Literarishe bleter · 1929-02-22 · 8 (22.2.1929) · p. Seite 151

דיע 151 עטלעכע בענדער לירער, װ$ס זענען שסארק געלײענט גןװןןרן אויך ערב אונזער יארוזינדערט. אלס עסייאיסט און מחנר םון היםטןןרישע רןמאנען איז טאנקרעד מארטעל ביז אינט אומעטום ןונערקענט. דער אלםער שריםטשטעלער הןןט כסדר געשריבן אין םארעםנטלעכט אר■ טיקלען, װו סיאיז נןןר געװען א מעגלעכקײס עפעס ןןםבי■ דריקן. אין םראנקרײך אבער איז די בןןל שרײבער זײער גרוים; דערצו געסינען זיך אין א היפשער בןןל דילעסאנטן, אמאטוןרן, װאם זןןגן זיך ןןפ םון האנןזראר, אין דןןס בא• שװערט נאטירלעך די לאגע םין די יעניקע. װעלכע לעבן םין זײער םעדער... מיט קנאפע דרײ יאר ביריק הןןס טאנקרעד מארטעל באקומען דעם פיער לאםער׳פריז. א חוץ דעם, װאם סיאיז א גרויםער פבוד בו קייגן דעם לאםער־פריז, סײלט מען נןןך בי דעם גליקלעכן לאורעאם א מתנה םין בען טויזנט סראנק. די דןזזיקע בען סויזנט םראנק זענען םאר טאנקרעד מארטעלן געװען גןןרנישט קײן גליק. וױבאלד די רעדאקביעם האבן זיך דערװוםט, אז מארטעל האט געקריגן אזא װאזשנע םומע, הןןבן זײ פשום אויפגעהערט אנבונעמען זײנע ארטיקלען, אונטערן אויסרײר, אז דער אלטער איז געניג רײך און ברויך בכלל מער נישט אפבוזעבן זײנע ארבעטן... סאנקרעד מארטעל איז געװען זײער א באשײדענער און א בוריקגעהאלטענע נאטור. הןןס מען אים ערגעץ־װי אפגעזןןגם בו דרוקן, האט ער שוין מער זיך נישט געװיזן םאר די אויגן. האט דער אלטיטשקער נעבעך געהונגערט און זיך געשעמט אין זײנע שטארק־אפגענובטע קלײדער ארויסבוגײן םון שטוב. דער דיכםער איז אםט א נביא. אין דער יוגגט הןןט טאנקרעד מארטעל אין א פערז נעזאגט: .זעקס דיכטער העכםסנס װעלן זײן בײ מײן לויה״... בפירוש זעקם פןןעטן האבן אים באגלײט בים כיתיעלםין. אס זענען זײ: ראול פזןנ■ שאן, גאסטןןן גװיןן. אייג לאםעיר, דע װענאנקור, םלןןבערס א פלימעניק אין זשארזש לעיג. דער לעבםער איז אונזער פלאט־מיניםטער. ער האט שוין םון לאנגע יארן ןןן זיך פארםליכטעט בו באלן דןןס דירה־ געלס פין זיין פרײנט און םאך.קאלעגע טאנקרעד מארטעל. קײן סםק נישס, אז זשארזש לעיג װןןלט זײן אלטן םרײנט געהאלסן מיט דער ברײטער האנט, איז ןןבער טאנקרעד מארטעל געװען א שטאלבער, א םארשלןןסענער אין זיך אין הןןט נישמ דערבײלט װעגן זײן טרויעריקן מבב אםילי פאר זײגע איגטימסטע פדײנט. בװישן דעם בארג פאפירן אין מאנוסקריפסן, װאס מיהןןס געסינען אויף דעם אײנביקן טיש, װאס דער דיכטער הןןט םארםאגט (א שברי־בלי םין װײסן האלץ). איז געלעגן א בריװ בום דיכטער, סון װעמען די 'מוניביפאליסעט סארלאנגס א נדבה לסובת די ארעמע סונם קװארטאל... די בארימטע ,סאסיעטעי דע זשאן דע לעטר׳ (שריםט■ שטעלעוי-געזעלשאםט) האט סארעםנטלעכט א דערקלערונג. אז איר חשובער מיטנליד האט קײנסאל גןןרנישס םארלאנגט. אזוי, אז זי האט נישט געװוסט װעגן זײן טרויעריקן מבב. אװדאי. טאנקרעד מארמעל הןןט ליבערשט געװאלט הונ■ געדן, אײדער אויםבושטעלן די האנט. ער הןןט מסתמא געװוסט, אז דער געניאלער באדלער האט אין 1852 געבעטן אין א בריװ בײ דער זעלבער סאסיעטי 60 םראנק און... נישט באקוסען. נאך א קוריאז.- די זײער-פארשפרײטע בײטונג ״פעטי פאריזיען׳ הןןט באשטעלט בײ טאנקרעד םארטעל א היסטןןרישן רןןמאן. דערםון װןןלט געװןןרן אביסל געלט, איז וןבער די באשטעלונג געקומען בו־שפעט. ליעעדיעדי־שע בלעםטר נ(ס. 8 (251) נשםה, ליגנדיק אין אלסע בעםליקסע אונטערקלײדער אויף א שלעכטיאײזערן בעטל. קײנער הןןט נישט בײגעװוינט זײן גםיסה. אין דער ענגער מאנםארדע מיטן געװעלבטן םוםיט הןןט זיך נישט געפונען קײן סימן םון קוילן. אין ערגעץ נישס יןײן פרוטה, קײן שפור פין עסנװארנ, א חוץ א םארדארט שטיק ברויט, פון װעלכן דער נפסר הוןט ןןפגעביםן א שטיק. בעת ס׳איז בײ אים נןןך געװען דער באװוםטזײן. איר קןןנס זיך שוין משער זײן דעם רושם סון אזא שטיקל פראזע, װאס שילדערט די מענטשלעכע פארבװײםלונג, עלנט, דחקות און די ביטערסטע אײנזאמקײט םון דעם נןןבעלן דיכםער. טאנקרעד מארטעל איז געװען נישט בלויז א זײער בא■ נאבטער פןןעט. ם׳איז שוין א באװוסטע זאך, אז דער דיכטער, װןןס שרײבט נאר לידער, מוז שטארבן םון הונגער. אבער טאנקרעד םארטעל איז געװען אויך א גלענבנדיקער פראזאיקער. א םעיקער כרןןניקער און זײער א גרויסער חריף אין נעשיכ■ טע, און ער הןןט געשריבן אויך א סך היסטארישע ראמאנען. איז כאטש ער הןןס םארמאגט ןןט די אלע מעלות־טובות און איז געװען זײער פלײסיק, הןןם דאך טאנקרעד מארטעל אויס■ געהויכט ז״ן לעבטן ןןסעם אין זײן בחורישער מאנסארדע ןןן א גרןןשן געלט םאר א דןןקטןןר, אן רפואות, ןןן הײבונג — םאריןןזן, אײנזאם, נישט געקוקט דערויף, װאס עסלעכע טעג פארן טויט הןןס ער גאך ןןפגעדרוקט אן ארבעם אין אן אנ■ געזעענער בײטשריםט. ד.ןט עס ^טאקע אלעמען אויםגערודערט זײן טראגישער טויט. בענזשאמען קרעםיע האט אזוי ש זארק געװירקס מיט זײנע 30 שורות אין די *נוװעל ליטערער׳, אז כמעט אלע פראנבויזישע בײטונגען און זשורנאלן האבן אפנעדרוקט אר־ טיקלען װענן דעם ענין און מעגלעך, אז ״ס־װעט אינגיכן געגרינדעט װערן א םפעביעלע םארזיכערונגס־קאםע סאר אלע שרײבער אין בײט פון זײער נויט. םון אלע פרןןיעקטן הןןט מען קודם־בל ןןפגעװןןרםן דעם בײטראג םון שטןןט. .מיר װילן נישט םאלן בו־לאסט דער מלוכה און םארלאנגען נישט קײן בדקהז׳ — טענהן די שריםט■ שטעלער. מיר מוזן געסינען א מיסל בו העלםן די װײניקער־ גליקלעכע קןןלעגן מיט אונזערע אײגענע הכנסות. בענזשאמין קרעמיע האט אויסגעארבעט א םלאן בו גרינדן אזא מין קןןמיטעס. די הכנםות זענען: יעדער שרײבער װעט אראפגעבן א געװיסן סכום פון יעדער אויםלאגע נאך בען טויזנס. אויך װעט יעדער מחבר, װןןס גיט ארוים א בוך, ארײנבןןלן 50 םראנק םאר דער דאזיקער קאסע. א חוץ דעם ׳ועלן א םך שרײבער נישט אפזןןגן זיך בו שענקן דעם קאמי■ שעט א טײל עקזעמפלארן אין ערשטער אויםלאגע און אויטא- גראםן, װןןם דערםאר קןןן מען גרינג באקומען א היפשע סומע געלט. די קאםע װעט טרןןנן דעם נןןמען םון דעם זקן, װאם איז געשטןןרבן אין אזעלכע טרויעריקע אומשטענדן: ״טאנקרעד שארטעל־קאסע*. די זאך האלט שוין אין^םארװירקלעכט^ װערן און אזוי■ אױם װעלן אםשר להבא אויםגעמיטן װערן װיפיל ברות םין שריםטשטעלער. אגב, טאנקרעד מארטעל איז געװען בװישן די בװעלף אײסדערװײלטע דיכטער, װעלכע האבן געהאלטן די ערן־װאך אונסערן ארון דע־טריןןמף םארן טויטן קערפער פון װיקטןןר הוגןן. ער איז אלזןן געװען אין דער ױגנט םון די גןןר ןןנ■ געזעענע ליריקער און הןןט זיך דאן קונה־שם געװען מיט