Literarishe bleter · 1929-03-01 · 9 (1.3.1929) · p. Seite 177

7'170! $ר'ש27 702273!! 012. 9 (252) *!"ס 177 קויטיה. - רעצענזיעס. ביבליאגראפיע. — כראניה* װאס מען שוײבט װעגן ביכעג זו׳צמימג אדצע פליגל ןתענן י. קןדען-בןנדרןתס׳ןיס זת״ רןםןנען .יקןנןר*' *ין .ס*דקווימ■) װי ער חברם זיך םיט לעןןנאראן און איז איבערגײגס, אז ער איז אקןןםוניסט און ער איז געקיפען אויסרײםן גאנץ זאגלעםניע, װײל ער הןןט עפעם םיט זיך נװײ טעפ, נו װעלכע ער האט איר נאםױלן נישם נורירן זיך. דןןס אלץ טרןןגט זי נו קאסמרינען. קןססרין לאד• אײן נו זיך טאדעאושן, נכדי *רױסנונאקוםען נײ אים די יילן סון זײן פארברעננען דןן אין זאגלעםניע. קאספרין דערװוםט זיך, אז ער איז דןן נןןר געקוםען נו זײן פאסער, ער זאל אים פינאנסירן די פאסטע-דערפינדונג און אז אין זײנע .שרעקלעכע׳ טעפ האס ער נןןר א פרוװ סון דער פאסשע, נעמס ער אםרײדיקער ארויס הונדערט דןןלאד און גיט טאדעאושן. * * טאדעאוש כאפט זיך אנער שפעטער, אז דןןס װיל דער אינסײנאנט קאםמריז קאםפרןןמיסירן אים און זײן םןןטער, דעם פארטײ-לידער םיעניעװסקי, אז זײםאכן געשעםםן םיטן,קאפיםאל׳, װארסט ער אװעק זײן פאסטע און ער װערט אן אײנםאכער ארבעסער, און ארבעט צוזאמען םיט לעאנאראן. אינם קוילן-גרונ געשעס א קאטאטראפע, בעת װעלכער דוש װערט געהרגעט אלס נעסרײער םיגנאליסט, װאס האט ביז רער לענטער ינע ניש• סארלאזט זײן פאססן, און אזוי ארים אפגע- ראטעװעט םיט א רנע םריער דאס לעבן םון נאדעישן. דיי קא- טאסטראפע איז סארגעקומעז צוליב עפעס אנעהײפער םאכינאציע סונם םראנצויזישן הויפס-דירעקטאר, ק ע ר. די איבעטלר-מאסע, װןןס איז דאן םאראן אויםן פלאץ, דערשנאפט עס באלד און זײ װארםן קערן ארײן אינם ברענענדיקן שאכס ארײן. די סרײלן קאםטרין, די דענענערירסע טאכסער פונם דױעקסאר. דערשיסט לעאנאראן סין אײםערזוכס צוליב טאדעאושן, טאדעאוש שיםט דערסאר און פארװונדעט די םרײלין קאסטרין. נאך דער אװאנ- סורע ארעכסירט מען מאדעאושן און מען באשולדיקט אים אץ .קאםוניזם. דאס איז אײגנטלעך די הױפט-אקציע סון די ערשטע צװײ טײלן םונם ציקל ראםאנען .שװארצע םליגל״. ס׳איז אופםעגלעך איבערצוגעבן די אקציע םון די צװײ דאםאנען, װייל אין די בײדע ביכער גײען דורך >ן אשיעור סיפן און געשסאלסן, אן א שיעיר אינםערעםאנטע סאסירונגען און קאנפליקסן. באנדראװםקי פירם ארײן אין דער װעלט םון ארבעס, די װעלם סון פענטשן םיט אויסנעטרוקנסע לונגען און אננעשװאלענע הענט, װאס פראװצירן אוצרות סארז קאפיםאל און םאר זיך נויס און קראנקהײם. באגדראװסקי האט געזען די נויט, ארעםקײט, דערשלאננקײס, די װירקלעכקײט אינם לעבן סון אתעסער, און דאם האט ער גלענצנדיק נעשילדערט; באנדראװסקי האס אבער נישט גענעבן די צװײטע װירקלעכקײם—די אינערלעכע שסארקײני, דאם גלויבן אין קאםף סאר א נעסערער צוקונםט. באנדדאװסקיס ארבעטעד זענען װי קנױלן םלײש, אן מוס, אן װילן, שטופע אקצדסוארן סון דער גרויםער ארבעטס-פאשין. זײ קאנען נישם שטעלן קײן װידעישטאנד, קאנען נישס פראטעם טירן אין םוזן איםאויםהעדלעך אין דערשלאגנקײט דרײען דדס גרויסע ראד םון שװערםםער איבעס. די סארטײ-טעקיקײט איז אין באנדראװסקיס אויגן נישט םער װי געפײנער קאריעריזם, ער װײזט די צעםױלטקײט אינם פארטײ-לעבן, די אפאיטוניםסישע טאקטיק סון די פארסײ-םירער, דעם ארסיקן סײס-דעפוסאס •״. 7. שגײדדדרס^ן / װ^רשע א ו נ ט ע ד ש ו ו ואך סטעסאן זשעראםסקיס .ערב םרילינג״ איז אין דער ווילישער ביכער-װעלס נישט פארגעקופען נאך אזא העסטיקע דיסקיםיע ארום א בעלעטריםטיש װערט װי ארום באנדראװםקים .לעאנארא• און .סאדעאוש*. הויפסזעכלעך װענן .לעאנארא״, יי״לי *סאדעאוש׳ איז נאר-װאס דערשינען. די פוילישע 'קריטיק האס ױך ביז איצט אלץ געקלאגט, װאס אין דער םאדערנער י״ליסער ליטעראטור םעלט דער גרויסער, םאציאלער *ראסאי, יועלכזר זאל שילדערן די נײע װירקלעכקײט, אין זאל איבערגעבן וי נעזעלשאסטלעכע קאנסליקטן אינם לעבן סונם םאדערנעם עײלן. אין .ערב פריליננ״ האס זשעראפסקי געסאכט דעם אנהויב גו שילדערן ראס נײע פױלן. זשעראםסקי אבער האס עס נעטון דײך דער פריזםע סונם יחיד, פונם אײנצלנעם העלד צעזארי באריקא, בעת באנדראװסקי האט זיך נעלאזט אויפן װעג סון שילדערן דעם נאפענלאזן םאםן-העלד, דעם ארבעטער-קאלעקטיװ. אין זײן אידעישן אויסםיר איז באנדראװסקי אבער נישט נענאננען װײטער םון זשעראםכקין, דערזעלבער אידעאליסטישער אײסבליק, דיזעלבע נאציאנאל-פאטריאסישע סענדענצן. באנדראװ- כקי האט נאר > רײננעםירט נײעס אין דער סארם, אינם אוםן פין שילדערן די װירקלעכקײט. באגדראװסקי האט אויסנעקליבן די טונקלםמע ארבעסר*רױםען: קוילן-גרובן, םינסטערע שאכטן; עד האט אויסנעקליבן דעם ארבעטס-שטח, װו דער קארף םונם ארנעסער םיסן קאפיטאל איז אפפײנכטן אנגעשטרענגט און יײנלעך. דער הויפש-הדלד םון די צװײ ראםאנען איז טאדעאוש — א דעמאנליזירטער לעגיאניסט, א זון םון סאציאליססישן פארםײ- יידעל מיעניעװסקי. טראץ זײנע גרױםע סארדינסטן םארן סאםער- יאנד האט נישס דער לעגיאניםט װו דעם קאפ אהינצוטון, * דאם סאשזרלאנד ניט אים גארנישט פאר זײן םארטירערשאסט, און בכדי צו לעבן, דערםינדעס ער א נײע םין פאםסע צו פאדלאגעס. סיש די ערשסע פרוװן פון דער פאסטע, סארט ער קײן זאגלעם- ניע י װו ס נעסינט זיך דער םאסער זײנער אױף אבאזוך אין די זאנלעמניער אינאניזאציעס, און ער לײגט אים דארס סאר, ער זא״ אים סינאנםירן זײן דערסינרוננ. טאדעאוש טרעסט זיך דאדט צענייף םיס םארשידענע ארבעטער און באקאנט זיך בכלל מיס י״עי ל<בן. בעת א פיטינג ראטעװעט ער אפ זײן םאטערס לעבן *יז דעי האנס סינם .חאםסולן, סאנאשישן־ קאםוניםס יאן דוש. שאדעאיש סארליבט זיך אין דער גרובן-ארבעטערין לעאנארא. דא אנסװיקלט זיך אלץ שטארקער די אקציע סונם ראםאן. באנ- דיא׳כקי שילרערט דאן די װונדערלעכע ליבע סין דעם דעםאב- ליזירשן סארוטשניק, דעם זון פינם גרויםן סאלקס-טריבון, צו דער עז־שעי ארבעטערין לעאנארא. יעאנארא םירט ארײן טאדעאישן אין דער װעלט םון דער דאיש־קזר איבעסעדשאסס און עד װעיט אויך באםד״נדעס םיט יעאזאראש ברודער, מיט דעמזעלבן דוש, פיס װעלכן ער האס יױ געהאט געאםפזרס בעתן מיסינג, ארויסרײםנדיק אים דעם יעװאלװער, םיט װעלכן ער נעיואלש שיסן זײן סאטער—פשוט דזיעאי, װאס ער איז לעאנאראס א ברודער און איז סתם ״ לױ״ער ױנג, זײן קאםוניזם אינסעריםירט דעם לעניאניסט *שװייניקסטן. די םאםאזשיםטן קנאטע, די שפיאנין פינם גרובן- ד'יזקשאר קאסטרין, נײ װעלכער טאדעאוש װױנט דערװײל, זעט