Literarishe bleter · 1929-03-01 · 9 (1.3.1929) · p. Seite 168

?יסעד^רי־שע ב<1 עםער נזם. 9 (252) די גאנגע דראמע איז, װי געוןןגט. א שןןטן־שפיל. אפזןקאליפטישער מאסקעראד. געגינדן אין די םענםםעריעך שץ מאגישע לאמטערן. די נאכט איז אן עדות סין דער שגתאי גבי־װיזיע אין איר אינסערגאננ, םין דער יעקב שראנק־װיזיע אין איר אונטערגאננ. נןןר דןןט געזיכט םין בעל־שם לויכט־ אויף בולטער אונטערן גןזלרענעם רעםלעקטןןר םין דער זין. איך אינסערשםרײך די דריסע בעל שם־אנםםלעקינג אין צײטלינס דראמאט שער סימפןןניע. איצט, װען די גרעםטע דיכטער פין מערב-אײרןןפע ליגן אויף דער קני םאר דער הײליקער םראנביםקים לעגענדע, דעםערט אין אינזער קינסם• לערישער ײדישעי עמםינדונג אויף די בעל שם טוב־לענענדע, װי אן ענטםער אין א ןןנװײז. װןןם איז דןןס קריגל רחמ.ות״װײן פין הײליקן םראנ• זויסקים אנטקעגן די צװײ עמערם זין און םדײד, װןןם דער װאםער־םרעגער האט אװעקגעשטעלם אויםן שפיץ םון די קאר• פאטן-בערגז איך זןןג עם בדרך אגב. אויסן בין איך א םך. װןןס פיבערס שוין לאננ אין מיר און דערםאר טאקע איז אהרן בײטלינס דראםע אן אנטפלעקונג, ״און איך געםין קײן אנדער װןןרט נישט בײם םארענדיקן מײן קלײנע רעבענזיע װי: ד ר ײ מאל באגייםסןרטו זײס 168 דער בעל־שם און דןןם גולמל. פראנקם לעבטער אימײלס: םראנקס םארבװײםלט װערק. דער שאטן םון לץ פלאסערט אוםגעזען אין קעלער. דער גולם, דער סיםבןןל פון דער רויער סטיכיע, איז פאראדירט, געװןןרן א גולמל. דןןם גאנבע םער־ סע בילד דארף טעאםראליש פארװאגדלט װערן אין ליכט־ אגןןניע. םארבװײםלסע, ןןנגעשטרענגסע ליכט־ביטערן שפילן אויף דער לײװנט און סארלעשן זיך. אין די קעלער־םענםטער — א שפיל םין הענט. הענט, װןןס ראנגלען זיך מיט טויט און אינטערגאנג אין הענט, װאס גײען אויף מיט זון און בענטשינג. די ז ע ק ם ט ע, און ל ע ב ם ע. סבענע, דער קאפ םין יעקב סראנק םאילעשט זיך, דער קאפ םון בעל־שם העלט אויף. די גאנבע סבענע הןןש דעם טעםפןן פון מרידה. די אנםוישונג גלאטערט םיט סויזנס שװארבע קראען איבערן בילד. די םאסן־סבענעם זענען מײםסערהאפט, דער לץ, װןןס םרןןנט ארײן דעם סוד םון גןןלר, מאכט אביסל ליכטיק, דאס גןןלדענע קאלב רוקם זיך פאםעלעך ארײן אין בענטער. און אװאםשא, די געםאלענע לבנה. שטײט װי םאריא םאגדאלענא, װען זי הןןס פאראטן יעזיםן. דןןס קול פון בעל־שם בעברעכט די גןןלדענע קאלב-װיזיע, — אין דער לץ זאנס אן די בשורה פון גןןטס קומען. ד״ד ם. װיינדײל אפגעפאח קןיץ אמעדיקע די פרןןדיקטן םין זײן געטרײער םלײםיקער ארבעט אזעלכע רײםע און םולקימע. אין אלע זײנע װערק, די קלענערע סילןן־ לןןגישע ארבעטן. װי אין זײן גרויסן ביך איבער דער געשיכסע םון דער אלט־ײדישער ליטעראטור םילט איר. אז איר הןןט בי טון נישם םימן דילעטאנט, נןןר םיס דעם הויך קװאלישי־ בירטן װיסנשאסכסםאן. און דערפאר איז ם. װ״נרײן, דער ױנגםסער אםשר בװישן אינזערע פילןןלןןגן, אזוי גיך ןןנערקענט געװןןרן פאר א מומחה, שאר א בר־סםכא. און דערםאר איז עס געװען םסש א נס סון אינזער קילטור־באװעגינג, װןןס די אידעע שון ײדישן װיםנשאםטלעצן אינסטיטיט איז געקיםען רעאליזירט בו װערן דורך מ. װײנרײך. בײם בויען דעם ײדישן װיסנשאםטלעכן אינססיסוט הןןט מ. װײנרײך ארויםגעװיזן נישט נןןר זײנע גרויםע קװאליפיקא• ביעס אלס וױסנשאםטס-םאן, נןןר אױך זײן איםנעהײערן ןןרגא־ ניזאטןןרישן טאלאנט, זײן איניביאטיװ־רײכקײט אין גלענבנדע ןןריענסירונגם־םעיקײט. מיר שרײבן נישט קײן ןןפשאבונג םין ם. װײנרײכס טע־ טיקײט אויםן געביט םון דער ײדישער קולסור און װיםנשאפס. מ. װײנרײך שטײט ערשט אין סאמע ןןנהײב םין זײן גלענ• בנדער אין ביקונםטסרײכער קאריערע. ןןבער בו זײן אפפןןר קײן אמעייקע, װי ער האט בו סארװירקלעכן אזעלכע װיכסיקע אויםגאבן פאר דעם ,שפיגל• םין אונזער קילטור־באװעגונג — דעם ױו־א — קענען די־יעניקע, װןןם זעען דיר מאקס װײנ• רײכן טאג־טעגלעך בײ זײן גרויסער אין םרוכםבארער ארבעס, נישט אײנהאלטן זיך נישט בי זאנן בפרהסיה א הארביקן: — םןןר געזינס און קום געזונם װןןס גיכערו י ז?םן רײזזנן םיאיז אפנעםןןרן קײן אםעריקע אין די אינטערעסן פין דעם ײדישן װיםנשאםטלעכן אינםטיטוט ד*ר מאקם װײגרײך. עם איז דער ערשסער ארױםםאר םון ד״ר מ■ װײנרײך קײן אםעריקע, זןבער ער קומט אהין נישט װי א פרעמדער, װי א אימבאקאנטער. עס װארטן אויף אים אומבןןליקע פרײנד, די גאנבע גרויסע ארמײ פין די באװוסטזיניקע ײדישע מענטשן, װןןם זענען אזוי ןןדער אנדערש םארבינדן םיס דער ײדישער קילטיר־באװענינג, םארשסײען לכל־הפחות ןןפבישאבן איר בא־ דײסיננ םאר דעם ײדישן פןןלק. ם. װײנרײך איז אײנער םין אינזערע יונגסטע — ןןבער ער הןןט זיך שוין פארזיכערט א פלאץ אין סאמע אויבנןןן םון דער דןןזיקער באװעגינג. שוין זײנע פארדינםסן םאר דעם ײדישן װיסנשאפםלעכן אינסטיטיט קלעקן בו םארזיכערן אים דעם דןןזיקן ארט ם. װײנרײך איז נעקימען בו דער ײדישער קולטור־באװע־ גיננ םון א םרעמדער סביבה. סון א םרעמדער קולםור אםיליו אבער װער װעט עם דערקענען אין זײן פרעכטיםן זאפטיקן ײייש, אז דאס איז נישס געװען זײן מיסער־שפראך? עס איז נישם דןןס קיםען םין דעם קאלטן אויםגעלײריקםן אינטעלי־ גענט, נןןר דןןס אװעקגעבן זיך בלב ונסש םאר דעם ארת, װןןס הןןס זיך דיר אנטפלעקט. און זיך אװעקגעגעבן דער ײרישער קילסור םים לײב אין זעל, הןןט מאקם װײנרײך זיך ביגעגרײט בו דער מיסיע, װעל• כע ער םיט איבם מיט אזוי םיל ערםןןלג, לאנגע שסודיען אין םערב־אײרןןפע, אין די איניװער־ סיטעטן און ביבליןןםעקן, יןןרן גריבלעניש אין דער אלטער אין נײער ײדישער ליסעראםורן שלײםיק לערנען בײם םןןלק זײן שפראך אין זײן לעבנסשסײגער. ם. װײנרײך הןןט זיך געשםעלם בי דער גרויםער אר■ בעס א בוגעגרײטער, א באװןןשנטער מיט װיםן. דערפאר זענען