Literarishe bleter · 1929-03-01 · 9 (1.3.1929) · p. Seite 169

1ײם 69/ גז קײן מזל בישט... װעזן (.נזןרמאל♦ אין .גאנץ♦ װערן דא געברױכס אין רעי״א־ םיװן זין, אין פארגלײך מיט די ניןכמיסןןגדיקע ביגאב־סילן פון אמעריקע, לםשל), זןןל ןןנהױבן ארבקיםן א •עדאגןןגיש• סםיכןןלןןגישע םעקביע, נ$ר דוקא ערגעץ אין... יענא (װי סיאיז אמןןל געװען דער םאל) זןדער אםילו אין נױ־יזןרק. כ׳זאג ןןםן: [איך האלם אלם עיקריםיבה םין דעם, װןןם ביז איבט הןןט די װיכםיקע סעקביע בײם י. װ. א״ די םע• דאלןןגישע סעקציע נישט געהאט קײן םזל, דןןס, װןןס די ב. י. ש. ןן. םון פױלן הןןט נישט גענומען די ארבעס אין אירע הענט. אין דןןם קען און דארף םאקע דינען אלס אוםבװײדײ• טיקער םארװורף דער שול-ןןרגאניזאביע. כ׳װײס די בארעכסיקינגס־טעמים. די פלערלײ וויריציפ םין די שיל-ארגאניואציע-םירער. װזןס דארםן מכםר זײן זײער חטא (לןןמיר זןןגן אםך סאבןןטאזשיחסא) לגבי דער ןןנגערוםע• נער סעקציע, די אלע טעמים זענען זןבער אומגערעכט. לןןמיר זײ נעםען בסדר: א) די שול־ארגאניזאציע איז אזוי םארװארםן און םאר• קלעםס םיט מאסעריעלע זןןרגן, אז־ זי קען םשוט נישס םאר• נעמען זיך מיט ארגאניזירן װיםנשאםטלעכע זארבעט, װעלכע םןןדערס אוםבאדינגסע רויקײם. אבער, ליבע םרײנד. װען הןןבן מיר עם אין אונזער שול־בויונג נ י ש ט געװוסט םון םאטעריעלע זןןרגן. און װען זענען עם די דןזיקע אין גרונט געגומען םערםאנענםע זארגן געװען א מגיעה סאד םארטיסונג, םאר שװונג, םאר םארנעם אין דער ארבעטז װאלט דןןס .קענען*, דןןס פרײע און רויקע געםיט גע־ װען בײ אונז דער אײנציקער םןןר־באדינג סאר ארבעט, װאלטן סיר דןןך נאך לאננ־יאנג געשטאנען סאר דעם .בראשית• םין אינזער שיל־ארבעט (װי קולטור־ארבעט נכלל). אזוי װי נישס געקיקם אויף די באמת־שװערע מאסער• יעלע מניעות, עםנט די שול.ארגאגיזאציע יאר־אײן יאר־אוים אלץ נ ײ ע ש ו ל ן, אזוי, און אםשר נאך םיל מער און װיכ• םיקער, איז נויםיק צי נעםען זיך, נישט געקיקט ״אויף די שװערע ראטעריעלע מניעות, פאר אויםבויען די װ־כםיקע פע• דאלאגישע סעקציע. די צײט פין א ײ נ צ י ק ע ר שיל־ארבעט א י ן ד ע י ב ר ײ ס איז שוין אריבער, איצט מיז מען שוין, טאקע צי־ ליב די עקזיםטירנדיקע שילן נופא. אריבער צי ארבעט אין דער טיף, צי װיסנשאסטלעכעד אדבעס. םיר הןןבן זיך דאך םין )ןנהויב־ןןן געשסעלט אלס הויםט• פרינציפ אין אינזער שיל־בויינג: נישט צי האבן בלויז איבער• זעצינגען םין אלגערײנעם שול־װעזן, נישט באניגן זיך בלויז מ־ט דעם עלעמענסארן. אויםערלעכן ײדישיזירינגם־םןןמענס, װי ײדישע לםודים־שפראך. נאר הןןבן טאקע אן אײגענעם ײדישן שול־אינהאלט, נישט א־ן לויטער נאציאנאליסטישן זין םין װןןרט :ןןר בעיקר אין פעדאנאגיש-םםיכןןלןןגישן זין ײדישע קינדער זענען זיכער פינקט אזא ב א ז ו נ ד ע ר ע פסיכאלאגישע גרופע מיט באזינדערע אויםנאם־סעגלעכקײטן און אנדערע אלגעמײנע אײגנשאםטן, װי דײטשע. ענגלישע א. א. װ. קינדער. און פינקט װי די שול־ארבעט צװישן _די דײטשע, ענגלישע א. א. װ,?יעעדיאדיישעעסעד גזס. 9 (252) -״ד ישדא? דזזני/ / זגעדלי/ א געביט, װאס הא ־ ז ז־ 7 די טעסיקײט םון דעם ײדיש־װיסנשאסטלעכן אינסטיסוט װאקסם זיך אלץ מער פינאנדער און עס ברײטערן זיך אלץ מער אוים זײנע געביסן. אײן געביט ןןבער הןןט קײן מזל נישס, אין דוקא א גע• ביט א װיכטיקער, כ׳מײן דעם סארצװײגטן געביט םין פ ע ד א ל ןן ג י ע . יעדער באריכט םין אינםסיטוט רעדט װעגן קןןנקרעטע אפגעטיענע מעשים אויף אלע אנדערע געביטן, װי נןןר אבער ס׳קוםט צי דער אזוי־גערוםענער ססיכןןלןןגיש־פעדאגןןגישער סעקציע. בלײבם נןןר איבער ןןרס םאר אבסטראקסע ןןנזאגן װעגן .והיה באחרית הימים*: דער און יענער, דןן און דארס האט אזעלכע אין אזעלכע פ ל ע נ ע ד . דער לאנג־צוגעזןןגטער פעדאגאגישיפסיכאלאגישער זאמל• בוך זאונטער פרײנד ל. לעהרערט רעדאקציעו איז נןןך אלץ אויף דער װעי׳ט ניש• געקומען. די אלע התחלות, װאם זענען אין םארשײדענע צײטן רורך םארשײדענע מענטשן (אויך סין דעם שרײבער םון די שורות) געמאכם געװןןרן, זענען װײ• טער םון התחלות נישט אװעק. װי קומס עס, אז גראד דער געביט םון קינדער־סןןרשונג זןןל םארבלײבן דער םארװארלןןזטער געביט סין דער אינסטי• טוט־טעטיקײטז . אין, צװײטנס, װי קימט עם. אז װען מען מאכט שוין יא געװיסע פרוװן סין אן ארבעט אויף דעם פעדאלןןנישן גע• ביט (װעגן װיםנשאסטלעכער ארבעט רעדט זיך עס), װערן זײ געמאכס דוקא אין די עדטעד, װו ם׳איז נ י ש ט ס א ר א ן די לעבעריקע אין גרויםע נעץ סון ײדישע שולן, נאר דארסן, װו קײן ײדישע שולן זענען בכלל נישטןן (אין דײטשלאנד) און דןןרטן, װו די יידישע שילן זענען בלויז זיגןןב״שולן (אין אמעריקע)ז עס װןןלט דאך, דאכט זיך, געװעז א סך נאםירלעכער, אז די װיסנשאםטלעכע ארבעט ארום דעם ײדישן םארשול• אין שיל־קינד זןןל געםירט װעין דןןיטן, װו ס׳איז םאראן די לע• בעדיקע פ ר א ק ט י ש ע א־כעט ארום דעם דאזיקן קינד. םאר• װןןס-זשע איז די גאנצע צײט נישס געלינגען ארײנצוציען די יידישע שול־ןןרגאניזאציע אין פױלן צו דער פעדאגןןגיש־פםי• :אלןןגישער םעקציע בײם אינםטיטוטז .ארײנציען׳ איז דןן נישס שײך, אין דער ארבעט םין י. װ. א דארף םען א ל ײ ן ארײנגײן, אדויםװײזן מאקסימים םין איניציאט־װ און זעלבםט־ שעטיקײט, אלזא: סארװןןס האט עס די ײדיש־צענטראלע שול• ןןרגאניזאציע פון פוילן ביז איצט נישט געפונען םאר נויטיק צי נעמען אויף זיך די אנסירוננ אין די זארג םאר רער פע- דאגןןניש־פסיכןןלןןגישער םעקציע םון אינםטיטיםז איז דאך אויף דעם צװײטן שול־ציזאמענסאר סון דער צ• י. ש. ןן. געשאםן געװארן א םפעציעלע קאםיםיע, װאס חאס געזןן״ט זיכערן דעם ענגסטן קאנטאמט, די שטארקסטע צװײ־אײניקײט צװישן בײדע ןןרגאניזאציעס. עם איז אפשר נישט אזוי גיט, װןןס נישט אין ײדישן ייארשן, נאר דוקא אין נישט׳ײדישן בערלין ארבעטן אזעל• כע צוױי װיכטיקע םעקציעם סין אינםטיטוט. װי די עקאנןןמישע אין היסטןןרישע. ס׳איז דןןך אבער נןןך פיל ערגער, אז נישט אין װארשע, אין צענסד פון נןןרמאלן און גאנצן ײדישן שול•