Literarishe bleter · 1929-02-22 · 8 (22.2.1929) · p. Seite 147

83^ ל'עראר"םע?לטםער ג<ס. 8 (251) זײפ 147 ־ש. ג י ג ע ר . ג י? * י א ר ק ײדישע ליטעראטור אוץ װעלט־ליטעראטור ם**1י?ל 6*ר די .ליש. נלעםער״ װעלם־יאריד שון ליטעראטור פונקט אזא גאננבארער ארטיקלי װי אין דעם הײמישן לעזעסקרײז. אלע װײםן, א שטײגער אז הענרי פןןרד איז .א גאון פין אינדיססריע׳, :ישס פון ליסעראטור. םינדעםסװעגן װערן .זײנע׳ ביכער געכאפט אין דער גאנגער װעלט. נישט זײ מאכן אים פאפילער. נןןר ער— זײ. און עמיל לודװיק װןןלט נישס געװען קײן העלסט אזוי .בארימט* װי ער איז, װען ער ז$ל זיך נישס נעסען זני-הילף נאפןןלעןןנען, ביסמארקן. יעזיםן, געטען — סעםעס, גי װעלכע די װעלס קןןן נישס בלײבן גלײכגילטיק אינזער םדײנם לוד• װיק בערקןןװיסי װןןלט נישט גע־וןןרן קײן סחורה אויפן אינסער• נאציאנאלן ביכער-מארק, װען ער זןןל שרײבן װעגן געװײנלעכע מענטשן, נישט װעגן ציגײגער אין ציגײנערטעם. הײנט װיםל ביכער זענען געװןןרן װעלט־בארימם א דאנק דער פןןפילארי• טעט סון דעם צױניזם און פון ,ײדישע׳ סעמעס בכללז נ ײ ג י ר י ג ק ײ ט שפילט אין די אינטערנאציאנןןלע באציינגען צװישן ליטעראטורן אײנע סין די גרעסטע ר$לעם, אין עס איז נישט תמיד קײן באװײז., אז א שרײבער האט גרויסע מעלות, װען מען זעצט אים איבער אויף אנדערע שפראכן. ןןבער ןןםט װערן װערק איבערזעצט טאקע צוליב זײער אײגענעם װערס, צוליב דעם טיםן א י נ ט ע ר ע ם, װןיס מען הןןט צי זײ אלײן אין צי זײערע סארםאסער. די אנאציןן• נאלע — מער ברײטע, װי טיםע — ליטעראטור, װןןס װערט גע• שאםן כמעט אויף יעדער שפראך, װןלט אוםבאמערקט געבליבן, װען זי זןןל נישט ה$בן מיט װןןס צי נ ע מ ע ן דעם הײםישן און דעם אינטערנאציןןנאלן פובליקום. עם איז דןן עפעס א חן, א צוצױנגס־קראםט אין דעם שרײבן םון די עמיל לודװיקם. די אנדרע מןןריאס און גראף קײזעליננם, נישט נאר אין זײערע טעמעס. די אויבנאויםיקע נ ײ ג י ר י ג• ק ײ ט פוןרט זיך דןן מיט א טיםערן אינסערעס. װען הענרי םןןרדן זאל אײנםאלן צו שרײבן װעגן אײנשטײנם םעןןריע, װעלן זיך אויך געפינען געניג טשיקאװע םענסשן, װאס װןןלסן עס געלײענס, אבער א סך א גרעסערן פובליקים האט דןןס, װןןם ער שרײבט װעגן נײע מעסןןדן אין דער אינדיסטריע. דןן איז שוין םאראן אן אינטערעם, נישס לויטער נײגיריגקײט. ןןבער אםילו די װערק, װאם װערן איבערגעזעצט אויף אנדערע שפראכן צוליב דעם אינסערעס, װןןם זײ װעקן אויף צי זיך, זענען נישס זיכער מיט זײער פלאץ אין דער װעלס־ליסעראטור. :ײ קןןנען לײכט און שנעל ארױסגעשסופט װערן םין אנדערע װערק, פונקט אזוי װי די נ ײ ג י ר י ג• - ק ײ ט צו א געװיםן םןןרט ליטעראטיר קאן ציםרידננעשסעלט װערן אויך ןןן איר. נןןר דער רום, װזןם קימט פין ב א װ י נ ד ע ר י נ ג, איז אוםשטערבלעך-אויב מען מעג געברויכן דעם אלטםןןדישן װןןרם. שעקספירן קען סןןרט קײנער נישט ^םארבײטן. אין טןןלסטאיען אויך נישט. זײן אנטי־שעקספידישן ביך לײנען םיר נןןר סון נײגיריגקײט װעגן, פאר זײנע רןןמאנען םאלן מיר בורעים. דןןס אײגענע איז סיט געװיסע סײלן סין תנ׳ך. זײ זענען באריםם נישט נןןר דערםאר. װײל זײ זענען הײליק און סארהײליקס, נןןר װײל זײ זענען אײנאונאײנציק אין זײער סלאמענדיקער מעכטיגקײט. זײ לעבן איםער אין אײביק. עס כ;ײ;עריק״ט, איגסערבס, ב7$?ןגדערןגג אין די באציינגען, װאם זעגען דון^ןןדער. ריכסיקער, װןןס עס קןןנען זײן צװישן דער ײדישער ,(װי צװישן יעדער נאציןןנאלער װארט׳שאםונג) און דער װעלט־ליטעראטור, איז לײכט צז באמערקן ד ר ײ מדרגות. אײנע העכעד סין דעד אנדערער: די ערשטע, נידעריקסטע, םדרגה איז הוילע נ ײ ג ע■ ר י ק ײ ט, דאן קומט אן אםתער אינטערעס צו די לימע וארישע שאפינגען םון דעם גזגעבענעם םןןלק — דאס איז די צװײטע םדרגה. בעת די דריטע. די העכססע — איז ב א■ װונרערינג. די דאזיקע דרײ שטאפלען הןןבן א נןןענטע שײכות צו די דרײערלײ איבערזעצונגם־מאטיװן, װעגן װעלכע עס איז פריער נערעדס געװןןרן. בעת מען זעצט איבער א װערק בלויז םין נ ײ ג ע ר י• ק ײ ט װעגן, טיס מען עם נישט דערםאר, װןןס םען װיל װײזן, װי ןןדער םון װעמען םיאיז געשריבן געװןןרן. די שא• םונג און דער שאםער זענען װינציקער װיכטיק, װי דאס, װןןם באהאלט זיך אונטער זײ מיר האנן שוין דערםןןנט םריער דעם בײשפיל םין תלםוד. םארשײדענע איבערזעצער םון תלמו■ דישע םראגסענטן האבן דורך דעם ןןדער יענעם מאםר אין דער גמרא געװןןלם ארײנקוקן, װי דירך א לעכל םון א טיר, אין די כלוםרשסע באהעלסענישן םון דער ײדישער אםונה. א טײל פון ןןם די איבערזעצער הןןבן געהאם גוטע, א טײל — בײזע בונות, ןןבער אלע האבן זײ געװזןלט אויסדעקן נישט די אוצרות םון דעם ײדישן שאפן, נאר: ןןדער די נארישע אבער• נלויבנם םין די גוײם, ןןדער די םארדעכטיקע ,סודות• סון .קאהאל׳, אין נישס גןןר םון העברעיש-אראםײאיש, אויך פין אנדערע שפראכן זענען נישט אײנמאל איבערגעזעצט געװןןרן (און װערן עד־היום איבערגעזעצטז װערק נישט צוליב זײ אלײן, נןןר מחמת מען איז נײגעריק צו באקענען זיך מיט געװיסע םאקטן, װעלכע שפיגלען זיך ןןפ אין זײ״ ןןט איז א שטײגער אפטןןן םינקלער פןןפולערער אין אײראפע (דערהויפט אין רוסלאנד), וױ בײ אונז אין אמעריקע. דןןרט גלויבט מען, אז ער רעפרעזענסידט םיס זיך די אמערי• קאנער ליטעראסור. פארװןןם איז עס אזויז םארװןןס זעצט םען אים איבער ןןםטער, װי סיל אנדערע, װיכטיקערע. אמעריקאנער שרײבערז װײל זײנע — האלב־זשורנאליםטישע — רןןםאנען םאכן דעם אײנדרוק םון כראניקעם, באריכטן. םען איז זיכער, אז ער הןןט אנטדעקט די קאפיטאליסטישע אמעריקע, און מען זוכט אין זײנע לעבעדיק און הײם־געשריבענע פאמםלעטן נישט אזוי קינסטלערישע שאפונג, װי די געהײמנישן פון דער אםעריקא• נער אינדוםסריע, םון דער אמעריקאנער פרעסע, פון דער אםעריקאנער ױססיץ. סארװןןס װערס איצט איבערגעזעצט אויף אלע אײרןן• פעישע שפראכן בסעט יעדעס בוך, װןןס הןןס א שײכות צו לענינען, צו טרןןצקין, צום בןןלשעװיזםז םארװןןס אינסערעסירט םען זיך אםילו םיט גןןר מיסלמעסיקע װערק םון םןןװעסישע שרײבערז ױײל םען איז גײגיריק צו דעדגײן, װןןם עס סום זיך הינטער די קוליסן סון דער רעװןןלוציןןנערער דראמע. סענסאציןןנעלע נעסען און טשיקאװע טעמעס זענען אויפן