1יכער װערן מיט נעװאלדיקן אינסערעס געלײענט. פון דעם ערשטן נוך (דעישינעז אין סס50 עקז.) דערשײנט אינגיכן די צװײםע אײסלאנע סיל טענדענצן אין בוך זענען אונז דערװידער, אבער די מײסטערהאפשע און קערנדיקע