Literarishe bleter · 1929-02-22 · 8 (22.2.1929) · p. Seite 149

;״ע 49/ 9 א געניאל װןןרם, װעם עם הערן די גאנגע מענטשהײט. מיר דארםן זיך נישט י$גן נןןך איר, םיר דארסן נישט פעדלען מיט אונזערע ליטעדארישע פרןןדוקסן אויסן אינטערנאגיןןנאלן ביכער־מארק. אז מיר װעלן הןןנן עועס װןןם אנדערע הןןנן גישט און װןןם זײ ד א ר ס ן הןןבן. װעט מען קומען נו אונז. דןןם קןןן א לןןקאלע ליטעראסור, א גאוהדיקע און אן אײםערזיכסיקע, וױ, נום בײשפיל, די פוילישע, םאכן זיך נישט װיסנדיק םון אונז. די װעלט־ליטעראטור הןןט א געװיסן, די אינטערנאציןןנאלע פ. ע. סאסןןסיאניע איז אײנע םון זײנע ארגאנען. און מיר זענען דןןרט גלײכבארעכטיקטע מיט• גלידער. מיר הןןבן ןןפגעגעבן דעם דרויםנדיקן אינסערנאביא• נאלן עקזאמען. דעם אינעװײניקססן — דארםן מיר אײסהאלטן א י נ ע װ ײ נ י ק. ע ר י י ד ז*) חותם אויף ראנאים ײדישן װעלט-באנעם, און בוליב דעם איז דער װאנדער איםפולם בײ אים אזוי שטארק אנטװיקלט. כאסש דער גאננער ראםאן שפילט זיך אפ ביז בום סאמע סוף אין אײן און דעםזעלביקן ארס, אין בעםאראביען נוסא, — דאך הײבט אן א. ראנאי זײן דערגײלונג מיס א בילד סון א שםש, װאם גײט ארום אין א קאלםן װינסערדיקן טאג אין די נעסלעך םון דעם שטעטל ק. און רוםט אויס, אז ײדן זאלן קומען נ ע ם ע ן ע ר ד. עס האנדלט זיך, נעםלעך, װעגן די ײדישע קאלאניעס. װאס עס האט נשעתו נעגרינדעס דער נאװוסטער באראן הירש. אין דעם זעל• ביקן אװנט װערט םארגעלײנט אין בית הםדרש אויף דער אסיסה, דורך דעם נײעם ױננן לערער נאקםאן, א בריװ, א םין םאניסעסס, סון דעם באראן בו די ײדן סון שטעט-אין שסעסלעך. בװישן'אלע םארשריבענע אנהעננער סון אײגענער ערד איז דער לערער נאקמאן דער אויפגעקלערסער, אוינ פען קען זיך אזוי אויסדריקן, דער אײנביקער איבערבײגטער סעריםאריאליםט, װאם דענקס װענן דער ײדישער אויםװאנדערוננ טעארעטיש. נאק־ םאן האט זיך אפנעבריט ערנעץ אין דער גרויסער שטאס, זיך זיך אנטוישט אין דעד װיסנשאםט, אין פראנרעס. (כאראקטערים- טיש םאר יענע שװערע גײטן), און איז געקוםען אין ק״ כרי אין רויקײט בו םארענדיקן זײן שסירירן. דער לערער נאקפאן, דער סרענער םון דער ײדישער ערד- אידעע, אױ נײ א. ראבאי דער נאליבטסטער העלד. אין אװנט, װען ראבאים שטעטל הילט זיך אײן אין ם־נססערניש און אין שלאף, לאזט דער מחבר זיבן זײן נאקפאנען א טיף״סארםראכסן װעגן דער בוקונסט סון דעם ײדישי דארף, װאם נאקםאן רוםט אן ז ײ ן ד א ר ף. ער בעטײלט די סעלדער, בויט אוים די הײזער םון די נאםן לויס זײן געשמאק, שאסט גוטע. ױשרדיקע געזעבן םון גלײכהײט און באשטימט די ארבעס םאר דער קהילה. אין דעם אוםן ױי ראבאי שילדערט נאקפאנען איז םאראן יענער לײכ• טער, גוטער היםאר, מיט װעלכן מ׳באהאנדלט זיך אלײן אין דער ױגנט. נאקםאן שטעלט בוזאםען א פלאן סין א קאלעקטיװיםטישע נעםײנדע, שרײנט אויס אלבדיננ אויף א םאפיר, װאם ער רעכנט סארבולײענען נײ דער נאענטםטער אסיסה און — בערײסט אים; עפעם קוםען אים נםדר אן שװעריקײסן אין װעג, און חוץ דעם איז ער גלאט בו-נוטמוסיק בו װעלן ארויסבװינגען זײנע אידעען אויף אנדערע, װײל דער עיקר-אידעע איז דאך די ״םרײע ערד׳, װי ער רוסס אן זײן ײדישן דארף, און אז די ײדן װעלן זיבן אויף דער םרײער ערד, װעלן זײ שוין דורכקופען בװישן זיך. די בעםאראנער ײדן זענען נישט ניריק. באלד נאך דער אסיסה באשליםט דער רײכםטער ײד פון שטעסל, דינהס םאטער, ר׳ ישראל באלדשטײן, אפבושטעלן דעם האנדל און רעדס בו די?ישעדזןדי־עע בלעםער נום. 8 (251) רעשםלעך, און דאס שטערם נאך אלץ דער װעלט בו זוכן אין אונזער ליםעראטור — ליטעראטור און נישס שפײז סאר יודאסאביע, אדער םרײנטשאסט גו אונז. דאס מאכט שװער םאד אונזערע שכנים דעם איבערגאנג פון נ ײ ג ע ר י ג• קײט בו אינםערעס. אבער ער װערט ביםלעכװײז םארװירקלעכט, אט דער היםטארישער איבערגאנג. די ײדישע ליטעראסור איז מער נישם אײנגעשפארט אין קיין געטא, אזױ װי ארום דעם ײדישן לעבן זענען נישטא מער קײן װענס. א םרײ םאלק — װעט אויך דער קוק אויף זײן שאסן מוזן װערן א סרײער, אן אױםריכטיקער, אן אינעװײניקסטער. און װעלן אויםקומען בײ אונז גרויסע נאביאנאלע װערק. װעלן די םעלקער סון דער װעלס נישט סארמײדן םון זײ זײער ליבע און זײער באגײסטערונג. װעלן מיר ז י ך א ל ײ ן זאגן ־ש. ז ־<. ר א ם ב זז ד ע ב ע ס א ר א ב א. ראבאי שםאםט םון בעסאראביע. זײן ליבע בו א פרײ לעבן קוםט בו אים בירושה סון די נעםאראניער ײדן, װאסזענען װײנגערסנער-םלאננער, ערד-ארבעטער און סתם פשוט, געזונס, װאס זענען נעװוינס בו ענטםערן םיט א פאטש םאר א פאטש, האבן ליב נו הארעװען, בו טרינקען און האבן סײנט יעדע יאך. איז נישם קײן װונדער, םארװאס א. ראבאי, װעלכער זיגט שוין א בװײ נענדליק יאר אין נױ-יארקער סוםל און הערט רוישן דעם עלעװײטער אינערן קאפ — האט זיך נאך אלץ נישט .אויסנע- הײלם׳ סון ־ײן נענקשאםט נאך זײן הײם, נאך זײנע הײפישע ײדן, װעלכע ער װאלט װי זײ שטײען און גײען נעװאלס ארינער- פעקלען אין אן אנדער לאנד. שםילערהײט חלוםט ער זײ אוים םיס די גרויםע שטיװל און ש־וערע נרײסע הענט אױף די אםע- ריקאנער ברײטע פרײרעס, װו זײ רײםן םיט א װילדע עקשנות דעם אומקרויס םון דער אוםנאאינעסער רוי-ערד, װו זײ בויען אויף אײנענע דערםער, אן אײגענעם שטאט, עם זאל האבן אזא פנים אט װי א שסײגער בעםאראביע. שוין א 15 יאר, װי א. ראבאי האט זיך קונה שם געװען פיט זײן ראםאן .הער גאלדנבארג**. הער גאלדנבארג איז אהאר- סער, עקשנותדיקער ײד, װאס די לאננע יארן גלות און דערנידע- ריקוננ האבן אים אויםנעלערנט נו זײן דאנקבאר זײן שטח ערד, װאס ער האט באקוםען ערגעץ אין די םיםל-אםעריקאנער סטעפעס. בדי אבער אויסנומאלן א םארענדיקטן טיפ םון אזא ײדן האט א. ראנאין געםעלט סביבה. הער גאלדנבארג איז אײנזאם, װי דאם שטיק לאנד, װאס ער באארבעט. זײן טאכטער טרײבט זיך ארום םחםת אומרויקײט גאננענע טענ םיס די װילדע םערד אויף דער םרײ. דאס װערק האט נישט געקענט אויםװאקסן העכער םון אן אידיליע םיט א לײכטן הױך םון אוםעט, װאם םען םילט אײביק בעת םען קוקס אויף װײסע אײגטאניקע לאנדשאםטן. דאס װאס ס׳האט אים נעסעלט אײן .הער גאלדבארג״ האם שוין א. ראביאי נעפונען אין זײן נװײט גרעסער װערק, אין זײן ,פאס סון ים״. אין זײן לענטן ראפאן ״אײגענע עדד״ (אין ״בוקונםס״ האט ער געהײםן .נעסאראבער ײדן״) האט זיך א. ראבאי אומ- נעקערט בו די ײדן אין נעסאיאביע גוםא. די נענקשאפט םון זײן הײםישן פריםיטיװן ײדן, װאם לענם סײ װי סײ אויף דער ערד, — נלויז םיס דעם אונסערשײד, װאם ער דיננס זי או בײ די רײכע םאלדיװאנער אין ארענדע — און דער דראנג נו אנס• לויסן סון די נײדע רעאקביאנערע לענדער, נװישן װעלכע נאסא- ראביע איז געלעגן די גאננע יארן, — האט נעלײגט א שטארקן *) ניקייפיני װירק •ין *. ר*!?', *ײנינע זיד (י־ביעו) װיינז 5928, װ לניר י*רי*נ 8ין 1. קיײק״ן, 284 זײבן.