Literarishe bleter · 1929-02-22 · 8 (22.2.1929) · p. Seite 150

זײם 50/ ייטערעדי־עע '־יעשער גזם. 8 (251 ״דן הןןבן אײננעזען, אז םען קזן נןןך, דאנקען ג&ט, לעבן אין בעסאראביע נוסא, אדער עוליב אנדערע אוםבאקאנפע סיגות. װאס ם׳אױ געװארן דער סוף מיט דער א־יגענער ערד, בי נאק ■ פאן מיס ישראל גאלדשטײן םיסן רב פארן טאקע אװעק אדער זײ בלײבן — דערעײלם אינז נישם א.~ראנןך, װי ער, דער םחיר אלײן, װאלט עססס סארגעסן דעם ןןנהײב. און אזײ איז אײג־סלעך געםלאםן דאס לעבן גופא. .אײגענע ערד״ איז פון די װערק, װאס האלכן זיך טרײ בײ א־נזער ײריש-קלאסישער יראדיעיע פין שפײגער-שילדערונגען. איער ראבאי, װאם האט שוין דאס שיעסל װײט ה־נםער זיך, האט אײף *א נליקלעכ^ אוםן אויסנעםיטן ארײנצוסאלן אין יענע צװײ עקסכרעםען םון מענדעלעס פיבליצירטישן סאו קאזם און — פון דער צװײטער זײט — דעם לירישן אפאטעאז םון שלום אשס שטעסל-שילדערונגען. ראבאי האס געגעבן דאס שכעסל מיט דעם רויקן, געזונטן געפיט סון 'זײנע בעםאראבער ײדן. דער- םאר שטײט ,אײגענע ערדי אלס עפיש װערק אויף א באזונדער ארט אין דער ײרישער בעלעטריסטיק. אפת, מען װאלם געקענט סארװאדסן דעם מחנר געװיםע נאכלעםיקײטן אין םםיל, איבער- חזרונגען; געװים װאלט אזא װערק, דערסאר טאקע, װאס עס דארף בלײבן לזכיון נאך'א םארשװונדענער װעלי, נעדארפט זײן פרע- ציז און פולקאם אפ־לו אין שײכית פיט דער םארם. םען מוז אכער פודה זײן, אז װען מען לעבט זיך, נאך די ערשפע זײסלעך, ארײן אין ראבאים װעלט, װערט ער אינז״ ליב אםילו מים די חטרונות דעם סימן םון א נוט בוך אױ אלע מאל דאם, װאס נאך דעפ װאס דו האםט עם איבערגעלײענר, הײבמ עם״אן אויפ- סנײ אויפצילעבן סאר דײנע אויגן, װי א צװײםע רעאליםעס. די קורצע הײמישע מעשױת, װאם סלעכטן זיך ארײן אין א־א נויײ- װענדיקו ספאנטאנישן אופן אין דער גאנצער סאבולע, װאם יעדע סין זײ שסעלט-אײף א נײעם לעבעדיקן העלד, דעיםאנען םיט זײער םײנער עקזאטיק דאס בינטל פעשױת ארום יעססאיבערלינג םין דער בארימטער שװעדישער דיכטערין סעלמא לאנערליף. אזעלכע בילדער, װי די םהימה בײנאכט, װעז לײביש אנטלויםט סין דער הײם, דאם נעסינען סון דעם סארהונגערדן ליסװישן מלםד, װאם איז האלב אויסנעםרעםן דורך די הינס, די קצבישע דעלעגאציע צום רב, די שילדערונגען םון קצבישז נעסל םיט די געשלעגן — אױ שטארק און שארף. ,אײנענע ערד״ איז א װערק, װאס ם׳האס שוין לאננע יארן בײ אונז נישט אנגעשריבן. עם בא• װײזט נאך דערצי, אז דאם שטעטל, אםילו דאס אלטע, איז נאך װײם נישט אויסגעשעפט *פאר דעם ײדישן עפיקער קען עס נאך לאנג זײן א ניט דאנקבאר סעלד םאר זײן ארבעט. אינעריקע ײדן אויך צו סון דאס אײגענע. די הויפט-פעלה םון ראבאיס ראפאן באשפײס, דער עיקר, אין דעם, װ&ס איבערלײענענדיק די ערשסע צװײ זײטלעך זענען םיר שוין אין סאםע־םיטן פון דער אקציע. סארקערט, פיר םילן בחוש, װי דער םחנר אלײן באפיט זיך םיט אלע פוחות אפצו האלסן דעם ראשן טעםיא פון דער אננעהײבענער האנדליננ. צװישן די סארשריבענע אויף סרײער ערד געסיגען זיך דער רב, דער שוחט, דער רײכסטעד םוחר פון שטעטל אין נאן־ א סך אײנ- געזעענסםע באלעבאטים. עם שאפן זיך קעגנער, ״עם קיםט צי םחלוקתן. דןןם גאנצע שסעטל צעםײלט זיך אויף צװײ לאגערן. דער האנדל מיס די פויעריםשסעלט זיךאפ, םען םארגעסט ײדיש- קײס, און דער ליסװישער פלסד הירש-בער, װעםען די בעסאיא- נער עםי־הארצים האנן ארןןפגעבראכס אין שטעטל צים ביכל ױנגװארנ, שטארבס אין קצבישן נעסל סאר הינגער. דער רב אסרט די שחיטה םון א קעגנערישן שוחט, א צװײסן שוחש פארנארט מען הינסערן שטאס און מען ברעכט אים אן די זײטן, די קצב־ם פירן געשלענן נײטאנ און די שנײדער־יינגען בײנאכט. אטי די אלע סרײע רעאליסשישע שילדערוננען זענען געגעבן נעװאי־ן א־יף א ליכטיקן לוםסיקן סאן — נלענצנדיקע נאטיר-שילדערונגען, — װאס זענען זעלטן אין דער ײרישער בעלעטייסטיק, — װי םען שעכט און םען מעלקס שעפסן, װי ײרן דיננען םויערים צו דער ארבעט אױף די םעלדער, דאס אנקומען םון םריליגג א. א. װ. און אט א שילדערונג, װי צװײ בעםאראבישע בחירים שפועםן זיך״ אפ אין א װינסערדיקן סארטאנ אין קלויז צו אנט- לויסן קײן אדעס, כדי דארסן צו װערן דאקםוירים... אין םיטן נאכט אנטלויםס סאקע אײנער סון זײ, לײביש, אין די אונסער- װעש, אין םאלט ארײן, אנשסאס אין די ארעםס םון דער השכלד״ צו ר׳ ישראל גאלדשטײנען אין קעלער ארײן, װו עם קוםט םאר א סארליבעניש, און ס׳הויבם זיך אןא ראמאן מים אלע פיסשעוו- קעס צװישן אים מיט ישראל נאלדשטײנם טאכטער דינהן, װאס .םארראט״ דערװײל איר םריערדיקן נעליבטן נאקפאנען. לײבי- שעס חבי װערט א בעל-תשובה, אין נאקפאן בלײבט עפעס א ביפל אײנזאם. דערװײל קוםס אן אין ק א םרישער לערער ערגעץ פון דער ליטע, לײוער ראװקין, םיטן צונאפען .דער מעטאדעניק*, ער טראגט זיך ארום מיט א געהײמער״מיסיע, עםנט א ביבליאסעק םון זײנע אײגענע ביכער, הײבט אן צו םארשפרײטן ליכסיקײט צװישן דער יוגנט, און בײם סוף, װען דאס שטעטל איז שוין גע- נוג פראנרעסיװ ארײנצוװארםן שטײנער אין די סענסטער םון איר ערשטער ײדישער ביבליאטעק, טרעפן מיר שוין אלע, םײ דעם לערער נאקםאן, םײ דינה גאלדשטײן און אײך איר נײעם געהײ- פען חתן בײ די טישן לײנענדיק ביכער. אן דער סרײער ערד האם פען עפעם װי סארגעסן, אפשר צוליב דעם, װאם דערװײל איז אננעקופען דער זוםער אויף גאטס װעלס, און די בעסאראבער?. ב ל ־ ײ ע נ פ ם? ד / ־£ ר ־ ז א פראנצויזישער דיכטער געשטארבז פול הונגער אוז קעלט ז־ פאראן אויסזיכטן, ם זאל דאך עפעם אויסטון םאר נויטבאדערם• טיקעייםעדער־פראסעסיאנאלן. ס־איז דא אקוראס געשטארבן טאנקרעד מארטעל, א גוט■ באקאנטער דיכטער און מחבר סון א גרויםער צאל היםטארישע ראמאנען. טאנקרעד מארטעל איז אלט געװען 72 יאר. א זײער־ בכבודיקע עלטער, אבער די פרטים םון זײן טויט זענען שוידער• לעכע. פון םארטעלס טויט און די אומשטענדן, אין װעלכע דער מת איז אנטדעקט געװארן. האט זיך די עםנסלעכקײט דערװוסט א דאנק בענזשאמען קרעםיען, װעלכער האם אפגע• דרוקש אין די .נוװעל ליטערער׳ דרײםיק שורות, װאם האבן מםש אויפגעםרײסלס דעם לעזער. נעסינען האט מען דעם סויטן צװײ סעג נאך יציאת• דער דלות םײפט נאך אלץ בײ די שריםטשטעלער. און סיזענען נאך אלץ דא סאלן, װאם די נויט טרײבט דיכטער צו זעלבסטמארד. אדער װען זײ שטארבן סשוט פון הוננער. די געשיכטע םון דער פראנצויזישער ליטעראטור איז באזונדערם רײך מיט אזעלכע טרויעריקע עפיזאדן, אבער כ־האב נישט אין זינען אויםצוצײלן זײ אין דאזיקן ארטיקל.* דא װיל איך בלויז םארצײכענען א לעצטן םאל, װאס האט םמש אויםנערודערט די עםנטלעכע םײנונג. דער דאזיקער םאל האט גורם געװען, מ׳זאל זיך ערנסס פארינטערעםירן מיט דער לאגע סונם שריסטשטעלער װאס קאן נישט פארטײדיקן זײנע מאטעריעלע אינטערעסן. ס׳האט זיך צוליב דעם אננע• הײבן רודערן אין דער ליטערארישער װעלט, און ס׳זענען