Literarishe bleter · 1929-02-22 · 8 (22.2.1929) · p. Seite 148

?יסעדעדײןןע בלטםטר 013. 8 (251) /ײע 148 * זאל אױםגעםירם װערן. דארםן מיר וױנטשן. אז אונזערע גרויסע שריפטשםעלער זןןלן, זײענדיק אזױ נאגיןןנאל װי עס זענען געװען טורגעניעװ אדער םןןלסטןןי, נישס װערן אזוי *ונויםגעגןזסן מיט אונזער הײםישן לענן און הײםישן אידיאס, אז מען זןןל ןןן װײסןןק און ןןן װונדן זײ נישס קןןנען געשײדן, װי דןןם איז דער םאל מיט דעם רוסישן גןןנןןלן און אונזער אײגענעם שלום עליכסען... ןןבער דןןם זענען אלץ װונטשן םאר דער עוקונםס. רערװײל הןןט אונזער ױנגע ליםעראםור נאך נישט זוכה געװען, אז די װעלט זןןל םאלן אויף די קני םאר איר, װי פאר א נײער אנטםלעקונג. צי מחםת די נאגיןןנאלע שןןלעכץ איז עו דיק. *ו םארװאקסן. ןןדער מחמת דער יןןדער איז נןןך נישט םול, נישט זאםטיק גענוג.—ןןבער םיר זענען ערשט דא נישט לאנג אריבער םון דעם ערשטן פרימיטיװן םאזיס, װען מען הןןט געפרוװט ארײנקוקן אין ײדישע ביכלעך נןןר םון נ ײ ג ע ר י ג ק ײ ט װעגן, אין יענעם זיװײטן, העכערן סאזיס, װען מען הןןט שוין ןןנגעהױבן צו באקומען אן אינטערעם צו ײדישע שרײבער. ערשט מיט א פןןר בענדליק יןןר בוריק הןןט זיך ןןנגע■ הויבן ןןט דער איבערגאנג םון אויסערלעכער און קאלסער נײגעריגקײט בו אינעװײניקםטער און ןןסט הײםער םארינטע- רעסירטקײס שלום אש איז געװען אײנער םון די ערשטע. װןןם האט געבויגן אין דער רוסישער, אין דער דײטשער. אםילו אין דער פוילישער ליטעראטור די אויםמערקזאםקײט גו זיך און בום ײדישן װןןרס, בו ײדישער שאםונג בכלל. אשם פערזענלעכע אײגנשאםטן הןןבן דןן געשפילט נישט קײן קלענערע רןןלע, װי זײן קינססלערישער טאלאנט. נישט רײדנ- דיק קײן אײן םרעמדע שפראך װי געהעריק. איז אש נעװען דער ערשטער ײדישער שרײבער, װןןם הןןט זיך פערזענלעך געלןןזט הערן און זען אין די ליטערארישע קרײזן םון םאר־ שײדענע לענדער, זײן ױנגע זעלבםס-באװוססע געשטאלט הןןט אזוי װי םארקערפערט מיט זיך דעם יונגן דרײססן אויפשםײג פון ײדיש. אין דעם באגריף ,געסןן-ליסעראטור• איז די טרןןפ איבערגערוקט געװןןרן םון דעם װןןרס ג ע ט ןן אויף דעם װארט ל י ט ע ר א ס ו ר. ןןבער די אלטע אומבוטרוילעכע, םון אױבן-ארןןפיקע םון דרויםנדיקע נײגעריגקײטם• באגױנג איז נןןך אלץ נישס אינגאנבן אויםגעלעבט געװןןרן. אסילו אין די סימפאסישססע רעצענזיעס, װןןס װערן געשריבן װעגן איבערזעבונגען םון ײדיש, אםילו אין דער נאיװסטער התפעלות, װןןס די װעלט כאסט םון אונזער ,דיבוק*, איז דןן נןןך עפעס סון יענע ןןםענע ןןדער םארשטעלסע םראגע• און אויםרוםס״בײכנס, װעלכע עס הןןס נישס געקארגס אםןןל א רעבענזענם, װען ער הןןט געלײענט א פוילשע איבערזעבונג פון שלום עליכמם ,סטעמפענױ•: ,א רןןםאן םון ײדישן לעבןוז• הןןם זיך געװונדערט ןןט דער אלטער שכן אונזערער: .עקזיס■ טירן גןןר ערןןסישע זאכן, הארץיגעפילן בײם םינםםערן ײדישן המון און זײ גיבן א םאבולע םאר א ליטערארישן רןןמאןז איז סאקע םאראן ןןרט בײ ײדן, װןןס מסחרן. שװינדלען, םעלשן און גיבן געלס אויף הויכע פראבענט — םאר רןןמאנען, םאר ערןןטישע איבערלעבענישן, םאר געםילן, װןןם זענען װײט םון שענקערײ פרןןגענם און קרעםערײ׳ז). פון ןןט דער װילדער בארבארישער .תמימות• זענען געבליבן נןןך א היפש ביסי■ *) ה װי׳ט״־נםזי .-ד ע-1רייי#ע ױ*יזרזע7יננ?ן״. קאן קוםען א בײט סון םארטונקלונג (אױך די זון שײנט נישט שטענדיק). אבער װידער און װידער גײען זײ אויף. װי די זון. זײער ליכטקװאל איז זײער אײגן םןןלק. ןןבער אין דער טיםעניש םון זײן נשםה איז יעדעם פןןלק דער שורש פון דער מענשהײט, אױף איר העכסטער מדרגה איז יעדע נאביע א זײל םון דער װעלם... דער בעסטער און דויערנדיקסטער טײל פון דער װעלט■ ליסעראטור איז דעריבער דאס, װןןס זי זאםלטיאױף און זאפט אײן אין זיך פון די נ א ב י ןן נ א ל ע װןןרס־שאפונגען. אין איר םאנומענטאלן בנין איז דא א פאלאץ םון רום, װו עס רוען אין אײביקער פראכט די סןןרשסײער םון די גרויסע נאביןןנאלע ליטעראםורן, און עס איז דןן אן אויסשטעלונגס־ זאל םאר בײטיוײליקע געםט, םאר יענע א נטערנאגיאנאלע ליטעראטן װןןם הײנס קאכס מים זײ די ױעיס און מארגן װערן זײ םארגעסן אין לןןזן א־בער זײער פלאץ םאר אנדערע, װעלכע זענען אויך נישט מער װי קאליפן אייף א שעה... יעדע ליסעראטיר, און דערהויפס יעדע ױנגע ליטערא■ טור, װיל האבן אירע םןןרשטײער אויף די בײטװײליקע װעלט• אויסשטעלונגען, אויף ןןט דעם װעלט׳יאריד םון װןןרט, אבער איר טיםסטער װונטש איז ארײנגענומען גו װערן אין דעם היכל-הבבוד םון דעם מענטשהײטס א ײ ב י ק ע װןןרט־פירערס. דןןס איז דער אינעװײניקססער װונסש אויך םון אונזער ליטעראטור, און זײן פארװירקלעכוננ װענדט זיך נישט אין דער ברײטקײט םון אירע ,אוניװערסאלע• םןןטיװן און נישט ןןן דער װעלטישקײט סון אירע םןןרמען, נןןר ןןן די נשמה- דיקע סיפענישן, װעלכע זי װעט דערגרײכן, איז ןןן די לעבנסװןןרבלען, װעלכע זי װעט ןןנרירן אין אונזער אײגענעם םןןלקס-יעבן. װוןס מער אײנגעװןןקסן זי װעם זײן אין דעם בןןדן, װו עס ליגן םארזײס אירע קערנדלעך און עס פליםן אירע זאסטן, אלץ מער מעגלעכקײט װעט זי הןןבן גו דער■ גרןןבן זיך מיט אירע מעכטיקע װןןרגלען ביז בו דעם יסור םון דער װעלט. איך רײד װעגן א מעגלעכקײט בלױז, װײל בו־ פעטע נאביןןנאלע ערד קען א מןןל לײגן זיך שװער אויף די װןןרגלען םון אגענױם און נישט לןןזן אים אויםשפרײסן זיך איבער זײנע נאביןןנאלע גרענעגן. גןןגןןל איז א גוטער בײשפיל דערבו. ער איז זיכער טיםער און ןןריגינעלער װי טורגעניעװ, ןןבער נישט גןןגןןל, נןןר טורגעניעװ הןןט געהןןלסן װערן דער רוסישער ליסעראסור א טײל פון דער װעלט־ליטעראטור. איז ,מארסוױא דושײ דען װינביקער אוניװערסאל ןןדער נישט אזוי קינססלעריש, װי די — אין תוך גענוסען — םלאכע רןןמא■ .נען סון דעם רוםישן ,זאפאדניק• (מערב־אײרןןפעער)? אבער גןןגןןלס םאנטאםטיש-רעאליססישע עפןןפעע איז אזוי אײנגעפונקט אין די נאגיןןנאלע םארבן, אין די נאגיןןנאלע זאפסן םון דער רוםישער שפראך, דער רוסישער װירקלעכקײם און דער רוסישער סאנטאסטיק, אז װען םען זעגט איבער ןןט דןןס גרויסע װערק אויף אן אנדער לשון, איז אזוי װי מען זאל לןןזן בוםיל בלוס אױסרונען םון א שטארקן קערפער... גןןגןןל הןןס געקןןנם עםענען םאר זײן םןןלק די נשםה םון דעם מענסשן: ער הןןס נישט געקןןנט װײזן דער װעלס די נשמה םון זײן םןןלק. דןןם הןןט געקןןנט דער שװאכערער טורגעניעװ, דער מעכםיקערער טןןלססןןי. גןןגןול הןןט עס נישט געקןןנט, װײל זײנע םאלןןרוסיש־רוסישע װןןרבלען זענען געװען בו־שװער אײנגעגרןןבן אין דעם נאביןןנאלן בןןדן. װילן םיר, אז די ם ע ג ל ע כ ק ײ ט סון דעם ײדישן װןןרט. געהערס בו װערן אין דעם װעלט־כןןר םון ליסעראטור.